Íslenskt heilbrigðiskerfi hefur verið talið gott enda mannað mjög hæfu fólki.

Íslenskir heilbrigðisstarfsmenn hafa hins vegar ritað greinar á liðnum áratugum um að íslenskt heilbrigðiskerfi gæti verið betra. Embætti landlæknis (EL) hefur gert úttektir á vandamálum Landspítalans nýlega, í desember fyrir ári og síðan eftirfylgniúttekt í september 2019. Þau tvö vandamál sem standa upp úr að mati Landlæknisembættisins eru mikill skortur á hjúkrunarfræðingum sem veigra sér við að vinna á Landspítalanum vegna álags, vinnuaðstæðna og launakjara. Hitt vandamálið sem snertir alla er fáránlegt plássleysi í löngu úreltu húsnæði. Það er sambærilegt við að landslið Íslands í knattspyrnu væri enn að nota Melavöllinn og Laugardagsvöllurinn væri enn þá fjarlægur draumur.

Samkvæmt skýrslu EL þá eru sjúklingar stundum vistaðir í geymslurými eða á salernum. Tæki og tól hafa að stórum hluta ekkert rými og eru því úti um alla ganga. Þrengslin bjóða upp á óheft smit milli sjúklinga. Vinnuaðstaða starfsfólks er mjög þröng og „búningsherbergi“ margra er skápur 30x30 cm.

Staðan er grafalvarleg að mati Landlæknisembættisins því í skýrslunni frá desember 2018 er tekið fram að ekki verði við þetta unað“ þ.e. ástandið á Landspítalanum. Landspítalinn brýtur lög á sjúklingum með aðstöðuleysinu samkvæmt skýrslu EL. Þessi grafalvarlega staða þvingar starfsmenn Landspítalans til að spila úr því sem þeim er skammtað. Það er alls ekki víst að það sé öllum sjúklingum nægjanlegt hvað þá að þeir fái þá þjónustu sem þeim ber og mælt er fyrir í lögum.

Embætti landlæknis gerir eftirfylgniúttekt 8 mánuðum síðar, í ágúst 2019. Þá hefur ástandið versnað því „meðallegutími sjúklinga á Bráðamóttökunni hefur aldrei verið lengri. Fjöldi sjúklinga sem eru á Bráðamóttökunni í 72 klst. eða lengur hefur farið vaxandi.“

Föstudaginn 13. desember 2019 birtist grein í Mannlífi um breska heilbrigðiskerfið. Þar er sagt frá rannsókn á hver eru áhrif biðtíma á bráðamóttökum eftir því að komast á sérhæft legudeildarpláss. Eftir því sem sjúklingar þurftu að bíða lengur eftir sérhæfðu legudeildarplássi á sjúkrahúsi minnkuðu lífslíkur þeirra og dánartíðni jókst. Um 5.500 sjúklingar dóu á Bretlandi á þremur árum eingöngu vegna biðar á bráðamóttöku eftir að komast á sérhæfða legudeild. Biðtími bresku sjúklinganna var 6–11 klst. á bráðamóttöku en heildarfjöldi sjúklinga var fjórar milljónir.

Á Íslandi er ástandið verra, meðaldvalartíminn á Bráðamóttökunni eftir innlögn á Landspítalann er 22,8 klukkstundir samkvæmt úttekt Landlæknis.

„Þegar úttektin (á Landspítalanum) var gerð var lengsta bið eftir innlögn 66 klst. (á bráðamóttökunni), en dæmi eru um að sjúklingar hafi beðið lengur en 100 klst. á deildinni eftir innlögn. Þeir sem bíða hvað lengst eftir innlögn eru aldraðir einstaklingar, sjúklingar með flókin margþátta vandamál og sjúklingar í einangrun. “(LE)

„Að mati stjórnenda felst vandi LSH að miklu leyti í skorti á hjúkrunarfræðingum sem í auknum mæli hverfa til annarra starfa vegna álags, vinnuaðstæðna og launakjara .“(LE).

„Margar erlendar rannsóknir hafa sýnt fram á að fjöldi hjúkrunarfræðinga getur haft mikil áhrif á gæði þjónustu og öryggi sjúklinga. Í niðurstöðum nýrrar rannsóknar var sýnt fram á að dánarlíkur sjúklinga á sjúkrahúsi jukust um 3% á deildum þar sem mönnun hjúkrunarfræðinga var ónóg.“(LE)

„Til að tryggja góða mönnun hjúkrunarfræðinga þá; skipta starfsaðstæður og launakjör miklu máli.“ Skýrsla Ríkisendurskoðunar 2017.

Eigin reynsla greinarhöfundar sem starfar sem svæfinga- og gjörgæslulæknir:

„Hún kom inn á skurðstofu til okkar vegna þess að hún hafði mjaðmarbrotnað fyrir tveimur dögum og var háöldruð með ýmsa sjúkdóma í farteskinu. Hún var búin að bíða eftir aðgerð í tæpa tvo sólarhringa. Súrefnismettunin var um 70% enda hafði lungnabólgan komið sér fyrir, nýrnastarfsemin hafði helmingast í biðinni. Hún var alverkja enda virkar morfín illa á beinbrot en fyrir vikið var hún orðin rugluð og í óráði. Aðgerðin mun stilla verkina þá daga sem hún á eftir en hefði gert gæfumuninn ef hún hefði sloppið við biðina.“

Yfirstjórn Landspítalans reynir að leysa vandamálin sjálf innanhúss þ.e. manneklu og húsnæðisskort. Öll vandamál Landspítalans eru ekki leysanleg innanhúss því t.d. eru launakjör hjúkrunarfræðinga ekki á forræði Landspítalans.

