Vegna sterkrar stöðu ríkissjóðs getum við beitt ríkisfjármálunum, meðal annars með aukinni opinberri fjárfestingu, til að vinna gegn efnahagssamdrættinum og stutt við heimili og fyrirtæki. Það þýðir samt ekki, eins og stundum mætti ætla af umræðunni að dæma, að hægt sé að umgangast ríkissjóð eins og opinn bar.

Fyrirséður hallarekstur veldur því að lánsfjárþörf ríkisins fram til 2025 er um þúsund milljarðar. Á meðan óvissa er um hvernig eigi að standa að fjármögnun á þessari skuldaaukningu – Seðlabankinn hefur ekki enn látið til sín taka með beinum kaupum á ríkisskuldabréfum – er hætt við því að langtímavextir á markaði muni fara hækkandi með auknum vaxtakostnaði í för með sér fyrir ríkið. Slík hækkun myndi eins smitast yfir á lánamarkaðinn með því að gera fjármögnun fyrirtækja dýrari og auka aðhaldið á sama tíma og efnahagshorfur fara versnandi.

Kórónukreppan einskorðast hins vegar ekki við rekstur ríkissjóðs. Fjárhagsstaða sumra sveitarfélaga, einkum Reykjavíkurborgar, var veik fyrir en nú blasir við alvarlegur hallarekstur til næstu ára og við því þurfa þau að bregðast. Sú leið sem sveitarfélögin hafa farið er að óska eftir aðkomu ríkisins með beinu óendurkræfu fjárframlagi upp á 50 milljarða króna.

Það er samt ekki allt. Fulltrúi Samfylkingarinnar í borgarmeirihlutanum lýsti því yfir um helgina í fjölmiðlum að Reykjavíkurborg væri jafnframt að biðja um aðra eins upphæð sérstaklega í sinn vasa frá ríkinu. Skattgreiðendur, sama í hvaða sveitarfélagi þeir búa, ættu í reynd að gleðjast yfir þessari beiðni enda væri Reykjavík borg allra landsmanna. Ekki er víst að allir landsmenn taki undir þann málflutning.

Það er mikið áhyggjuefni að uppgangsárin hafi ekki verið nýtt betur til að búa í haginn fyrir mögru árin og byggja upp sterkari sjóðsstöðu.

Meirihlutinn í borginni hefur ítrekað fullyrt að rekstur og fjárhagur Reykjavíkur standi traustum fótum. Það skýtur skökku við nú þegar staðan er sú, eins og fram hefur komið í minnisblaði sviðsstjóra fjármála - og áhættustýringarsviðs borgarinnar, að fjármögnunarvandinn sé slíkur – vegna tekjusamdráttar og aukinna útgjalda – að það stefni í „algerlega ósjálfbæran rekstur til margra ára“. Þá sé ekki hægt að leysa þann vanda með „stórfelldum lánveitingum þar sem veltufé frá rekstri mun ekki til margra ára framundan standa undir afborgunum“.

Þessi grafalvarlega staða kemur til á sama tíma og borgin er þegar með útsvars- og fasteignaskattsprósentur við lögbundið hámark. Það er mikið áhyggjuefni að uppgangsárin hafi ekki verið nýtt betur til að búa í haginn fyrir mögru árin og byggja upp sterkari sjóðsstöðu. Þannig jukust tekjur borgarinnar um tæplega 24 prósent að raunvirði 2015 til 2019 á meðan skuldirnar jukust um 27 prósent.

Sumt hefur þróast til betri vegar í höfuðborginni undanfarin ár, en eitt af því er ekki fjármálastjórn meirihlutans. Vandinn þar er heimatilbúinn og lýsir sér meðal annars í því að Reykjavíkurborg, sem er með um 20 prósent fleiri starfsmenn á hvern íbúa en Kópavogsbær, hefur mistekist að nýta sér stærðarhagkvæmni í rekstrinum. Í stað þess að betla meiri pening af ríkinu, sem á nóg með sig, ætti borgin að leita allra leiða til hagræðingar – þar er af nægu að taka – og um leið að koma til móts við fyrirtæki í erfiðleikum og búa þeim samkeppnishæft rekstrarumhverfi.

Við þessar aðstæður geta stjórnendur og meirihlutinn í borginni ekki verið stikkfrí frá því að taka sársaukafullar ákvarðanir.