Eftir tíðar umræður um loftslagsbreytingar og COVID-19 farsóttina hafa kannski einhverjir byrjað að velta fyrir sér hvort þetta gæti verið tengt.

Vitað er að fjölgun mannkyns er aðalástæðan fyrir ofnotkun á náttúruauðlindum og landsvæðum, eyðingu skóga og ósnertri náttúru, sem eru búsvæði villtra dýra. Æ fleiri dýrategundir þurfa að deila æ minni landsvæðum, sem eykur hættuna á veirusýkingum sem drepa dýrastofna og geta einnig auðveldlega borist í menn. Við þrengjum að öllum dýrategundum með offjölgun mannsins.

Við tölum um að við þurfum að spara orku, byggja á vistvænan hátt, þétta byggð og nýta betur auðlindir jarðar í stað þess að sóa þeim. Þetta eru góð og gild markmið. En hvers vegna er ekki minnst á að stöðva fólksfjölgun, eða réttara sagt draga úr henni jafnt og þétt? Jú, aðalástæðan er að hagfræðin og vistfræðin eru ekki á sömu bylgjulengd.

Hagfræðingar benda á að fólk eldist og að við þurfum að eignast fleiri börn til að hagkerfið haldi jöfnum hagvexti. Þetta gerist að vísu aðeins í þeim ríkjum þar sem fólk er vel upplýst og þjóðfélög eru lýðræðislega og félagslega sterk. Bent er á hve kostnaðarsamt er að reka þjónustu fyrir aldraða: hjúkrunarheimili, læknisaðstoð, dagvistun og fleira. Hefur verið tekinn með í reikninginn kostnaðurinn við umönnun ungbarna, læknisþjónustu verðandi mæðra og barna, leikskóla, skóla og fleira? Börn og ungt fólk er í skóla í allavega þrett­án ár og svo tekur háskólinn við. Meðaldvalartími íbúa á hjúkrunarheimilum er um tvö til þrjú ár og kannski enn styttri tími að njóta þjónustu heimahjúkrunar. Eru þó flestir þeir einstaklingar búnir að borga skatta til þjóðfélagsins í áraraðir. Þjóðfélagið tekur við vel menntuðum einstaklingum en stofnkostnaðurinn er hár. Það er þessi stofnkostnaður sem alþjóðasamtök allra landa þurfa að leggja af mörkum, fyrir jöfnum lífsgæðum allra jarðarbúa hvar sem er á hnettinum.

Önnur lönd á móður jörð eru háð því að hafa mikið og ódýrt vinnuafl og fjölskyldur eiga mörg börn í von um að nokkur vaxi úr grasi. Matarskortur vegna þurrka og offjölgunar er vel þekkt fyrirbrigði sem leggst á þessar þjóðir með nokkurra ára millibili. Alþjóðleg hjálparsamtök taka þá höndum saman til að hjálpa nauðstöddu fólki og útvega vistir.

Er ekki kominn tími til að alþjóðleg hjálparsamtök, með stuðningi SÞ, Evrópubandalagsins, Arababandalagsins, Efnahagsbandalags Vestur-Afríkuríkja (CEDEAO), og svo mætti lengi telja, hjálpist að við að leysa vandann á uppbyggilegri hátt? Vandinn er aðallega menntunarskortur og offjölgun fátækra þjóða. Ofan á leggst misrétti kynja og ættasamfélög (klan), sem ráða ríkjum innan ríkja og vantreysta yfirvöldum landsins. Ættasamfélag er ævafornt samfélagsmynstur þar sem skýr stéttaskipting ræður.

Ég tel að með því að vinna markvisst að bættu menntakerfi þessara landa frá grunnskóla til háskóla, muni löndin fá upplýsta þegna sem stuðla að uppbyggingu virks og nútímalegs samfélags á vistvænan hátt. Fólksfjölgunin mun jafnt og þétt minnka og hvert barn fær möguleika á að lifa og dafna. Þetta mun taka tíma. Eigum við að ná árangri áður en fleiri villtar dýrategundir deyja út og sjúkdómar blossa upp á fjölmennum svæðum, þarf að vera samstarf milli ríkjanna og alþjóðlegra samtaka.

