Fljótt á litið virðumst við Íslendingar bara vera að koma nokkuð vel út úr COVID-efnahagskreppunni. Eða eins og einhver orðaði það – það er eins og hér hafi aldrei verið neitt COVID. Hingað streymir varningur frá Kína í tonnavís, verslun og þjónusta hefur sjaldan verið blómlegri, heitir pottar seljast eins og heitar lummur og olíufélögin eru ánægð með árangur síðustu vikna, enda ferðast Íslendingar nú innanlands sem aldrei fyrr. Í fjölmiðlum heyrast fréttir af fullbókuðum hótelum á landsbyggðinni, samfélagsmiðlar eru fullir af myndum úr ferðalögum Íslendinga um sitt fallega land. Land, sem þeir eru margir hverjir að uppgötva og upplifa í fyrsta sinn – og sjá með eigin augum og njóta þeirrar fjölbreyttu uppbyggingar í ferðaþjónustu, sem orðið hefur um land allt síðustu ár. Það er allavega jákvætt. En er þá ekki allt í besta lagi?

Þegar skyggnst er undir yfirborðið er staðreyndin hins vegar sú að því fer fjarri að allt sé í lagi. Á meðan heilbrigðisstarfsfólk var og er í framlínu hvað heilsuvána varðar, þá eru það rekstraraðilar og starfsfólk í ferðaþjónustu sem er í framlínu efnahagslegu hamfaranna. Stór hluti ferðaþjónustufyrirtækja hefur verið nánast tekjulaus síðan um miðjan mars síðastliðinn. Það eru fyrirtækin, sem landsmenn eiga yfirleitt lítil viðskipti við, svo sem ferðaskrifstofur og ferðaskipuleggjendur sem þjónusta erlenda ferðamenn, skipuleggjendur funda og ráðstefna, bílaleigur, gistifyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu og sérhæfð afþreyingarfyrirtæki. Fyrirtækin, sem njóta nú viðskipta við Íslendinga, þakka þau að stórum hluta alls kyns tilboðum – sem með öðrum orðum er ósjálfbær tekjustýring, þar sem stundum er það á mörkunum að það borgi sig að hafa opið yfir höfuð.

Til þess að ná sömu neyslu í ferðaþjónustu og í fyrra, en nú án erlendra ferðamanna, þá þyrfti neysla innlendra ferðamanna að fimmfaldast árið 2020.

En að sjálfsögðu skipta viðskipti á innanlandsmarkaði mörg fyrirtæki máli. En hafa verður í huga, að þau geta aldrei orðið annað en dropi í hafið, ef miðað er við viðskipti við erlenda ferðamenn í venjulegu ári. Innanlandsmarkaðurinn er agnarsmár, ferðahegðunin og neyslumynstrið almennt allt annað og ferðatímabilið er örstutt. Það hófst ekki að neinu marki fyrr en í júlí og verður að öllum líkindum að mestu lokið um miðjan ágúst. Fyrirtæki í ferðaþjónustu á Íslandi taka flest inn meginhluta tekna sinna yfir háönnina og gott tekjustreymi á því tímabili er forsenda fyrir því að þeim sé kleift að halda úti þjónustu og mannafla allt árið. Innlend neysla innanlandsferðamanna (án flugs og ferðaskrifstofa) árið 2019 var 93 milljarðar króna. Innlend neysla erlendra ferðamanna sama ár var hins vegar 383 milljarðar. Til þess að ná sömu neyslu í ferðaþjónustu og í fyrra, en nú án erlendra ferðamanna, þá þyrfti neysla innlendra ferðamanna að fimmfaldast árið 2020.

Flest starfsfólk í ferðaþjónustu hefur nú fengið uppsagnarbréf, eftir að hafa verið í einhverja mánuði á hlutabótaleiðinni. Það sama á við um starfsfólk margra fyrirtækja sem eiga sín viðskipti að miklum hluta undir ferðaþjónustu. Ef við einblínum eingöngu á ferðaþjónustufyrirtækin, þá erum við að tala um um það bil 25.000 manns, sem nú eru í algjörri óvissu um störf sín og afkomu. Úrræði stjórnvalda til þessa – einkum og sér í lagi hlutabótaleiðin og greiðsla hluta launa á uppsagnarfresti – voru góð og nauðsynleg og komu án efa í veg fyrir gjaldþrotahrinu strax í vor. Nú er sumarið hins vegar hálfnað og ljóst að ferðaþjónustan mun ekki ná sér á það strik sem vonast hafði verið eftir. Óvissan um framvinduna er enn alger. Fram undan er kaldur og þungur vetur, sem að öllum líkindum verður bæði ferðaþjónustunni og hagkerfinu öllu erfiður. Vetur, sem mun færa okkur sem þjóð fleiri nýjar áskoranir og ný verkefni, og án efa krefjast fleiri óhefðbundinna lausna og ferða eftir ótroðnum slóðum, allt þar til birta fer á ný.

Höfundur er formaður Samtaka ferðaþjónustunnar.