Erfiðasta ráðuneyti sem nokkur stjórnmálamaður getur stjórnað er heilbrigðisráðuneytið. En það er líklega vegna þess að hann getur ekki stjórnað því.

Ráðherrar þessa viðamikla og flókna málaflokks hafa margir hverjir – ef ekki flestir – komið þaðan laskaðir og særðir í pólitískum skilningi. Ástæðan er ofríki málaflokksins sjálfs. Hann hefur sankað að sér þeim öllum völdum – og ræður sér sjálfur fyrir vikið.

Þetta hefur blasað við hverjum heilbrigðisráðherranum af öðrum. Þeir byrja keikir, þess albúnir að taka til hendinni, breyta um kúrs, bylta og bæta, en bogna fljótt – og ganga í björg. Og það er akkúrat eftir að þeir hafa áttað sig á því að valdið er ekki þeirra, heldur málaflokksins.

Íslensk stjórnsýsla er valdamesta apparat landsins. Hún veit það betur en nokkurt annað fyrirbrigði á landinu að stjórnmálamenn koma og fara – og fara raunar hraðar en nokkru sinni á síðasta áratug eða svo. Það sama á við um ráðherrana. Þeir ná stundum kjörtímabili, stundum minna. Eftir sitja embættismennirnir, hinir raunverulegu valdsmenn, að vísu ekki með neitt lýðræðislegt umboð, en leggja þó línurnar og leyfa sér það sem hentar kerfinu sjálfu, af því að kerfið er þeirra.

Óvíða sést þetta betur en í heilbrigðiskerfinu. Þar hefur ekki nokkrum einasta manni með lýðræðislegt umboð tekist að rjúfa tilvísanahringavitleysuna sem snýst um það að geta verið stofnanalæknir að morgni en einkastofulæknir síðdegis með því að greina sjúklinginn á fyrri staðnum en gera svo við hann á þeim seinni.

Engum heilbrigðisráðherra hefur enn þá tekist að leysa upp þennan kerfislæga vítahring. Fyrir vikið sitja landsmenn uppi með blandaða sjúkrahússtarfsemi þar sem skilin á milli opinbers reksturs og einkarekstur eru í besta falli óljós.

Afleiðingin er stjórnlaus fjáraustur úr sjóðum ríkisins, enda má heita að helstu sérfræðingum í faginu sé fengið í hendur opinbert ávísanahefti sem þeir fylla út að eigin geðþótta.

Einkarekstur er eitt. Opinber rekstur er annað. Hvorutveggja á rétt á sér. Og það getur oft og tíðum reynst búbót fyrir opinbera reksturinn að leita eftir tilboðum einkarekstursins í tilfallandi verkefni. Og þá með útboðum, vitaskuld. Enda getur ríkið sparað pening með því móti.

En að blanda þessum rekstrarformum saman eftir geðþótta sérfræðinga og embættismanna er glórulaust – og heitir, vel að merkja, útþensluhvetjandi eyðslusemi.

Kannski væri ráð að stjórnmálaflokkar, sem vilja ögra þessu kerfi, bjóði fagmanni að setjast í næsta ráðherrastól, læknismenntuðum rekstrarmanni sem kann muninn á ríkisrekstri og einkarekstri.