Sigmundur hefur bætt þremur leikjum í safnið síðan þá en ferill hans er einkar áhugaverður í ljósi þess að það var í raun tilviljun sem varð til þess að hann gerðist dómari árið 1994.

„Á þessum tíma hafði ég dæmt leiki á æfingamótum og hjá yngri flokkum. Vinnufélagi minn á þessum tíma, harður Grindvíkingur, Jón Emil, pressaði á mig að fara á dómaranámskeið. Ég sá fram á það að ef ég myndi fara á dómaranámskeið á vegum Grindavíkur þá gæti ég ekki dæmt leiki fyrir Njarðvík eða Grindavík eins og þetta var sett upp þá. Það varð úr að ég fór á námskeiðið en var skráður dómari fyrir Njarðvík.“

Sigmundur var leikmaður Njarðvíkur á þessum tíma en fann að tekið var að fjara undan leikmannaferli hans. Hann ákvað að slá til og tók dómarapróf árið 1994.

„Það var sem sagt að frumkvæði vinnufélaga míns sem ég skráði mig á dómaranámskeið hjá KKÍ og hef ekki litið til baka síðan.“

Ekki tími fyrir stress

Sigmundur hafði nú tekið sín fyrstu skref sem körfuknattleiksdómari og í kjölfarið fékk hann sitt fyrsta tækifæri í efstu deild sem slíkur. Undirbúningurinn fyrir hans fyrsta stóra próf var hins vegar knappur.

„Ég man vel eftir fyrsta leiknum sem ég dæmdi í efstu deild. Þennan dag var leikur klukkan átta um kvöldið þar sem Keflvíkingar tóku á móti Valsmönnum. Á leikdeginum sjálfum í aðdraganda leiksins forfallaðist einn dómarinn.

Fulltrúi dómaranefndar KKÍ á þessum tíma hringdi í mig og ég var beðinn um að dæma. Ég fékk svona fimm mínútur til að undirbúa mig fyrir þennan fyrsta leik í efstu deild sem ég dæmdi með Kristjáni Möller.“

Sigmundur dreif sig í dómarabúninginn heima fyrir og hafði í raun ekki tíma til þess að vera stressaður fyrir sinn fyrsta leik í efstu deild.

„Þegar ég mætti í hús blés Kristján í flautuna og gaf til kynna að ein mínúta væri í að leikurinn yrði flautaður á. Ég hafði engan tíma til þess að vera stressaður, aðalmálið var að komast á leikstað áður en leikurinn átti að hefjast.“

Sigmundur hafði ekki tíma til þess að vera stressaður fyrir sitt fyrsta verkefni sem dómari í efstu deild og á nú að baki yfir tvö þúsund leiki sem dómari í verkefnum á vegum KKÍ. Verður hann stressaður fyrir leiki?

„Nei, ég verð ekki stressaður fyrir leiki en ég fæ alveg fiðring í magann oftast. Það er hins vegar góð tilfinning sem tengist meira eftirvæntingu. Fólki finnst það kannski ótrúlegt þegar að ég segi þetta en mér finnst þetta svo ótrúlega skemmtilegt starf. Ég væri náttúrlega löngu hættur ef mér fyndist þetta ekki skemmtilegt, annað væri bara geðveiki, sagt í góðri meiningu.“

Ég hef verið staddur á Öxnadalsheiðinni í blindhríð og hugsað með mér hvað ég væri nú búinn að koma mér í

Gengu á vegg

Sigmundur segir einn eftirminnilegasta leikinn á hans dómaraferli hingað til vera oddaleik karlaliða KR og Grindavíkur í úrslitum úrslitakeppninnar árið 2009. Leikurinn fór fram á heimavelli KR í Frostaskjóli fyrir framan troðfullan sal af fólki.

„Ég dæmdi þann leik með Kristni Óskarssyni. Fyrir leik hituðum við upp í hliðarsal þarna í höllinni og mér er það svo minnisstætt þegar við mættum inn í leiksalinn sjálfan fyrir leik. Það var svo mikill hiti þarna inni, við gengum eiginlega bara á vegg. Fjöldinn sem var þarna samankominn í salnum væri kol­ólöglegur í dag, þetta voru rosalegar aðstæður.“

Leiknum lauk með eins stigs sigri KR sem tryggði sér Íslandsmeistaratitilinn. En það var ekki bara andrúmsloftið og umgjörðin sem gerði þennan leik að einum þeim eftirminnilegasta á ferli Sigmundar hingað til.

