Verð á íslenskum hlutabréfum hefur lækkað verulega eftir því sem COVID-19 kórónaveiran hefur breiðst út um Evrópu. Aðalhagfræðingur Kviku banka segir að neikvæð áhrif á íslenska ferðaþjónustu og utanríkisviðskipti geti þrýst á stjórnvöld að grípa til efnahagslegra aðgerða. Ríkisstjórnin hafi meira svigrúm til að bregðast við hægari viðsnúningi hagkerfisins en Seðlabankinn.

„Þetta er náttúrulega mjög erfið tímasetning fyrir íslenska þjóðarbúið sem var þegar komið í afturkipp,“ segir Yngvi Harðarson, framkvæmdastjóri greiningarfyrirtækisins Analytica, í samtali við Fréttablaðið. Hann segir að kórónaveiran geti haft mikil áhrif í gegnum ferðaþjónustuna á meðan margir treysti sér ekki til að ferðast.

„Áhrifin koma líka fram gegnum minnkandi efnahagsumsvif erlendis, sem hafa neikvæð áhrif á okkar útflutning, bæði tengdan ferðaþjónustu og öðru. Á heildina litið geta áhrifin verið allt frá því sem við sjáum í dag og upp í eitthvað miklu verra. Um leið og veiran berst hingað til lands verða áhrifin mun beinni og eins og við höfum séð í löndum þar sem veiran hefur breiðst út, getur hún lamað starfsemi um tíma,“ segir Yngvi.

Kórónaveiran hefur breiðst hratt út um Evrópu á síðustu dögum. Á Ítalíu hafa rúmlega 320 manns smitast frá því veiran greindist þar í landi og alls hafa ellefu látið lífið. Í fyrradag var tilkynnt um fyrstu smitin í Sviss, Austurríki og Króatíu, og fyrsta smitið í Suður-Ameríku var tilkynnt í gær. Veiran hefur því náð til allra heimsálfa.

Lækkanir á erlendum mörkuðum og óvissa um efnahagslegu áhrifin sem veiran hefur í för með sér hafa smitast hingað til lands. Úrvalsvísitala Kauphallarinnar hefur lækkað um 6,2 prósent frá vikubyrjun. Ice­landair hefur lækkað langsamlega mest en lækkun félagsins nemur tæplega 21 prósenti. Þá hefur Reginn lækkað um tæp 10 prósent, Eik um tæp 9 prósent og Festi um 8 prósent.

Snorri Jakobsson, greinandi hjá Capacent, segir að óvissa fari alltaf illa í fjárfesta. Óttast sé að veiran breiðist enn meira út og að ferðaþjónustan verði fyrir miklu höggi.

„Aftur á móti má spyrja sig hvort viðbrögðin á markaðinum hafi verið heldur ýkt. Ef við tökum fasteignafélögin sérstaklega fyrir, þá hefur verð íslensku félaganna með tilliti til eiginfjár lækkað á síðustu dögum miðað við fasteignafélög í Skandinavíu. Þá spyr maður sig af hverju veiran ætti að hafa meiri áhrif á íslensku fasteignafélögin en þau norsku. Maður hefði haldið að íslensk hlutafélög væru öruggari vegna þess að tengslin við Asíu eru minni en hjá erlendum félögum,“ segir Snorri og bætir við að ýkt viðbrögð megi rekja til óvissu um keðjuverkandi áhrif veirunnar og þess að íslenski hlutabréfamarkaðurinn sé mjög grunnur.

Snorri Jakobsson, greinandi Capacent.

Hægari viðsnúningur

Kristrún Mjöll Frostadóttir, aðalhagfræðingur Kviku banka, bendir á að fylgni íslenska hagkerfisins við heimshagsveifluna hafi aukist á síðustu áratugum, þrátt fyrir að uppsveiflan á Íslandi frá árinu 2015 skeri sig aðeins úr.

„Ef veiran hefur veruleg áhrif á virðiskeðjur úti um allan heim, munum við án efa finna fyrir því í utanríkisviðskiptum. Kína er mjög stór framleiðandi og neytandi á alþjóðavísu og þótt íslenska hagkerfið og það kínverska séu ekki samofin, mun hægari vöxtur í okkar helstu viðskiptalöndum þar sem tengingarnar eru sterkari, smitast til okkar,“ segir Kristrún.

„Við gengum í gegnum uppsveiflu á meðan stór hluti heimsins var í hægagangi,“ bætir Kristrún við. „Nú er komin innlend niðursveifla og á sama tíma gætum við orðið fyrir utanaðkomandi höggi vegna kóróna­veirunnar. Ef viðbrögð við faraldrinum halda áfram að hafa neikvæð áhrif á efnahagskerfi heimsins, gæti viðsnúningurinn hér á landi, sem treystir að miklu leyti á viðskipti við útlönd, reynst hægari en vonir stóðu til.“

Meira svigrúm hjá stjórnvöldum

Spurð hvort áhrifin af kórónaveirunni þrýsti á stjórnvöld að minnka aðhald, hvort sem um ræðir ríkisfjármál eða peningastefnu, segir Kristrún mikilvægt að gera greinarmun á utanaðkomandi höggi annars vegar og innlendri niðursveiflu hins vegar.

„Niðursveiflan er að miklu leyti eðlileg aðlögun að mjög hröðum hagvexti, miklum útlánavexti til fyrirtækja og hröðum vexti ferðaþjónustunnar. Utanaðkomandi högg á hagkerfið getur hins vegar grafið frekar undan núverandi ástandi og leitt til þess að bregðast þurfi við með afgerandi hætti, sér í lagi ef það veldur rekstrartruflunum hjá kerfislega mikilvægum fyrirtækjum,“ segir Kristrún.

Kristrún Frostadóttir, aðalhagfræðingur Kviku banka.

Þá telur hún að meira svigrúm sé hjá ríkisstjórninni en Seðlabankanum, ef ætlunin er að dempa núverandi niðursveiflu. Það hafi sýnt sig að takmörk séu fyrir því hvernig vaxtalækkanir skila sér í útlánaaukningu, ef fá álitleg fjárfestingarverkefni eru til staðar og útlánavilji bankanna er lítill.

„Vaxamunur bankanna hefur farið minnkandi samhliða lækkandi stýrivöxtum og með því að grafa enn meira undan honum er bönkunum ekki auðveldað að lána út. Þvert á móti. Tekin hefur verið ákvörðun um að krefjast hás eigin fjár hjá íslensku bönkunum, sem þýðir að þeir þurfa að skila meiri hagnaði en ella, ef þeir eiga að standa undir hærri arðsemi en við sjáum í dag. Nema vilji sé fyrir því að lækka arðsemiskröfuna,“ segir Kristrún.

„Af því leiðir að neðri mörk vaxta eru hærri hér en annars staðar, þar sem halda þarf uppi hærri vaxta­mun sem drífur tekjur bankanna, þó rekstrarkostnaður hafi auðvitað líka áhrif. Stýrivextir eru mikilvægt tól, en áhrif þeirra eru takmörkunum og umhverfi háð.“