Enda þótt réttur lesenda, hlustenda og áhorfenda fjölmiðla sé skýlaus hvað varðar aðgreiningu sjálfstæðs ritstjórnarefnis og keyptrar umfjöllunar eru vinnu- og siðareglur um slíkt teygðar og togaðar alla daga. Oftast eru „undanþágurnar“ í sjálfu sér saklausar og skipta engu máli fyrir sálarheill þeirra sem ekki áttuðu sig á feluleiknum sem að baki lá. Væntanlega skipta umfjallanir af þessu tagi hundruðum á hverjum degi og ekki síst í smærri fjölmiðlum sem allar klær þurfa að hafa úti til þess að hafa í sig og á. Skiptir þá kannski ekki öllu hvort fréttin um þessa bók var keypt, umfjöllunin um þennan sófa var kostuð eða viðtalið um „besta veitingastaðinn“ fékkst í gegnum kunningsskap.

Öðru máli gildir um virta, hvað þá ríkisrekna, fjölmiðla ef þeir taka til umfjöllunar viðkvæmar persónulegar deilur þar sem jafnvel börn eiga hlut að máli og spegla einungis aðra hlið þrætunnar vegna falinna hagsmuna. Ég hef auðvitað ákveðið mál í huga og sting niður penna af því að mér blöskrar umfjöllun í morgunútvarpi Rásar 2 á mánudaginn 9. nóvember sl. Um er að ræða annars vegar þrautreyndan þáttastjórnanda hjá Ríkisútvarpinu, Sigmar Guðmundsson, í aðalhlutverki og hins vegar viðmælanda hans sem stundakennara hjá Háskólanum í Reykjavík, Dögg Pálsdóttur lögmann.

Samtalið á sér stað undir yfirvarpi fræðilegrar og faglegrar umræðu um lagalegt umhverfi meðlagsgreiðslna. Tilefnið er hins vegar harðvítugar deilur vegna nokkurra ára gamals samkomulags um sameiginlega framfærslu tveggja barna. Augljóst er að faglega spjallinu er ætlað undirstrika fyrirfram ákveðna afstöðu beggja til deilumálsins. Fulltrúi háskólasamfélagsins, sem að auki er föðurnum „til aðstoðar“ sem lögmaður, dregur upp einfalda mynd undir merkjum fræðimennsku og hlutlægrar umfjöllunar ríkisútvarpsins: Faðirinn er fórnarlambið. Móðirin hefur „ógnartök“ í úreltu kerfi sem bregst þeim sem órétti er beittur. Dulargervið eitt og sér gerir að mínu viti þáttagerðina að falsfrétt. Ég tel að auki hina einföldu niðurstöðu spjallfélaganna um gerandann og þolandann ranga. Út í þá sálma verður ekki farið hér með því að rekja efnisatriðin og atburðarásina.

Þáttargerðarmaðurinn, sem e.t.v. tók málið á dagskrá vegna þess að hann þekkti til þess, lét þess getið að viðmælandinn úr háskólasamfélaginu væri jafnframt föðurnum í deilumálinu til aðstoðar. Það er þakkarverð fagmennska og í því ljósi þarf að skoða orðfærið í eftirgreindum ummælum fræðimannsins um nauðsyn þess að breyta núgildandi lögum: „Við þurfum að gera þetta með einhverjum öðrum hætti heldur en þeim að lögheimilisforeldrið hafi þessi ógnartök á allri stöðunni ef það dettur í það að einhvern veginn bara hætta við að virða það sem þó var samið um og svo auðvitað þarf sá sem gæti lent í því að fá hlutina í bakið [...]. Og spyrillinn stenst það ekki að bregða sér úr dulargervi hinnar faglegu umfjöllunar með því að bæta við: „Já, já, og það eru auðvitað þó nokkur dæmi um að þetta hafi gerst og þú hefur sem sagt verið að aðstoða þennan föður sem er í þessari stöðu núna. Takk fyrir að segja okkur frá þessu og setja okkur inn í.

Dulargervið eitt og sér gerir að mínu viti þáttagerðina að falsfrétt.

Ég hirði ekki um að elta ólar við sleggjudómana sem til þessa hafa fallið úr vinahópi föðurins á samfélagsmiðlum og á einni lítilli útvarpsstöð. Sjálfsagt er engu að síður að minna þá sem flaggað hafa afstöðu sinni opinberlega á hið fornkveðna að sjaldan valdi einn þá tveir deila og ekki síður að aðgát skuli höfð í nærveru sálar eins og þjóðskáldið minnti okkur svo eftirminnilega á í Einræðum Starkaðar. Ég vek athygli á því að fjárhagslega stöðutakan er ekki einföld enda um að ræða tvö börn en ekki eitt og tvo feður sem báðum ber að greiða meðlag til móðurinnar. Svo virðist því miður sem munnlegt samkomulag móður og föður yngra barnsins um skiptingu kostnaðar við framfærslu beggja barnanna standist ekki skoðun og ennþá síður útfærsla þess á undanförnum árum.

Vel kann að vera að það sé rétt hjá Dögg Pálsdóttur að núverandi lagaumhverfi, sem að hennar sögn er eins og „aftan úr fornöld“, þurfi að endurskoða. Skoðun sína byggir hún augljóslega m.a. á þessu tiltekna máli og þeirri afstöðu sinni að kerfið sé að bregðast föðurnum. Að minnsta kosti tvær hliðar eru á þeim peningi. Hin gæti t.d. verið sú að kerfið sé þvert á móti að koma einstæðri móður til bjargar sem vísvitandi hefur sökum vanmættis verið beitt órétti árum saman. Kerfið er í þessu tilfelli ekki að bregðast heldur bjarga. Umræddur faðir „[...]lenti ekki í því að fá hlutina í bakið...“. Móðirin ákvað ekki „[...] að einhvern veginn bara hætta við að virða það sem þó var samið um...“.

Réttur til þess að leita eftir leiðréttingu á útreikningum að baki umsaminni jafnri skiptingu meðlags fyrnist sem betur fer ekki á skömmum tíma. Sérstaklega af því að þar gætu börn einnig átt hagsmuna að gæta. Kerfið gefur svigrúm til endurmats og ef á þarf að halda tekur það afstöðu til þess með dómsúrskurði hvort rétt hafi verið reiknað. Slíkar niðurstöður ráðast sem betur fer ekki af falsfréttum í felulitum fagmennsku og heldur ekki af illa ígrundaðri umræðu á samfélagsmiðlum.

Höfundur er lögmaður.