„Liðsskipan liðanna sem voru að spila þarna á þessum tíma var líka rosaleg. Þarna voru samankomin svakaleg nöfn í íslenskri körfuboltasögu að berjast um þennan eftirsótta titil.“

Veðurtepptur í fjóra daga

Körfuboltatímabilið á Íslandi teygir anga sína yfir hörðustu vetrarmánuðina á okkar óútreiknanlega landi hvað veðurfar varðar. Sigmundur segist hafa verið heppinn í gegnum sinn feril og ekki orðið veðurtepptur oft, þó svo að það hafi jú komið fyrir

„Lengst var ég veðurtepptur á Ísafirði í eitt skiptið. Þá komst ég ekki heim í tæpa fjóra daga. Á þeim tíma komst maður varla á milli húsa, veðrið var það slæmt. Ferðalögin í tengslum við starfið hafa oft verið erfið. Ég hef verið staddur á Öxnadalsheiðinni í blindhríð og hugsað með mér hvað ég væri nú búinn að koma mér í.“

© Torg/ Anton Brink

Hefur eignast góða vini

Sigmundur segir tengsl við kollega sína skipta miklu máli þegar kemur að samstarfi innan vallar en að framþróunin hafi verið þannig innan körfuboltahreyfingarinnar síðastliðin ár að auðvelt á að vera fyrir dómara að starfa saman þrátt fyrir að þeir hafi ekki gert það áður.

„Hjá FIBA og Körfuknattleikssambandi Íslands er búið að samræma þetta starf það vel að við eigum að geta dæmt eins með nánast hvaða dómara sem er. Ég get tekið dæmi frá því að ég var að dæma í Evrópu. Þá dæmdi ég með dómurum sem voru að koma frá löndum á borð við Rússland og Serbíu en þrátt fyrir það mynduðust tengsl auðveldlega okkar á milli og skilningur okkar á atriðum sem voru að eiga sér stað innan vallar var sá sami.“

Hann segir dómarahópinn hér á landi eiga í góðum og miklum samskiptum sín á milli, aðstoði og læri hver af öðrum. „Í þessu starfi eignast maður góða vini í gegnum samstarf og utan vallar tölum við mikið um dómgæslu og styðjum hver annan. Það undirbýr mann vel fyrir leiki.“

Undirbýr sig andlega

Sigmundur er hafsjór af fróðleik í tengslum við störf sín sem dómari, hann býr að mikilli reynslu og hefur til að mynda verið valinn körfuknattleiksdómari ársins hér á landi í fjórtán skipti

.Hvað er að hans mati það helsta sem dómarar verða að huga að í sínum undirbúningi fyrir leiki?

„Ég vil nú meina að það sé mjög mikilvægt að vera í góðu formi í þessu starfi og að líkamlegt ástand sé í lagi. Það sem ég hef lært og reynt að gera í gegnum árin er að undirbúa mig andlega fyrir leiki. Þó það sé kannski að baki erfiður dagur hjá þér í vinnunni eða bara í þínu daglega lífi, þá verður þú að halda því fyrir utan völlinn.

Það er mikilvægt að skilja þessa hluti eftir utan vallar og láta þá ekki hafa áhrif á leikinn.“Þá segir Sigmundur það einnig mikilvægt að huga að svefninum og sjálfur reynir hann að leggja sig í nokkrar mínútur á leikdegi.

„Ef ég dreg lærdóm minn saman frá þessum tíma mínum sem ég hef verið dómari þá myndi ég segja að svefn, næring og andlegur undirbúningur sé rosalega mikilvægt.“

Ég horfi alltaf aðeins upp í rjáfur á þeim húsum sem ég dæmi í áður en ég tek dómarakastið fyrir leik og hugsa um leið til þeirra sem ég sakna og eru horfnir á braut

Vill ekki gleyma mistökum

Það er eitt sem við komumst víst ekki hjá á okkar æviskeiði og það er að gera mistök. Við gerum öll mistök á lífsleiðinni, þau gera okkur mannleg. Við tökum oftar en ekki meira eftir mistökum sem birtast okkur í íþróttum, annaðhvort hjá leikmönnum eða dómurum. Sigmundur hefur gert mistök á sínum ferli sem körfuknattleiksdómari og segist vilja draga lærdóm af þeim en ekki gleyma þeim.

„Mér er minnisstætt orðatiltæki sem varð eitt sinn á vegi mínum. Orðatiltækið var á þá leið að þú gerir mistök, lærir af þeim og gleymir þeim. Ég hef gert mistök, ég hef lært af þeim en ég vil samt ekki gleyma þeim, þá sér í lagi stórum mistökum sem maður hefur gert. Ég minni stundum sjálfan mig á mistök þegar ég er að dæma leiki, ég vil hafa þau bak við eyrað svo ég geri þau ekki aftur. Þetta á kannski sérstaklega við undir lok leikja.

Það hefur verið rannsakað og sýnt fram á að einbeiting dómara fer oft niður á við sökum þreytu undir lok leikja og á slíkum stundum vil ég muna mistök sem ég hef gert til þess að halda mér á tánum.“

Sjálfur reynir Sigmundur að horfa á hvern leik sem hann hefur dæmt samdægurs áður en hann fer að sofa.

„Eftir hvern einasta leik hjá mér er ég með atriði úr leiknum sem mig langar að skoða aftur. Stundum veit maður af mistökum sem maður gerði, stundum er maður í vafa, þannig að það er mjög gott að geta farið heim og fengið úr þessum hlutum skorið.“

Mörg framfaraskref tekin

Sigmundur Már hefur verið körfuknattleiksdómari frá árinu 1994 og síðan þá hafa verið tekin mörg framfaraskref í tengslum við dómgæslu körfuknattleiks hér á landi. Til að mynda hefur verið farið úr tveggja og yfir í þriggja manna dómarakerfi í leikjum efstu deildar karla og kvenna.

