Á föstudagsmorgun hrökk ég fyrirvaralaust í gott skap. Ég átti alls ekki von á því. Ekki það að ég sé endalaust í vondu skapi. Ég er almennt þokkalegur. En þarna semsagt, þennan myrka desembermorgun, fór ég beinlínis í stuð. Ég gekk hálfdansandi út úr grunnskóla sonar míns, skælbrosandi og smellandi fingrum. Þetta var auðvitað alls ekki við hæfi né í anda ímyndarinnar um hinn veðurbarða, þungbúna eyjaskeggja sem einungis ber að tala í einsatkvæðis orðum út um sprungnar varir í köldu skammdegi. Hvað gerðist?

Jú, það var jólasamsöngur. Og í þetta skipti, eins og yfirleitt, myndaðist ljómandi góð stemning. Textunum var varpað á vegginn. Krakkarnir sungu hátt og snjallt. Ég tók upp á því að standa ekki bara upp við vegg afsíðis og hlusta með krosslagðar hendur, heldur vék kaldlyndið skyndilega fyrir einlægum söng. Ég hreifst með. Söng hástöfum. Og hið sama gerðu flestir aðrir.

Eftir því sem leið á sönginn fann ég að vellíðunartilfinning fór um mig. Maður varð allur léttari og vinalegri. Í tíðindaleysi daganna fann ég að sjálfsögðu drjúgt tóm síðar um daginn til þess að gúggla þetta mál. Hvað gerist við söng?

Grunaði ekki Gvend. Það fyrsta sem kom upp var lærð útlistun á því að við söng eykst framleiðsla endorfíns í líkamanum, sem eykur vellíðan. Súrefnisflæði eykst jafnframt við söngöndunina sem leiðir til efnaferlis sem beinlínis virkar til að slá á þunglyndi og kvíða. Maður fer í gleðiástand.

Öndun og þakklæti

Ein ástæða þess að mér fannst þetta forvitnilegt var sú að ég hafði fyrr í vikunni hlýtt á frásögn vinar míns af því þegar hann fór í sérstakt öndunarjóga. Mikið vöðvabúnt hafði mælt með þeirri tegund jóga. Sá kraftaköggull lýsti reynslunni þannig að hann hefði beinlínis endað hágrátandi á dýnunni, í einhvers konar allsherjargleði yfir tilvistinni. Það eykur mér gleði að sjá þá senu fyrir mér. Og vinur minn, semsagt, varð jafnframt — eftir einn og hálfan tíma af öndunaræfingum — gripinn ámóta þakklæti yfir undri lífsins.

Söngur, eins og ég skil það eftir gúgglið, er visst öndunarjóga. Hann virðist auka vellíðan á svipaðan hátt. Það meikar sens. Ég býst við að margir viti þetta. Erfitt er að vera reiður í kór. Að vera illur í samsöng er súrrealísk pæling. Ég hugsa að það sé nánast líffræðilega ómögulegt, alveg eins og það er karlmönnum — samkvæmt ótal fésbókarfærslum liðinnar viku— líkamlega ómögulegt að lyfta kolli og rétta úr sér með enni upp að vegg. Maður getur ekki sungið og viðhaldið fýlu mjög lengi.

Pæling

Hvað er hægt að gera við svona vitneskju? Jú, almennt held ég að það sé eftirsóknarvert í samfélagi að sem flestir séu í góðu skapi. Aðeins einu sinni hef ég lent í því á lífsleiðinni að naga mig í handarbökin yfir því að hafa verið í of góðu skapi. Það var þegar ég rakst á mann sem mér líkar frekar illa við, út af svolitlu, en ég gleymdi að vera þurr á manninn við hann út af því að ég var í svo góðu skapi. Ég heilsaði honum alltof glaðlega. Var lengi að jafna mig á þessu.

Að slíkum atvikum undanskildum er gott skap auðvitað forsenda þess að manni verði meira úr verki og sé móttækilegur fyrir umhverfi sínu. Að því sögðu er það verulega áleitið spursmál af hverju í ósköpunum það er ekki meira gert með svona einfaldar aðferðir, eins og söng og öndun, til þess að auka vellíðan fólks og bæta geð. Ég mælist svosem ekki til þess að þingfundir eða borgarstjórnarfundir hefjist með samsöng. Of margir myndu líklega fá bjánahroll. Ýmislegt annað í svipuðum dúr mætti þó gera, eins og að bjóða stjórnmálafólki upp á öndunarjóga bak við luktar dyr þar sem það gæti grátið saman á dýnum og fyllst gleði og þakklæti í stað þess að kalla hvert annað drullusokka.

Endalaust er jafnframt rætt um skólakerfið og stöðu þess. Nú síðast fengu nemendur landsins afleita einkunn í lesskilningi í alþjóðlegri Pisa-könnun. Sagt er að þessi niðurstaða sé verulega mikil vonbrigði vegna þess að menntayfirvöld hafi lagt sérstaka áherslu á það að auka lesskilning. Nú á ég tvö börn á grunnskólaaldri. Þessa auknu áherslu hef ég einkum greint í því að börnin hafa verið að fá sent með sér heim einhvers konar línurit þar sem segir hvað þau geta lesið mörg orð á mínútu.

Mig grunar að orsökin fyrir falleinkunn í lesskilningi liggi ekki í því að börnin séu ekki látin lesa nógu mikið heldur í því að lesturinn er ekki skemmtilegur. Kannski þarf að syngja fleiri orð. Einnig held ég að vellíðan og hinar einföldu aðferðir til að stuðla að henni séu vanmetnar sem forsenda meiri árangurs. Fyrir næstu könnun ættum við kannski helst að gera þetta og jafnvel lítið meira: Draga andann djúpt.