Helsta röksemd þeirra sem hafa viljað láta seinni talninguna í Borgarnesi standa er sú að breytingarnar sem urðu á úrslitum í Norðvesturkjördæmi milli talninga hafi ekki breytt útkomu kosninganna.

Jú, mikil ósköp, það hafi svo sem verið vissir vankantar á vörslu kjörgagna ­ – þó að ekkert bendi til þess að við þau hafi verið átt milli fyrri og seinni talningar – en breytingarnar hafi verið óverulegar. Vilji kjósenda hafi komið í ljós. Ekki taki því að kjósa á ný.

Breyttist ekkert?

Samkvæmt þessu viðhorfi virðist í lagi að fara ekki að lögum og reglum við framkvæmd kosninga, takist ekki að sýna fram á að slík brot hafi breytt niðurstöðu kosninganna. Lögbrot eru í lagi ef þau hafa ekki afleiðingar. Það er athyglisvert viðhorf hjá sjálfri löggjafarsamkomunni.

Einu virðist gilda um traust kjósenda á ferlinu. Einu virðist gilda um það sjónarmið að reglum eigi að fylgja; reglur séu settar við lýðræðislegt ferli af þessu tagi af einhverjum ástæðum, og það skuli ekki hverjum og einum í sjálfsvald sett hvort farið sé að þeim eða ekki; og komi í ljós brot, sé það látið óátalið að mestu – hafi brotið ekki breytt niðurstöðum, svo að séð verði. Með öðrum orðum: smámál. Formsatriði. Svona eins og að sleppa því að gefa stefnuljós.

En er þetta rétt? Breytti ólík útkoma tveggja talninga í Borgarnesi ekki úrslitunum? Hún breytti reyndar ekki hlutföllum flokkanna – en segir það alla söguna?

Hefði fyrri talning í Borgarnesi staðið hefði það gerst í fyrsta sinn í þingsögunni að konur væru fleiri á þingi en karlar. Þetta breyttist við endurtalningu og áfram eru karlar meirihluti þingmanna. Er þetta óveruleg breyting sem ekki skiptir máli?

Hefði fyrri talning staðið væri Lenya Rún Taha Karim þingmaður fyrir Pírata. Hún er 21 árs og hefði orðið yngsti þingmaður sögunnar, dóttir innflytjenda frá Kúrdistan, fulltrúi fyrir svo margt og hefur látið mjög til sín taka í þjóðmála­umræðunni. Bergþór Ólason væri hins vegar ekki þingmaður fyrir Miðflokkinn. Er þetta óveruleg breyting sem ekki skiptir máli? Hvað eiga annars Lenya Rún og Bergþór sameiginlegt annað en það sem þau eru hvorugt, til dæmis í ríkisstjórnarflokkunum? Við gætum allt eins sagt að þau eigi það sameiginlegt að vera hvorugt stangastökkvari. Þau standa fyrir gagnstæð sjónarmið í flestum málum. Þeir sem halda því fram að það skipti ekki máli hvort þeirra sest nú á þing, svo fremi sem valdahlutföll flokkanna riðlist ekki – þeir eru þar með að segja að ekki skipti máli hvaða fólk veljist á þing yfirleitt.

Hvað er svona merkilegt við það að vera þingmaður?

Alþingi er átakavettvangur. Þar er tekist á um stefnu, völd og áhrif – en Alþingi er líka samstarfsvettvangur, staður þar sem fólk með ólík lífsviðhorf þarf að setjast niður saman og semja um eitt og annað.

Persónulegir eiginleikar þingmanna skipta miklu máli þegar kemur að því að vinna saman að málum í nefndum. Það hvernig þingmenn haga máli sínu í þingsal eða í fjölmiðlum skiptir líka miklu máli, þegar kemur að því að ákveða ríkisstjórnarsamstarf. Sumum þingmönnum er lagið að finna leiðir til að leysa mál, leita sátta, byggja brýr – aðrir þingmenn leita þrátta, magna upp ágreining og brenna brýr. Innan sama þingflokks getur skipt máli hvort til þingsins velst sáttfús einstaklingur eða þráttfús, vinnusamur eða latur, eigingjarn eða örlátur – og þannig má áfram telja. Það skiptir líka máli innan þingflokka hvernig fólk velst þar saman og hvernig það á skap saman. Þingmenn eru ekki bara puttar á rauðum tökkum eða grænum. Hlutverk þeirra er ekki bara að greiða atkvæði með táknrænum hætti um frumvörp sem verða til í ráðuneytum. Þetta er löggjafarsamkoman.

Smámál?

Niðurstöður í Borgarnesi hafa áhrif á það hvort þingmaður úr Suðurkjördæmi eða Norðvesturkjördæmi verður fulltrúi fyrir sinn flokk. Allt er samofið og einungis fyrir sérfræðinga í Kaoskenningunni að henda reiður á því öllu. Ef fiðrildi blakar vængjum í Amazon verður Bergþór Ólason þingmaður. Og svo framvegis. Þessi hringekja sem fer af stað undir morgun á kjördag – og staðnæmist ekki fyrr en núna – er aðferð við að jafna vægi flokkanna svo að styrkur þeirra á alþingi endurspegli þjóðarviljann, svona nokkurn veginn. En við búum ekki við fullt þingræði fyrr en atkvæðavægi verður jafnað og kjósendur fá að vita að atkvæði þeirra skili sér í raun og veru þangað sem því er ætlað að vera.

Smámál? Nei: Það er ekki smámál að kjósendur verði bara að treysta því að ekki hafi verið átt við kjörgögn sem skilin voru eftir óvarin, gagnstætt lögum og reglum. Það er ekki smámál hvaða einstaklingar veljast til þingsetu.