Mitt ófullkomna nef segir mér að í raun sé fólk almennt hér á landi til í að stunda sóttvarnir af miklum móð, vera með grímu og spritta sig, fara í hraðpróf fyrir viðburði og svo framvegis. Við gerum það sem þarf. Einnig hefur vilji til bólusetningar verið mjög mikill hér á landi. Það má því segja að þessi þjóð hafi verið einstaklega viljug þegar kemur að sóttvörnum.

Hins vegar skynjar mitt nef líka af lestri frétta og af samræðum við annað fólk að stigvaxandi óþreyja hefur hreiðrað um sig gagnvart því að einstaklingar, fullbólusettir, þurfi sýknt og heilagt að fara í sóttkví út af nálægð við smitaða. Þetta þarf að ræða.

Ég veit það hljómar dramatískt en sóttkví er í eðli sínu stofufangelsi, þótt ég vilji auðvitað ekki halda því fram að hún sé það. En margt er líkt. Það er hollt að minna sig á þetta, því oft vill gleymast að aðgerðir sem gripið er til tímabundið eru í raun heilmikið inngrip í líf fólks og svipting á réttindum. Geisi skæð veira er rétt að láta slíkt yfir sig ganga, búi góð heilsufarsleg rök að baki.

En sé fólk komið með umtalsverða vörn fyrir veirunni með bólusetningu og aðrar áhrifaríkar leiðir eru einnig sannanlega færar til að glíma við hana, verður auðvitað að gæta þess að réttindi fólks séu ekki skert að ósekju. Í sóttkví má fólk ekki hitta annað fólk í návígi, verður að vera heima hjá sér – inni í herbergi séu aðrir á heimilinu – og svo framvegis.

Fólk er meira að segja skráð í sóttkví í gagnagrunn heilbrigðisyfirvalda, þannig að rjúfi fólk sóttkvína liggja viðurlög við.

Símtalið kemur

Sóttkvíin raskar atvinnulífinu og skólastarfi. Hún gerir það að verkum að mun erfiðara er fyrir fjölskyldur að gera sjálfsagðar áætlanir. Það eru lúmsk áhrif, en þannig hefur lífið verið í næstum tvö ár. Alltaf getur símtalið komið. Sóttkví. Öllu aflýst.

Engar opinberar bætur fást ef verðmæti glatast eða áætlanir raskast út af sóttkví. Krafa um sóttkví er því, hvernig sem á það er litið, harkaleg aðgerð. Ég þekki marga sem hafa eytt smitrakningarforritinu úr símanum sínum. Það vill enginn lenda í sóttkví. Fullbólusett fólk, jafnvel þríbólusett, með engin einkenni er látið sitja heima.

Engu skiptir þótt það fái neikvætt úr prófi og sé einkennalaust. Heima skal það vera.

Sóttkví er einstaklega harkaleg aðgerð gagnvart skólabörnum. Skólastjórnendur eru á haus við að setja nemendur í sóttkví á degi hverjum, án þess raunar að lög heimili, samkvæmt nýjustu fréttum, að þeim séu veittar þær skyldur. Börn fá almennt væg einkenni og mörg þeirra eru fullbólusett.

Jafnframt má halda því fram að það hvíli frekar sú skylda á herðum okkar fullorðinna að vernda börnin. Aðgerðir okkar ættu að miða að því að halda skólastarfi gangandi, án röskunar. Börn ættu ekki að þurfa að fara í sóttkví til að vernda okkur hin.

Bara á Íslandi

Vissulega hafa reglur um sóttkví verið rýmkaðar töluvert hér á landi, tíminn styttur og smitgát er orðinn möguleiki, en grunnreglan er enn sú sama: Einstaklingur fer í sóttkví ef hann hefur umgengist einhvern sem reyndist smitaður. Þessi nálgun hefur ekki breyst þótt þorri þjóðarinnar hafi verið bólusettur.

Spurningarnar eru aðkallandi: Er nauðsynlegt að bólusett fólk fari í sóttkví? Hvað þá þríbólusett? Er nauðsynlegt að börn, sem smita almennt minna og veikjast minna, fari í sóttkví? Hvað þá bólusett börn? Þessar spurningar eru einkar aðkallandi í ljósi þess að Ísland sker sig úr.

Ég gúgglaði og komst að þessu: Í Noregi gilda þær reglur að komist manneskja í tæri við smitaða manneskju, þarf hún ekki að fara í sóttkví sé hún bólusett. Hins vegar þarf hún að fara í próf. Það hljómar skynsamlega. Og vera varkár, sem er líka skynsamlegt. Og eru Norðmenn einstaklega kærulausir? Nei, bólusettir þurfa heldur ekki að fara í sóttkví í Svíþjóð né heldur í Finnlandi.

Og ekki heldur í Danmörku. Ekki í Þýskalandi. Ekki Bretlandi. Ekki Hollandi. Ekki Frakklandi. Ekki Írlandi. Alls staðar er einungis mælst til þess að bólusettir, hafi þeir komist í tæri við smitað fólk, fari í próf. Og ekkert þessara ríkja setur skólabörn í sóttkví.

Af hverju er Ísland svona spes? Hver eru rökin? Hvað er öðruvísi hér en í Noregi? Finnlandi? Danmörku? Nú er ég ekki í sóttkví, né nokkur mér nákominn, svo ekki er þetta skrifað í stundarpirringi vegna þess að ég sé búinn að horfa á allt í sjónvarpinu og hafi ekkert að gera, heldur út af hinu:

Það má ekki láta allt yfir sig ganga, gagnrýnislaust. Spyrja þarf.