Í dag stöndum við frammi fyrir fólksflótta frá löndum í Mið- AusturAsíu og Afríku. Evrópa hefur tekið á móti milljónum innflytjenda. Þeim gengur misvel að aðlagast, læra tungumálið, nýja siði og taka þátt í þjóðfélaginu. Fjölmargir koma frá ættasamfélögum og bera oft ekkert traust til yfirvalda í nýja landinu.

Evrópulönd sáu fyrst möguleika sína í að flytja inn ódýrt vinnuafl. Þetta átti líka að vera lausn á fækkun barnsfæðinga og stuðla að auknum hagvexti. Hagfræðin tók ekki með í reikninginn kostnaðinn við „ódýra vinnuaflið“ þegar fram liðu stundir. Allur þessi kostnaður vegna húsnæðis, uppihalds, aðlögunarnámskeiða og tungumálakennslu, túlkaþjónustu, læknisþjónustu og lögfræðiþjónustu, umsóknir og skráningar, atvinnuleit og fleira. Í Noregi er talað um að einn meðal skattgreiðandi borgi kostnaðinn fyrir einn innflytjanda/hælisleitanda á ári. Hagfræðingar ættu að reikna þetta dæmi einu sinni enn.

Þjóðirnar sem missa fólk úr landi, sem hafa að langmestu leyti verið hraustir karlmenn á aldrinum 18 til 45 ára, eru að missa mannauðinn. Þetta hefur enn neikvæðari afleiðingar fyrir þjóðirnar sem sitja uppi með allra fátækustu íbúana og stórt hlutfall kvenna, barna og eldri borgara. Þjóðfélagið skerðist enn frekar og á erfiðara með uppbyggingu eftir margra ára erfiði. Dæmi má taka frá Sýrlandi þar sem samfélagið vantar mannafla við að byggja upp innviði og hreinsa bæjarrústir eftir hörmungar sem þar hafa geisað. Þegar litið er á heildina er flóttastraumurinn að veikja þegar viðkvæmar þjóðir og seinka uppbyggingu þjóðfélaga. Keðjuverkunin er augsýnileg. Vesturlandabúar auglýstu sig sem bjargvætti, en eru kannski fyrst núna að vakna til veruleikans og gera sér grein fyrir bjarnargreiðanum. Að flytja stóran hluta fólks milli landa er ekki lausnin.

Væri betri lausn að alþjóðasamtök hjálpi þjóðunum að byggja upp samfélög sem eru í vanda? Allir þeir peningar sem Vesturlönd og önnur ríki nota til að taka á móti flóttafólki, gætu betur nýst í uppbyggingu innviða þessara þjóða. Þó svo að stríðsátök herji milli þjóðarbrota eða landa, þá væri kannski hægt að hugleiða friðarviðræður óháðra mannréttindasamtaka, fremur en að senda herafla á svæðið. Flóttamannabúðir eru tímabundin lausn, en því fyrr sem landsmenn komast heim, því fyrr er hægt að byrja uppbyggingu.

Fólksfjölgun og fólksflótti ásamt hlýnun jarðar og farsóttum, kallar á aðgerðir sem virka. Öll lönd þurfa að banna fjölkvæni, með viðurlögum. Einnig ætti að harðbanna með viðurlögum að gifta (selja) smástúlkur í hjónabönd. Það stuðlar að sterkari stöðu kvenna í þeim löndum sem þetta viðgengst og fækkun fæðinga. Í Evrópu og víðar fær fjölskylda barnabætur með hverju barni sem fæðist. Hvernig væri að öll lönd jarðar myndu gefa fjölskyldum barnabætur fyrir fyrstu þrjú börnin? Ég er alls ekki að stinga upp á að banna að eignast fleiri börn, en það á að stuðla að vissri þróun. Að draga úr fjölgun mannkyns er stórt skref fyrir varðveislu náttúruauðlinda og minnkun kolefnislosunar.

Ég lít á fámennið á Íslandi sem mikinn styrk (hér væri hagfræðingurinn ekki sammála mér). Við höfum forréttindi smáþjóða. Það hefur verið samstaða þegar mikið liggur við, sem dæmi þegar stórir viðburðir á íþróttavettvangi eiga sér stað og þegar farsótt eins og COVID-19 gengur yfir. Einangrun síðustu mánaða hefur vakið upp margar spurningar um hvernig Ísland getur verið sjálfbært. Við höfum mikla möguleika til að ná því markmiði, með því að vera útsjónarsöm.