Það voru herfi­leg mis­tök hjá ís­lenskum stjórn­völdum að nýta sér ekki for­kaups­rétt að jörðinni Hjör­leifs­höfða á Mýr­dals­sandi. Í staðinn keypti hana gírugt þýskt náma­fyrir­tæki, STEAG Power Minerals, sem á­ætlar að vinna þar allt að 146 milljónir m3 af efni á allt að 15,5 km2 land­svæði, stein­snar frá náttúru­perlunni Hafurs­ey. Vikurinn á að nota sem í­blöndunar­efni fyrir sement og verður hann fluttur land­leiðina til Þor­láks­hafnar, og þaðan til sements­fram­leið­enda í Evrópu og Norður-Ameríku.

Suður­land fyrir vöru­bíla?

Þegar vinnslan verður komin á fullt er á­ætlað að risa­flutninga­bílar aki 120 ferðir á dag, 180 km leið með sam­tals 1 milljón tonna af vikri á ári, eða á korters fresti allan sólar­hringinn ef miðað er við 249 vinnu­daga á ári. Þessar tölur má síðan tvö­falda þegar tekinn er með akstur tómra vöru­bíla austur á Mýr­dals­sand. Þessi stór­karla­legu á­form eru al­gjör­lega út úr korti og falla engan veginn að í­mynd Ís­lands og þeirri ó­snortnu náttúru sem þar er að finna; náttúru sem okkur ber skylda til að varð­veita en ekki rústa og bók­staf­lega selja til er­lendra auð­hringa. Náma­gröftur mun einnig stór­skaða ört vaxandi ferða­manna­þjónustu í Mýr­dals­hreppi.

Náma­vinnsla við ein­staka náttúru­perlu

Vikur­námurnar verða stað­settar í næsta ná­grenni Hafurs­eyjar, sem er með fal­legri fjöllum á Ís­landi og er náttúru­perla sem því miður er flestum lítt kunn. Það rétt­lætir þó ekki að ná­grenni hennar sé eyði­lagt, enda lík­legt að Hafurs­ey verði vin­sæll við­komu­staður ferða­manna í náinni fram­tíð. Grónar hlíðarnar, sem teygja sig niður að rótum fjallsins, kalla á at­hygli, enda í full­kominni and­stöðu við annars bik­svartan sandinn. Svona um­hverfi á fáa sína líka og fjallið hefur löngum verið vin­sælt mótív ljós­myndara eins og RAX og Páls Stefáns­sonar. Skammt frá Hafurs­ey eru síðan fleiri ein­stakar náttúru­perlur eins og Hjör­leifs­höfði, Þak­gil með Höfða­brekku­af­rétti og síðast en ekki síst ís­hellarnir stór­kost­legu í Kötlu­jökli.

Þunga­flutningar fram hjá náttúru­perlum

Vöru­bílarnir munu aka í gegnum Vík í Mýr­dal, vina­legan smá­bæ sem er orðinn einn vin­sælasti ferða­manna­staður landsins. Enda státar hann af ein­stakri sand­strönd og út­sýni að reisu­legum Reynis­dröngum. Stað­reyndin er sú að í dag byggja lang­flestir í­búar Víkur af­komu sína á ferða­þjónustu og erfitt er að sjá hvernig námu­gröftur í næsta ná­grenni, með til­heyrandi þunga­flutningum í gegnum bæinn, geti farið saman við miklu þýðingar­meiri ferða­þjónustu þar. Á leiðinni til Þor­láks­hafnar verða síðan fleiri stór­kost­legir ferða­manna­staðir á leið vöru­bílanna, eins og Sól­heima­jökull, Skóga­foss og Selja­lands­foss. Í dag annar Suður­lands­vegur ekki þeirri þungu um­ferð sem um hann fer og vegurinn getur engan veginn tekið við stór­auknum þunga­flutningum, hvað þá í­búar á Hvols­velli og Hellu.

Um­hverfis­væn námu­vinnsla?

Rök þeirra sem standa að vikur­greftrinum er að um um­hverfis­væna starf­semi sé að ræða; full­yrðing sem fær engan veginn staðist. Það er rétt að við vinnslu sements er víða notast við kola­ösku sem fellur til við kola­brennslu, og er ætlunin að vikurinn af Mýr­dals­sandi komi í stað hennar. Þessi rök halda ekki því að það er ekkert um­hverfis­vænt við að keyra vikur tæp­lega 200 km leið á risa­stórum vöru­bílum og flytja hann síðan sjó­leiðina yfir At­lants­hafið. Þar þarf síðan að flytja hann á­fram til fram­leið­enda með lestum eða vöru­bílum, og til­heyrandi kol­efnis­spori.

Á­form byggð á sandi

Vikur­nám á Mýr­dals­sandi er hús byggt á sandi, og best að þessi ger­ræðis­legu á­form verði stöðvuð strax. Námu­gröftur í næsta ná­grenni við náttúru­perlur eins og Hafurs­ey og Kötlu­jökul truflar heil­brigða skyn­semi þar sem ó­snortin ís­lensk náttúra er gerð að út­flutnings­vöru.

Vonandi munu ís­lensk stjórn­völd hysja upp um sig brókina og hafa þor til að leið­rétta mis­tökin á Mýr­dals­sandi, nema Katla taki af skarið og skoli gröfunum á haf út við Hjör­leifs­höfða. Þar kom jú í land Hjör­leifur fóst­bróðir Ingólfs Arnars­sonar fyrir tæpum 1200 árum síðan, og þótti út­sýnið ein­stakt, skoðun sem flestir en því miður ekki allir deila.