Skýrsla Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu, (OECD), um stöðu efnahagsmála á Íslandi er enn ein staðfestingin á því hversu gæfulega tókst til við að verja afkomu heimila og fyrirtækja í gegnum faraldurinn. Þrátt fyrir mikinn samdrátt á liðnu ári – hagkerfið skrapp saman um 6,6 prósent – þá er Ísland í sterkari stöðu, einkum nú þegar við urðum fyrst þjóða til að afnema allar sóttvarnaráðstafanir innanlands, til að hefja kraftmeiri efnahagslega viðspyrnu en mörg önnur Evrópuríki. Vísbendingar um viðsnúning í einkaneyslu, atvinnuvegafjárfestingu og útflutningi, ekki hvað síst í ferðaþjónustu, þýðir að allt útlit er fyrir meiri hagvöxt á næstunni en flestir hefðu þorað að vona. Með skjótum efnahagsbata mun okkur takast að skapa ný störf fyrir þann mikla fjölda sem er enn atvinnulaus og sömuleiðis standa undir auknum vaxtakostnaði sem mun hljótast af liðlega þúsund milljarða króna skuldsetningu ríkissjóðs vegna faraldursins.

Við höfum staðið af okkur efnahagshremmingarnar betur en á horfðist vegna þess að það var búið í haginn á góðu árunum. Þetta er mikilvægt að hafa í huga þegar í vændum er tími efnahagsuppgangs og margir stjórnmálaflokkar munu þá skeyta lítt um ráðdeild í rekstri ríkissjóðs. Þessi sterka staða þjóðarbúsins veitti stjórnvöldum – ríkinu og Seðlabankanum – svigrúm til að beita bæði ríkisfjármálunum og peningastefnunni af fullum þunga til að halda uppi eftirspurn í hagkerfinu. Það skilaði miklum árangri sem sýndi sig í því að einkaneyslan, helsti drifkraftur hagvaxtar, dróst aðeins lítillega saman á síðasta ári. Í skýrslu OECD er bent á að með batnandi aðstæðum í efnahagslífinu þurfi stjórnvöld á ný að herða aðhaldið í því skyni að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs. Tekur stofnunin þar undir með seðlabankastjóra sem nefndi í viðtali við Markaðinn fyrr á árinu að ríkið þyrfti að fara að stefna að því að draga sig í hlé og minnka hallareksturinn.

Við höfum staðið af okkur efnahagshremmingarnar betur en á horfðist, vegna þess að það var búið í haginn á góðu árunum.

Sjálfbær hagvöxtur verður nefnilega ekki til með skuldsetningu og auknum opinberum útgjöldum. Mikilvægast er að skapa samkeppnishæfar rekstar­aðstæður, meðal annars með því að hlúa enn betur að stuðningsaðgerðum til handa sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum eins og lagt er til í skýrslu OECD, þannig að einkageirinn fari að fjárfesta og skapa ný störf. Hagstæð fjármögnunarskilyrði skipta þar sköpum en með miklum uppgangi á hlutabréfamarkaði, sem sýnir sig í fjölgun skráðra félaga og aukinni þátttöku almennings, eiga mörg fyrirtæki nú þess kost – sem var ekki áður – að sækja sér fjármögnun á markaði til að styðja við vöxt sinn. Þetta er jákvæð þróun og afar sennilegt er að við munum sjá enn fleiri nýskráningar í Kauphöllina áður en árið er liðið.

Ein stærsta áskorunin sem við höfum staðið frammi fyrir um nokkurt skeið er að beina hinum mikla innlenda sparnaði, sem hefur að mestu farið í gegnum lífeyrissjóðina, með fjölbreyttari hætti í uppbyggingu og arðbæra fjárfestingu í atvinnulífinu. Nú sjáum við vísi að því vera að gerast, sem má ekki síst rekja til þess að vextir Seðlabankans voru lækkaðir niður fyrir 1 prósent, sem á eftir að reynast stór þáttur í að auka fjárfestingarstigið eftir faraldurinn og þannig um leið verðmætasköpunina. Það er tilefni til bjartsýni.