„Húsnæði Bráðamóttöku ber engan veginn þann fjölda sjúklinga sem þar dvelja einatt og eru gerðar alvarlegar athugasemdir við það í skýrslunni.“ (EL)

Fjöldi sjúklinga liggur á göngum. „Alltaf [er] verið að slökkva elda en einnig að reyna að gera betur og hlaupa hraðar. Oft bíða allt að 30 sjúklingar eftir innlögn, auk þess sem margir dvelja í 50-60 klst. á deildinni áður en þeir fá úrlausn sinna mála.“ (EL)

Þegar kemur að algjörlega óhæfu og háöldruðu húsnæði Landspítalans sem er í raun rót alls vandans þá er það heldur ekki á færi stjórnar Landspítalans að byggja hús. Það er Alþingi sem hefur vald til að veita heimildir til að byggja hús og fjármagna það. Þar hefur Alþingi brugðist alvarlega. Til að hægt hefði verið að sinna sjúklingum Landspítalans eins og þeim ber samkvæmt lögum og þó ekki væri nema bara af mannúðarástæðum þá hefði nýr Landspítali átt að vera tekinn í notkun í síðasta lagi árið 1985. Við ættum að vera að byggja nýjan Landspítala í dag til að leysa af hólmi þann frá árinu 1985.

„Ljóst er að hvorki húsnæði bráðamóttöku né mönnun uppfyllir reglugerð um faglegar lágmarkskröfur nr. 786/2007 miðað við þá starfsemi sem þar fer fram sem stendur. Þá er ljóst að ýmis ákvæði um réttindi sjúklinga skv. lögum nr. 74/1997 er ekki hægt að uppfylla við núverandi aðstæður.“ (EL)

Eigin reynsla greinarhöfundar sem er svæfinga-og gjörgæslulæknir:

Fárveikur sjúklingur á Bráðamóttöku þarf gjörgæsluvist en öll sex gjörgæsluplássin í Fossvoginum eru full og hin sjö á Hringbrautinni líka. Þá verður á meðan að veita viðkomandi sjúklingi annars flokks gjörgæsluþjónustu utan gjörgæslunnar með þeirri áhættu sem því fylgir þ.e. að hún skili ekki tilætluðum árangri. Ekki sjaldan eru einn til þrír af þeim sex sjúklingum sem liggja á gjörgæslunni deildarfærir og þurfa því ekki að vera á gjörgæslunni. Þeir komast ekki á sína legudeild því þær eru yfirfullar. Ástæðan er fyrst og fremst skortur á hjúkrunarfræðingum. Það vantar um 100 hjúkrunarfræðinga á Landspítalann og Alþingi sem getur leyst það gerir ekkert sem virkar. Þess vegna getur orðið talsverð töf á því að koma sjúklingum inn á gjörgæslu meðan aðrar yfirfullar legudeildir eru þvingaðar til að taka við deildarfærum sjúklingum frá gjörgæslu. Fráflæðisvandinn er líka innanhúss.

Embætti landlæknis hefur gert tvær úttektir á Landspítalanum og í bæði skiptin fær Landspítalinn falleinkunn því sjúklingar hans fá ekki þjónustu við hæfi. Sjúklingar liggja á Bráðamóttökunni allt of lengi áður en þeir komast á sérhæfðar deildir Landspítalans og það eitt sér eykur dánartíðni. Auk þess er húsnæði af svo skornum skammti að ekki er hægt að koma við sýkingavörnum né að ræða við eða skoða sjúklinga í einrúmi.

Því miður hefur framtíðarsýn Alþingis gagnvart Landspítalanum lengst af verið niðurskurður í mismiklum mæli. Að byggja nýjan Landspítala 40 árum of seint og skapa starfsstéttum þar svo slæm vinnuskilyrði að hjúkrunarfræðingar flýja og læknar eru hættir að sækja um stöður hjá Landspítalanum eru klár merki um ranga framtíðarsýn Alþingis.

Til að Landspítalinn geti sinnt mikið veikum einstaklingum samkvæmt lögum og af mannúð þarf tvennt til, fleiri hjúkrunarfræðinga og bráðabirgðahúsnæði við bæði gömlu húsin. Hvort tveggja núna strax því sjúklingar Landspítalans geta ekki beðið í 6-10 ár eftir nýjum Landspítala eða betri mönnun hjúkrunarfræðinga. Afleit vinnuaðstaða og mikil mannekla á Landspítalanum er vandamál sem Alþingi ber að leysa því það er eingöngu Alþingi sem hefur vald til þess. Alþingi verður að skipta um gír því annars mun þetta ekki takast hjá okkur.