Þótt við lítum gjarna á vatnsveituna sem dýpstu rót veitureksturs í Reykjavík, er fráveitan trúlega eldri. Á meðan enn þurfti að bera vatn úr brunnum í hvert hús í lágreistum Reykjavíkurbæ, rétt upp úr aldamótunum 1900, létu nunnurnar í Landakoti leggja skólplögn ofan af hæðinni, niður Ægisgötuna til sjávar. Í marga áratugi frá þeim atburði, árið 1902, máttu bæjarbúar þó sætta sig við opnar skólprennur í götum með tilheyrandi óþrifum og sóttkveikjum.

Verkefnin í uppbyggingu nútímalegs fráveitukerfis hefur ekki þrotið á þessari rúmu öld sem liðin er frá framtakinu á Landakotshæð. Það er heldur ekkert útlit fyrir að þau þrjóti. Kröfur okkar til hreinlætis og heilnæms umhverfis aukast, góðu heilli, og breytingar á loftslagi með hækkandi sjávarstöðu munu reyna sérstaklega á fráveituna. Uppbyggingarverkefnin í fráveitunni eru dýr, valda raski meðan á þeim stendur og eru svo flest ósýnileg neðanjarðar. Skuggahliðin á aðlögunarhæfni mannsins er ef til vill sú að okkur er hætt við að sætta okkur við eða að minnsta kosti venjast vondu ástandi. Það viðhorf er hemill á djarfa sýn til langrar framtíðar en framsýni er sú dyggð sem best hefur dugað við að byggja trausta innviði. Þar sem fráveita og fleiri úrgangsmál virðast líka lítt til almennra vinsælda fallin á allt það ótalmarga fólk sem lagt hefur gjörva hönd á uppbyggingu fráveitukerfisins okkar ómældar þakkir skildar.

Nú hafa Veitur gefið út bók sem heitir CLOACINA – Saga fráveitu. Gefið út er réttnefni því bókin er öllum aðgengileg á rafrænu sniði á vef Veitna. Í þessari bók er margs þessa fólks getið en auðvitað ekki nándar nærri allra. Veitur réðust í að fá þessa sögu skráða ekki síst vegna þeirrar þakkarskuldar sem við stöndum í við þessa forvera okkar í fráveitumálunum. Uppbyggingarsögum vatnsveitu, hitaveitu og rafveitu í Reykjavík hafa þegar verið gerð góð skil í þremur bókum, einni helgaðri hverri veitu. Þær voru gefnar út af Orkuveitu Reykjavíkur á 100 ára afmæli Vatnsveitunnar, árið 2009, fimm árum áður en Veitur urðu til og tóku við uppbyggingu og rekstri fráveitna.

Það var farsælt að fá til skrifanna Guðjón Friðriksson, einn virtasta sagnfræðing og rithöfund þjóðarinnar, sem áður hefur lagt gjörva hönd á skráningu svo margra annarra hliða sögu höfuðborgarinnar.

Njótið heil.

Höfundur er framkvæmdastjóri Veitna.