Skoðun

Nei ráðherra

Frumvarp til laga um veipur og það í sér lögum er vissulega mikil framför frá tilraun til laga nr 1 frá fyrrverandi heilbrigðisráðherra Bjartrar Framtíðar. 

Þó til mikilla bóta og rétts vegar sé slík breyting þá virðist þessum nýju lögum, taka tvö, þó ætlað að innihalda óbreytta alla aðra slæma vankanta fyrri tilraunar til laga. Þetta að sögn heilbrigðisráðherra við Fréttablaðið vegna áhersluatriðis sem hefur algerlega verið vísað frá af vísinda- og fræðimönnum stutt niðurstöðum rannsókna.

Ein síðasta rannsóknin varðandi þetta atriði hjá börnum var gerð á 60.000 börnum (UK) og sýndi sú rannsókn enga eða hverfandi ástæðu til að óttast slíkt (0,02-0,5%).  Að veipun leiddi EKKI til reykinga barna.

Sama niðurstaða á við hvort heldur um er að ræða rannsóknir vestanhafs (CDC, Villanti et al) eða austan hafsins (UKCTAS, UK). Má einnig benda á reykingar ungmenna hér á landi (óbirt rannsókn Rannsóknir og Greining) höfðu enn frekar fallið á síðasta ári og þá komnar niður í aðeins 2% og veipun 5,2%. Þetta þrátt fyrir mikið fikt ungmenna á veipum, en fikt er ekki sama og regluleg notkun, meira helgardæmi og þess háttar félagslegra atriða.

Lægsta reykingatíðni ungs fólks sem þekkist í heiminum. Þetta þrátt fyrir mikið fikt hér á landi eins og einnig endurspeglast í öllum rannsóknum erlendis. Margir virðast kallaðir til fikts en sárafáir ef nokkrir eru sem fara yfir í reglulega notkun af þeim börnum sem ALDREI notað tóbak áður.

Má því ætla að veipun þessara 5,2% séu krakkar sem hafa verið að reykja áður. Enn fremur má bæta því við því gleðiefni að sala sígaretta hefur dregist saman um ein 50% á allra síðustu árum. Hvers vegna geta menn svo bara giskað á og rifist um ef vilja.

Nýtt frumvarp til laga með helstu ágöllum þess fyrra væri nánast eins og að kasta frá sér einu besta tækifæri sem hefur komið fram til að vinna á og draga úr afleiðingum reykingatengdra sjúkdóma í þjóðfélagi okkar og sem veldur enn þá um 200 dauðsföllum á ári hverju.

Og hvað svo í staðinn? Ekkert, nema að vera að eltast við ímyndaða hræðslu við það sem kannski, kannski, kannski gæti hugsanlega skeð í bláma framtíðarinnar! Ekki einu sinni fræðilegur möguleiki virðist á að slíkt geti orðið, því forsendur fyrir því vantar samkvæmt vísindalegum staðreyndum sem liggja fyrir í dag. Þó rétt að taka fram að mjög vel er fylgst með þessu ef breyting skyldi verða á.

Nei, slíkt er auðvitað ekki bara rangt, heldur óhæfa. Veipur hafa verið á markaðnum erlendis í yfir áratug, þúsundir rannsókna liggja fyrir og bætist ört í þann stóra haug rannsókna og fræðigreina. 

Engum þeirra rannsókna hefur enn tekist að sýna fram á neinn skaða af veipum, hvað þá dauðsföll, af notkun þeirra. Enda vantar í veipur allar forsendur skaðlegra efna, en sem þó er að finna í ríkulegu magni í sígarettureyknum. Annað en það sem hægt er að segja um aukaverkanir nánast allra þeirra lyfja sem við læknar skrifum upp á fyrir sjúklinga okkar, jafnvel dauðsföll af þeim sem ekki er ekki einu sinni nauðsynlegt að framvísa lyfseðli til að kaupa.

