Bruce Springsteen hefur kyrjað sannleikann í allmörg ár á sviði frammi fyrir hundruðum þúsunda. Boðskapurinn verður skýrari með hverju ári sem líður: Stríð? spyr Bruce við drynjandi trommuslátt. Hvaða gagn gera þau? Svarið hefur aldrei staðið á sér í flutningi þessa mikla rokkara: Ekki baun. Absolutely nothing.

Stríð gera ekki neitt fyrir neinn. Þau eru engum til gagns. Þetta er boðskapur lagsins War með Bruce. Þetta er svona lag sem ratar stundum á heilann á manni, eins og lög gera. Maður keyrir og sönglar þetta fyrir munni sér. Ryksugar raulandi. Einhverjir eru örugglega komnir með lagið á heilann núna, við að lesa þetta.

Á undanförnum dögum hafa kringumstæður heimsmála skapað sérstaka ástæðu til þess að rifja upp þennan söng og spá í einfaldan textann af ögn meiri dýpt. Hvað er hann Bruce að tala um?

Dýrt að sigra

Um daginn varð næstum því stríð. Bandaríkjamenn drápu íranskan hershöfðingja. Íranir svöruðu með flugskeytum á bandarískar herstöðvar. Á tímabili þótti líklegt að þessi atburðarás myndi leiða til styrjaldarátaka milli þjóðanna. Margir hristu höfuðið og dæstu. Spurningin blasti við: Hvaða gagn myndi slíkt stríð gera? Í alvöru. Hver yrði betur staddur eftir slíkt bull? Er það virkilega þetta sem heiminn vantar? Enn eitt stríðið.

Pistlahöfundurinn Fahrad Manjoo skrifaði ljómandi grein í New York Times í síðustu viku undir fyrirsögninni „We Really Must Stop Starting Wars“. Grunnnálgunin er sú sama og hjá Bruce. Öll rök hníga að því að það sé fullkomlega fáránleg hugmynd að ætla sér að leysa erfið alþjóðleg deilumál með stríðsrekstri. Hér er ekki verið að tala um siðferði og gildi friðar og nauðsyn þess að fólk leysi deilur í sátt og samlyndi, og það allt — sem er vissulega mikilvægt — heldur bara þetta: Stríð eru vesen. Það er rándýrt að reka stríð og það sem meira er, það er rándýrt að „sigra“ stríð. Hvenær sigra Bandaríkjamenn innrásina í Írak og Afganistan? Vandamálin sem sköpuðust í því brölti eru tröllaukin og fáir sjá fyrir endann á þeim. Kostnaðurinn er gríðarlegur, mannfall og eyðilegging. Upplausn ríkir.

Rótgróin vitleysa

Ég er viss um að margir eru sammála þessu. Auðvitað vilja fáir stríð. En hið merkilega er, að þó svo vilji til þess að fara ekki í stríð, helst aldrei, sé víðtækur er hin mantran alltaf jafnsterk, nefnilega sú sem segir að stríð séu þrátt fyrir allt nauðsynleg. Gera þurfi meira en gott þykir. Illt skuli með illu burt reka. Vöðvaafl ráði. Stríð sé lokastig í deilu. Stríð séu háð þegar öll önnur úrræði hafa verið reynd til þrautar. Við höfum heyrt þetta allt saman.

Ég held að það sé löngu tímabært, og fréttir liðinnar viku fengu mann til að spá í þetta, að það sé viðurkennt að þetta tal allt saman er í besta falli úrelt, ef ekki fullkomið bull. Þjóðir heimsins eru núna kyrfilega fastar í sameiginlegum hagsmunavef. Allir græða á öllum. Stríð við aðra er stríð við þig sjálfan. Stríð, fyrir utan hugsanlega staðbundin og langvarandi hatursátök (sem blessunarlega fer fækkandi), eru ekki lengur háð með það að markmiði að knésetja aðrar þjóðir, koma heim með afhoggin höfuð konunga og segja af því tilefni eitthvað ódauðlegt. Hið yfirlýsta markmið stríðsrekstrar nú á tímum er að byggja upp aðrar þjóðir, eins mótsagnakennt og það hljómar. Hjálpa þeim. Það sem svo hefur komið í ljós, er að þessi leið til þess að reyna að réttlæta úrelta löngun til stríðsbrölts er algjörlega gjaldþrota. Hið fornkveðna blasir alltaf við: Stríð bara eyðileggur. Stríð er ósigur í eðli sínu. Hjálpar engum. Aðrar leiðir eru margfalt áhrifameiri ef markmiðið er að breiða út velsæld, efla lýðræði og auka frið. Við Íran var búið að gera samning. Stríðsleiðin er fáránlega miklu verri leið en hann.

Ísland á næsta Natófundi

Átök verða alltaf í heiminum. Hagsmunir rekast á. En eðli átakanna hefur breyst. Stríðsmaskínur skipta sífellt minna máli. Rússar eru á góðri leið með að knésetja Bandaríkin með falsfréttir að vopni. Her þeirra samanstendur af virkum í athugasemdum. Bandaríkin eru eins og risi sem riðar til falls vegna þess að það er búið að binda fyrir augun á honum.

Við vitum þetta Íslendingar. Enginn her er hér. Bara Víkingasveitin. Kosta Ríka fattaði þetta árið 1948 og lagði her sinn niður og setti allan peninginn í heilbrigðis- og menntamál. Nágrannaríkið Panama fór sömu leið mörgum áratugum síðar og sér ekki eftir því. Á næsta NATO-fundi ættu íslenskir leiðtogar að segja þetta: Í stað þess að verja 200 þúsund milljörðum króna til hermála á ári hverju ættu þjóðir heimsins að taka allan þann pening og verja honum í loftslagsmál, þróunaraðstoð, menntun og heilbrigði. Þá fyrst yrði sigur unninn.