„Körfuknattleikssamband Íslands er einnig í samstarfi við ungverskan dómaravef þar sem okkur er skylt að taka próf á tíu daga fresti. Bæði hvað varðar reglur sem við störfum eftir en einnig eru lagðar fyrir okkur klippur úr leikjum þar sem við eigum að meta atvik og kjósa réttu leiðina. Þetta er mjög gott aðhald fyrir okkur og samræmir starf okkar þegar komið er inn á völlinn.“

Sigmundur segir eitt aðalvandamál íslenska körfuboltasamfélagsins vera skort á dómurum. Hann vill sjá fleiri koma inn í það starf, bæði karla og konur.En ef Sigmundur fengi vald til þess að breyta eða bæta hverju sem er í tengslum við störf dómara hér á landi, hvaða yrði fyrir valinu?„Ein af þeim breytingum sem ég vildi sjá er sú að koma á laggirnar eftirlitsmannakerfi.

Í því kerfi kæmu aðilar á leiki og segðu okkur hvað betur mætti fara. Þeir þyrftu ekki að vera á öllum leikjum en gætu komið með reglulegu millibili. Svona eftrlit myndi bæta okkar starf til muna myndi ég halda.“

Hjátrúarfullur maður

Aðspurður hvort hann sé hjátrúarfullur maður fyrir leiki segir Sigmundur svo vera. Hann gerir sömu hlutina fyrir hvern leik sem hann dæmir.

„Til dæmis reima ég alltaf skóna áður en ég fer og heilsa ritaraborðinu rétt fyrir leik. Svo er annað sem ég geri. Ég horfi alltaf aðeins upp í rjáfur á þeim húsum sem ég dæmi í áður en ég tek dómarakastið fyrir leik og hugsa um leið til þeirra sem ég sakna og eru horfnir á braut, til að mynda foreldra minna.“

Þeir eru yfir tvö þúsund leikirnir sem Sigmundur hefur dæmt á sínum ferli sem körfuknattleiksdómari. Hann segir ástina á íþróttinni helstu ástæðu þess að hann hefur dæmt svo lengi.„Ég byrjaði að æfa körfubolta í kringum tíu ára aldurinn og síðan þá hef ég ekki slitið mig frá íþróttinni. Hjá mér hefur þetta orðið að lífsstíl og eftir að ég varð dómari horfi ég allt öðruvísi á leikinn,“ segir Sigmundur sem segist alltaf vera að læra nýja hluti í tengslum við starf sitt.

„Ég er enn þá að sjá og upplifa nýja hluti í þessu starfi. Það er það sem heldur manni gangandi í þessari íþrótt. Ég er náttúrlega mjög hlutdrægur en mér finnst þessi íþrótt bera af öðrum íþróttum. Ástin sem ég ber til hennar er mjög mikil.“Er dómari hvar sem hann kemurSigmundur er fyrirmynd annarra dómara hér á landi og flottur fulltrúi íþróttarinnar. Hvaða ráð myndi hann gefa körfuknattleiksdómurum framtíðarinnar?

„Númer eitt er að vera faglegur í öllu því sem þú tekur þér fyrir hendur. Hvort sem það er innan eða utan vallar. Þetta er svo lítið samfélag hjá okkur hérna á Íslandi, ég er dómari hvar sem ég kem eða í öðrum aðstæðum í mínu daglega lífi. Við verðum bara að vera faglegir í öllum aðstæðum og sérstaklega í þeim verkefnum sem við tökum að okkur.

Það skiptir engu máli hvort þú ert að dæma oddaleik í úrslitum í efstu deild eða í sjöunda flokki ungmenna, þú verður að nálgast verkefnin af sömu virðingu.“

Stuðningurinn ómetanlegur

Það að vera körfuknattleiksdómari á Íslandi getur falið í sér mörg ferðalög og mikinn tíma frá fjölskyldunni. Það er alveg á hreinu, að mati Sigmundar, að hann hefði ekki getað starfað öll þessi ár við dómgæslu án þess að hafa notið stuðnings fjölskyldu sinnar.

„Ég hef fengið alveg ótrúlegan stuðning bæði frá eiginkonu minni og sonum okkar. Þessi vinna hefur í för með sér mikla fjarveru frá heimilinu og þá sérstaklega þegar maður hefur verið að dæma erlendis. Það er í raun ómetanlegt hversu góðan stuðning ég hef fengið frá fjölskyldu minni.

Til dæmis var yngri strákurinn minn að fermast og ég átti að dæma oddaleik í undanúrslitum hjá Haukum og Keflavík sama dag. Ég lagði þetta fyrir drenginn minn sem gaf mér leyfi til þess að dæma leikinn og ég þurfti að sleppa eftirréttinum í veislunni. Þetta hefði kannski ekki gengið upp á öllum bæjum, en það er ómetanlegt eins og ég segi að finna fyrir slíkum stuðningi,“ segir Sigmundur Már Herbertsson, leikjahæsti körfuknattleiksdómari Íslands.

Fréttablaðið/Eyþór