Enga ávanabindingu né fíkn er að sjá af nikótíni af nikótínlyfjunum eða veipum hingað til; á hér sérstaklega við gagnvart þeim sem aldrei hafa reykt eða notað tóbak áður. 
Annað gildir hjá þeim sem hafa verið háðir sígarettum eða tóbaki áður, því þá sýnir það frekar ákveðna saðningsverkun, slær á fráhvarfseinkennin, sem er alls ekki það sama og fíkn. En hefur væg ávanabindandi verkun sem er á pari með ávanabindingu nikótínlyfjanna, plástra og tyggjós og sprey forminu, þó hverfandi í samanburði við sígaretturnar. 

Veldur því EKKI að einstaklingar, eins og börnin okkar, leiðast frá veipum yfir í reykingar. Eins og staðfestist í öllum rannsóknum þar sem veipur eru í framboði, vestan hafs og austan. Það sem meira er að reykingatíðni barna og fullorðinna hefur hrapað gríðarlega samhliða mikill aukningu á veipum og reyndar í svo miklum mæli sem við höfum aldrei áður orðið vitni að. Veipur gætu öllu heldur valdið útgönguleið fyrir börn og fullorðinna eins og þær rannsóknir gefa einna helst til kynna.

Hvað er málið þá? Eftir stendur hræðslan við það atriði sem vantar allar fræðilegar forsendur til að geti orðið að veruleika, samkvæmt þekkingu okkar í dag og áhættumati á hugsanlegum skaðleika í framtíð.

Eigum við því að setja lög til að verja hræðsluna eina saman og kasta nánast frá okkur þeim gríðarlega ávinningi gegn reykingum sem getur verið í hendi okkar. 
Setja lagaumgjörð sem dregur úr og jafnvel hindrar fólk í að fara frá því sem drepur okkur 50% skv WHO yfir í nánast hættulaust fyrirbæri?

Eitt að lokum, síðast þegar frumvarp fyrrverandi heilbrigðisráðherra var lagt fram fyrir Alþingi þá buðust nokkir höfundar tímamótaskýrslna í heiminum um þessi mál til þess að vera Alþingi til ráðgjafar. Þetta voru nokkrir höfundar skýrslna Public Health England og Royal College of Physicians og í þann hóp bættist síðan einn fyrrv framkvæmdastjóra WHO (World Health Organization) og stofnandi þeirrar stofnunar WHO sem fer einmitt með tóbaks-og fíknimál WHO FCTC, Derek Yach. Í nýlegu samtali við nokkur þeirra þá stendur slíkt boð enn, ef Alþingi sér þörf á eða þóknast að leita ráðgjafar um þessi mál. En nokkur þeirra hafa þegar verið höfð til ráðgjafar þingnefnda og ríkisstjórna nokkurra landa eins og Kanada, UK, Nýja Sjálands o.fl.

Guðmundur Karl Snæbjörnsson læknir. 

Athugasemdir

Auglýsing
Auglýsing

Tengdar fréttir

Bakþankar

Lifi náttúruverndin
Óttar Guðmundsson

Skoðun

Lýðræði í miðaldrakrísu
Sif Sigmarsdóttir

Skoðun

Mætum og kjósum
Kristín Þorsteinsdóttir

Auglýsing

Nýjast

Það eru of margar hraðahindranir í Reykjavík
Alexandra Briem og Vala Árnadóttir

Þrjú stærstu málin í borginni - Fram­sóknar­flokkurinn
Snædís Karlsdóttir

Kosningabrella Jóns Hjaltalín „daginn fyrir“ kjördag
Þorkell Sigurlaugsson

Um jafnrétti og samstöðu
Bjarki Freyr Bjarnason

Hver og einn nemandi er einstakur
Sólveig Daníelsdóttir

Fram­tíð Helgu­víkur-Kölku og sorp­brennslu á Ís­landi
Albert Svan Sigurðsson

Auglýsing