Skoðun

Allra heilagra og allra sálna messa

Þann 1. og 2. nóvember næstkomandi heldur heimskirkjan upp á tvær af sínum stærstu hátíðum, allra heilagra og allra sálna messu. Allra heilagra messa á sér fornar rætur í kirkjunni og ber upp á 1. nóvember ár hvert.

Í fornkirkjunni var snemma tekið upp á þeim sið að koma saman við gröf þeirra sem liðið höfðu píslarvætti fyrir trú sína á dánardægri þeirra. Þar héldu menn vöku og neyttu saman kvöldmáltíðarsakramentisins. Þessar minningarstundir þróuðust síðan yfir í messur helgaðar píslarvottunum sem síðar urðu margir hverjir dýrlingar. Dýrlingur er sá sem með lífi sínu hefur verið öðrum til fyrirmyndar og biður fyrir okkur á himnum samkvæmt trú stærstu kirkjudeilda heimsins.

Á messudegi dýrlingsins er hans sérstaklega minnst og beðið til hans um fyrirbæn. Píslarvottur er sá sem gefið hefur líf sitt fyrir trú sína. Þekktust allra dýrlinga er María móðir Jesú. En nú er það sem svo að allir dýrlingar eiga sér ekki opinberlega messudag. Og ekki eru allir píslarvottar einu sinni þekktir. Margir hafa gefið lífið fyrir trú sína nafnlausir og óþekktir. Fjöldi dýrlinga og píslarvotta er líka slíkur að dagatalið rúmar ekki sérstakar messur þeim hverjum og einum til heiðurs.

Allra heilagra messa er þá sameiginlegur messudagur allra þeirra fjölmörgu píslarvotta og helgra manna sem ekki eiga sér sinn eigin messudag.  Slíkan messudag var byrjað að halda snemma og er hans getið í heimildum þegar árið 270 eftir Krist. Þá er hann reyndar ekki tengdur neinum sérstökum degi ársins en þróunin varð sú að á fyrstu öldum kristninnar var farið að halda þessa hátíð fyrsta sunnudag eftir hvítasunnu, en sá sunnudagur varð seinna nefndur þrenningarhátíð og er svo enn. Þrenningarhátíð er hátíð heilagrar þrenningar Guðs, föður, sonar og heilags anda eins og nafnið ber með sér. Í grísk kaþólsku kirkjunni hefur aftur á móti verið haldið fast í hinn forna sið að helga fyrsta sunnudag eftir hvítasunnu öllum heilögum.

Saga allra heilagra messu tengist reyndar sögu hins fræga Panþeons í Rómaborg.  Panþeon var heiðið hof tileinkað öllum guðum og var reist árið 172 fyrir Krist og þykir enn í dag jafn stórkostlegt verkfræðiafrek og það var þá. Þangað hef ég komið með fjölmarga íslenska hópa gegnum árin og er fólk alltaf jafn hugfangið þegar það kemur inn í þessa ótrúlegu byggingu í fyrsta sinn. Panþeon þýðir einmitt “allra guða”. Eftir að kristnin sigraði Rómaveldi breytti Bonifacius 4 páfi hofinu í kirkjuna Kirkja heilagrar Maríu og allra dýrlinga -. Panþeon var vígt sem kirkja þann 13. maí árið 609 og var vígsludagur kirkjunnar tileinkaður öllum píslarvottum. Það var svo Gregorius 3. páfi sem helgaði daginn sem messudag allra helga karla og kvenna og kallaði hann Festum omnium sanctorum eða allra heilagra messu.

Gregorius 4. páfi færði síðan hátíðina yfir á 1. nóvember. Þar er hún staðsett enn í dag. Hátíðin naut snemma mikilli vinsælda og barst hratt norður Evrópu og alla leið til Íslands köldu stranda.

Hér á landi varð hún snemma að stórhátíð og er hennar getið með íslensku nafni í handriti frá því um 1200. Þorlákur helgi, verndardýrlingur Íslands, sagði svo fyrir um að halda skyldi sérstaka 6 daga föstu fyrir allra heilagra messu alveg eins og fyrir jólin. Í hans huga voru því þessar hátíðir jafnar. Þegar bylgja siðbreytingarinnar gekk yfir Evrópu á 14, 15 og 16. öld var helgi dýrlinga kirkjunnar afnumin í mörgum þeim löndum þar sem hún var lögtekin. Það gerðist einnig hér á landi. Allra heilagra messa var þó ekki afnumin sem helgidagur 1. nóvember fyrr en árið 1770.

Þá færðist allra heilagra messa yfir á fyrsta sunnudag í nóvember. Samtímis var hætt að helga hann öllum dýrlingum. Þess í stað varð dagurinn minningardagur um allar látnar sálir.

Við Íslendingar eigum okkur fjölmargar fallegar bænir frá miðöldum sem tengjast ákalli dýrlinga.

Ein sú fallegasta þykir mér, er eftirfarandi Maríubæn sem vel fer á að fara með á þessari fornu hátíð.


“Bið ég María bjargi mér,

burt frá öllum nauðum.

Annars heims og einnig hér,

ástmær Guðs ég treyst þér,

bið þú fyrir mér bæði lífs og dauðum”.


Þórhallur Heimisson, prestur

Athugasemdir

Auglýsing
Auglýsing

Tengdar fréttir

Skoðun

Kæra Út­lendinga­stofnun
Elísabet Brynjarsdóttir

Fastir pennar

Einkaveröldin
Kolbrún Bergþórsdóttir

Fastir pennar

Afríka: Skyggni ágætt
Þorvaldur Gylfason

Auglýsing

Nýjast

Hver á afskorin blóm?
Guðrún Vilmundardóttir

Um ábyrga ferðaþjónustu
Gústaf Gústafsson

Afplánun til lífstíðar?
Guðmundur Ingi Þóroddsson

Hár líkams­þyngdar­stuðull og aukin hætta á krabba­meinum
Jóhanna Eyrún Torfadóttir

Tíðindaríkir haustmánuðir
Agnar Tómas Möller

Föst í fornöld
Ólöf Skaftadóttir

Auglýsing