„Ég held að það hafi haft já­kvæð á­hrif að flytja ungur til Banda­ríkjanna og hverfa inn í fjöldann,“ sagði maðurinn minn þegar ég spurði hann hvernig það að dúxa í mennta­skóla hefði mótað hann. „Það fór ekki vel fyrir mörgum sem dúxuðu á svipuðum tíma og ég.“

Prófa­tíð stendur nú yfir og í kjöl­farið má búast við fréttum af hæstu ein­kunnum. Að vera góður á bókina þykir fínt. Að búa yfir mann­kostum eins og um­hyggju fyrir náunganum fær engin verð­laun. Er þetta sér­ís­lenskt? Síðustu ár sóttu drengirnir mínir skóla sem eru á lista yfir þá bestu í Banda­ríkjunum. Ég sat nokkrar út­skriftir, en aldrei var minnst á ein­kunnir. Allir voru jafnir að leiks­lokum. Aftur á móti voru árs­fjórðungs­lega veittar viður­kenningar fyrir að bæta sig í sam­skiptum og mann­kostum. Styrk­leikar nem­enda voru dregnir fram í sviðs­ljósið þar sem ár­gangurinn klappaði, hvatti og sam­gladdist. Allir stigu upp á svið. Stan­ford-há­skóli hefur sama sið með ein­kunnir. Fyrir nokkrum árum fór ég þangað á kynningar­fund um MBA-nám. Um­sjónar­kennarinn sagði að eftir að þeir hættu að birta ein­kunnir hafi á­nægja með námið aukist á­samt því að streita minnkaði. Nem­endur væru því hvattir til að halda ein­kunnum fyrir sig.

Er tíma­skekkja að mæla verð­leika út frá ein­kunnum? Það er engum hollt að bera sig stöðugt saman við aðra, því ein­kunnir eru engin trygging fyrir hamingju og vel­gengni í lífinu. Hins vegar er gæfu­ríkt að bæta sjálfan sig. Sagt er að allt það sem þú veitir at­hygli vaxi og dafni. Í stað þess að kynda undir streitu með saman­burði við aðra væri þá ekki nær að hvetja ung­menni til að setja sér eigin mark­mið og keppa að þeim? Keppa við sjálfan sig og verða með því betri manneskja. Og verða dúx í eigin lífi.