Í síðasta mánuði var frá því greint að lögmaður Færeyja hefði skrifað formanni framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins bréf með ósk um viðræður til þess að kanna möguleika á nánari samvinnu.

Hugmynd lögmannsins virðist vera tvíþætt. Annars vegar að styrkja núverandi samstarf við Evrópusambandið og hins vegar að færa það yfir á fleiri svið.

Hornsteinn stöðugleika í Færeyjum

Færeyingar eru ekki aðilar að innri markaði Evrópusambandsins eins og Ísland. Á hinn bóginn njóta þeir gengisstöðugleikasamstarfs Danmerkur og sambandsins. Tenging við evruna hefur verið hornsteinn stöðugleika og grósku í færeysku efnahagslífi.

Athyglisvert er að hagvöxtur í Færeyjum hefur verið heldur meiri en í Danmörku.

Þetta frumkvæði lögmanns Færeyja til þess að leita nýrra leiða og taka ný skref fram á við í fjölþjóðasamvinnu er um margt athyglisvert. Við lifum mikla breytingatíma og stöðnun er hættulegur óvinur.

Allt óbreytt í þrjátíu ár

Ísland hefur ekki tekið ný skref um aukna fjölþjóðasamvinnu síðan ákveðið var að fylgja EFTA-þjóðunum í samningum um aðild að innri markaðnum. Það eru þrjátíu ár.

Þá hafði kalda stríðið enn ekki runnið sitt skeið.

Á lýðveldistímanum hefur ekki áður liðið svo langur tími án þess að ný skref væru stigin í fjölþjóðasamvinnu. Það er því athyglisverðara að á þessum tíma hefur heimsmyndin gjörbreyst.

Nýjar áskoranir hafa ekki einu sinni leitt til þess að við tækjum stöðu okkar í alþjóðasamfélaginu til skoðunar.

Misheppnuð leit að nýjum tækifærum

Þegar núverandi ríkisstjórn var mynduð fyrir fjórum árum gerði hún mikið úr nýjum tækifærum, sem Brexit myndi gefa Íslendingum. Brexit varð eins konar allsherjar lausnarorð. Það átti að leiða Ísland inn á nýjar brautir til nýrra framfara og nýrra tíma.

Nú fjórum árum síðar nefnir enginn þessi nýju tækifæri lengur. Veruleikinn er sá að svigrúm Íslands til samskipta við Breta er þrengra en fyrir Brexit, þrátt fyrir þá samninga, sem gerðir hafa verið og dregið hafa úr mesta skaðanum.

Tækifærin eru einfaldlega færri. Reynslan sýnir að Brexit var ekki skref fram á við í alþjóðlegri samvinnu og opnaði ekki ný tækifæri fyrir Ísland. Að þessu leyti misheppnaðist stærsta nýmælið, sem þessi ríkisstjórn lagði upp með á sviði utanríkismála.

Minnkandi skilningur á rætur í SA

Meira og minna öll efnahagsstarfsemi landsins ræðst af því hvernig við komum ár okkar fyrir borð í alþjóðlegri samvinnu. Í vaxandi mæli liggur kjölfestan í vísindum, listum og menningu einnig í fjölþjóðasamvinnu.

Löggjöf Evrópusambandsins um sameiginlega innri markaðinn gildir á öllum sviðum atvinnulífsins á Íslandi. Evrópa er okkar heimamarkaður. Evrópulöggjöfin er jafn lifandi í Bolungarvík sem Brussel og Raufarhöfn sem Róm.

Í þessu ljósi sætir furðu að sex af átta flokkum, sem fengu þingmenn kjörna, ræddu ekki utanríkismál í kosningabaráttunni. Þar á meðal voru allir ríkisstjórnarflokkarnir. Aukheldur ítrekuðu þeir alveg sérstaklega að ný tækifæri í Evrópumálum væru alls ekki á dagskrá.

Þetta lýsir minnkandi skilningi á mikilvægi fjölþjóðasamvinnu fyrir atvinnulífið og hvernig við tryggjum best efnahagslegt og pólitískt fullveldi Íslands. Rætur þessarar hugsunar virðast liggja í forystu Samtaka atvinnulífsins.

Ný tækifæri

Hvaða tækifæri geta falist í loka skrefinu til fullrar Evrópusamvinnu? Nefna má:

  • Það er besta leiðin til að tryggja stöðugan gjaldmiðil. Hann er svo aftur forsenda fyrir vexti og viðgangi nýrra tækifæra í þekkingariðnaði og nauðsynleg undirstaða fyrir trausta ferðaþjónustu.
  • Það opnar möguleika inn á Evrópumarkaðinn fyrir fullunnar sjávarafurðir, sem sæta tollum í dag. Í einhverjum mæli mætti flytja heim atvinnu þeirra, sem nú fullvinna íslenskan fisk á meginlandinu.
  • Það gæti létt þá miklu atvinnuháttabreytingu í landbúnaði og á landsbyggðinni, sem lýst er í umræðuskjali ríkisstjórnarinnar frá í vor sem leið.
  • Það ætti með meiri stöðugleika og verðmætasköpun að hafa verulega jákvæð áhrif á hag heimilanna í landinu.
  • Það myndi auðvelda okkur að fjármagna halla ríkissjóðs á sambærilegum kjörum og grannlöndin njóta án gengisáhættu.

Ný tækifæri skapast ekki með því að vera alltaf á móti.