Bankinn spáir því að vísitala neysluverðs (VNV) hækki um 0,8 prósent í apríl frá fyrri mánuði. Gangi spáin eftir mun 12 mánaða verðbólga mælast 6,8 prósent en hún var 6,7 prósent í mars. Verðbólga hefur ekki mælst svo mikil í tólf ár. Útlit er fyrir að á næstu mánuðum muni hún aukast enn frekar og samkvæmt skammtímaspá Íslandsbanka nær verðbólga toppi í 7,7 prósentum í júlí. Bent er á að óvissa sé mikil og aðstæður fljótar að breytast líkt og raunin hafi verið á undanförnum mánuðum. Hagstofan birtir VNV fyrir mánuðinn þann 28. apríl næstkomandi.

Íbúðaverð heldur áfram að hækka allhratt

Íbúðaverð vegur væntanlega þungt til hækkunar á vísitölunni í apríl líkt og hefur verið raunin síðastliðið ár. Í heild hækkar húsnæðisliðurinn samkvæmt spá bankans um 1 prósent (0,33 prósenta áhrif á VNV) þar sem mestu munar um reiknuðu húsaleiguna sem gert er ráð fyrir að hækki um 1,6 prósent milli mánaða (0,28 prósenta áhrif á VNV). Auk þess spáum við því að liðurinn viðhald og viðgerðir á húsnæði hækki um 0,8 prósent (0,04 prósenta áhrif á VNV) en byggingarvísitalan hefur hækkað nokkuð á undanförnum mánuðum.

Undanfarna 12 mánuði hefur íbúðaverð á landinu öllu hækkað um 19 prósent og hefur hækkunin ekki verið hraðari frá því á haustmánuðum 2017. Mikilvægt er fyrir þróun VNV að hægja taki á íbúðaverðshækkunum á næstunni þar sem hægari hækkunartaktur íbúðaverðs gæti vegið á móti aukinni innfluttri verðbólgu. Ekki telur bankinn þó útlit fyrir að hægja muni verulega á hækkun íbúðaverðs á næstunni eða þar til aukið framboð af nýjum íbúðum kemur inn á markaðinn þegar líða tekur á árið.

Innfluttar vörur hækka í verði

Að húsnæðisliðnum undanskildum er það liðurinn ferðir og flutningar sem vegur hvað þyngst í hækkun VNV í aprílmánuði. Liðurinn í heild hækkar um 0,7 prósent (0,10 prósenta áhrif á VNV) samkvæmt spá okkar. Flugverð vegur þar þyngst og hækkar um 4,9 prósent (0,08 prósenta áhrif á VNV) en líklegt er að þessi liður muni hækka á næstu mánuðum bæði vegna aukinnar eftirspurnar en einnig vegna hærra eldsneytisverðs. Eldsneytisverð hér á landi hækkaði um ríflega 8 prósent í marsmánuði vegna stríðsins í Úkraínu en sveiflurnar hafa verið minni nú í apríl. Í mælingu Íslandsbanka hækkar eldsneytisverð einungis um 0,5 prósent (0,01 prósent áhrif á VNV).

Matar- og drykkjarvörur vega einnig þungt í mánuðinum. Liðurinn hækkar um 1,5 prósent (0,22prósenta áhrif á VNV) samkvæmt okkar spá. Þar munar mestu um verðhækkun á mjólkurvörum en Verðlagsnefnd búvara tilkynnti um hækkun á þessum vörum til bænda sem tók gildi 1. apríl síðastliðinn. Einnig eru ýmsar aðrar matvörur að hækka á milli mánaða eins og kornvörur, kjöt og ávextir.

Aðrir helstu liðir sem hækka á milli mánaða eru hótel og veitingastaðir um 1,0 prósent (0,04 prósenta áhrif) og liðurinn aðrar vörur og þjónusta um 0,4 prósent (0,03 prósenta áhrif á VNV).

Mun verðbólga mælast yfir 10 prósent?

Verð á ýmsum hrávörum hefur rokið upp eftir að stríðið skall á auk þess sem enn gætir áhrifa faraldursins á framleiðslukeðjur og flutninga út í heimi. Horfur eru á að verðbólga verði áfram mikil næsta kastið og ekki fari að draga að ráði úr henni fyrr en á næsta ári. Skammtímaspá bankans gerir ráð fyrir 0,8 prósenta hækkun vísitölunnar í maí, 0,6 prósent í júní og 0,3 prósent í júlí. Gangi spáin eftir mælist verðbólga 7,7 prósent í júlí.

Margir hafa velt því fyrir sér hvort verðbólga verði það mikil á næstu mánuðum að árstaktur hennar fari í tveggja stafa tölu. Verðbólga mældist síðast yfir 10 prósent í september árið 2009 og í skammtímaspánni nær verðbólga toppi í 7,7 prósentum í júlí og hjaðnar svo hægt og bítandi. Óvissan er talin mikil og þá sérstaklega hversu langvinn hækkunin erlendis verður og í hvaða mæli styrking krónu muni vega á móti.

Til að verðbólga mælist 10 prósent, til að mynda eftir 6 mánuði, þarf vísitalan að hækka um tæplega 0,4 prósent í hverjum mánuði umfram spá Íslandsbanka. Hagfræðingar bankans tóku saman helstu liði sem aukin innflutt verðbólga hefur jafnan fljótt áhrif á og skoðuðu dæmi um hversu mikið þessir einstöku liðir þurfa að hækka á næstu 6 mánuðum til að verðbólga mælist 10 prósent í september. Aðrir liðir í vísitölunni breytast í takt við spá bankans.

Innflutt verðbólga mun að öllum líkindum fyrst hafa áhrif á þessa fjóra liði og smitast í kjölfarið í meiri mæli yfir í aðra liði. Eins og sést á myndinni þurfa þessir liðir að hækka talsvert umfram okkar spá til að hafa þau áhrif að verðbólga mælist yfir 10 prósent.

Innflutt verðbólga skýrir nú um fjórðung verðbólgunnar og útlit fyrir að framlag hennar muni aukast á næstu mánuðum. Eigi innflutt verðbólga að verða þess valdandi að verðbólga mælist yfir 10 prósent á næstu mánuðum þarf hún ein og sér að aukast töluvert og skýra næstum helming verðbólgunnar. Aðrir liðir sem geta haft þau áhrif að verðbólga aukist meira á komandi mánuðum en spáin gerir ráð fyrir og má þar helst nefna reiknuðu húsaleiguna.

Mikilvægt er fyrir þróun VNV, og í raunar ein helsta forsenda í langtímaspá bankans, að hægja taki á íbúðaverðshækkunum á næstunni þar sem hægari taktur íbúðaverðs mun vega á móti innfluttri verðbólgu. Þrátt fyrir allt eru hagfræðingar Íslandsbanka fremur bjartsýnir á að við náum tökum á verðbólgunni og hún taki að hjaðna nokkuð hratt á næsta ári. Spáin hljóðar upp á 7 prósenta verðbólgu að meðaltali árið 2022, 4,4 prósent árið 2023 og 2,9 prósent árið 2024.