Í nýju Korni Íslandsbanka kemur fram að vísitala neysluverðs (VNV) hækkaði um 0,3 prósent í ágúst samkvæmt nýbirtum tölum Hagstofunnar. Ársverðbólga hjaðnar í 9,7 prósent en var 9,9 prósent í júlí síðastliðnum. Verðbólga miðað við VNV án húsnæðis hjaðnar líka og mælist árstakturinn 7,1 prósent í ágúst en var 7,5 prósent í júlí. Mæling ágústmánaðar er undir spám. Íslandsbanki spáði 0,5 prósent hækkun VNV milli mánaða og en spár voru á bilinu 0,4 – 0,5 prósent. Það helsta sem skilur á milli spár bankans og mælingar Hagstofu er reiknaða húsaleigan sem hækkar minna en hagfræðingar bankans gerðu ráð fyrir. Líklega megi því segja með nokkurri vissu að íbúðamarkaður sé farinn að kólna og fram undan séu hægari hækkanir á íbúðamarkaði.

Íbúðamarkaður farinn að kólna

Íbúðamarkaður vegur þyngst til hækkunar á vísitölunni í ágústmánuði. Húsnæðisliðurinn í heild hækkar um 0,8 prósent (0,23 prósenta áhrif á VNV) þar sem mestu munar um reiknuðu húsaleiguna sem hækkar um 0,9 prósent (0,17 prósenta áhrif á VNV). Þetta er þó jafnframt minnsta hækkun í liðnum frá því í desember síðastliðnum. Greidd húsaleiga hækkar um 0,8 prósent á milli mánaða (0,08 prósenta áhrif) auk þess sem viðhald og viðgerðir á húsnæði hækkar um 3 prósent (0,03 prósenta áhrif) en byggingarvísitalan, sem myndar grunn fyrir viðhaldslið VNV, hækkaði töluvert í síðasta mánuði.

Útlit er fyrir að íbúðamarkaður sé farinn að kólna og það nokkuð hratt. Fyrstu merki þess voru þegar gögn um vísitölu íbúðaverðs birtust fyrir júlímánuð og hækkaði vísitalan einungis um 1,1 prósent á milli mánaða. Nú rímar mæling Hagstofu á reiknuðu húsaleigunni við þá mælingu. Liðurinn hækkar einungis um 0,9 prósent á milli mánaða. Þar sem um þriggja mánaða meðaltal er að ræða og mánuðirnir þar á undan hækkuðu að meðaltali um 2,7prósent má ætla að ágústmánuður hafi verið mjög rólegur á íbúðamarkaði. Næstu mánuðir munu gefa skýrari mynd af markaðnum og hversu hratt kólnunin verður en þetta gefur að mati hagfræðinga Íslandsbanka ansi góða vísbendingu um það sem koma skal.

Undanfarna 12 mánuði hefur íbúðaverð á landinu öllu hækkað um nær 25 prósent samkvæmt gögnum Hagstofu. Húsnæði á landsbyggðinni hækkaði hvað hraðast eða um 26,7 prósent, þar á eftir kemur fjölbýli á höfuðborgarsvæðinu (24,8 prósent) og sérbýli á höfuðborgarsvæðinu um 22,6 prósent á sama tímabili. Mat hagfræðinga bankans er að gögn bendi til þess að árstaktur íbúðaverðs sé í toppi nú og á næstu mánuðum muni árstaktur íbúðaverðs vonandi hjaðna allhratt.

Útsölulok til hækkunar en lækkun flugfargjalda og eldsneytis vega á móti

Eftir sumarútsölur í júlí eru útsölulok jafnan í ágúst og september. Föt og skór hækkuðu því í verði um 3,5 prósent (0,11 prósenta áhrif á VNV) og má búast við frekari hækkun á þessum lið í september þar sem lækkunin í júlí nam 6,8 prósentum. Þar að auki hækkaði liðurinn húsgögn og heimilisbúnaður um 1,8 prósent (0,11 prósent áhrif á VNV).

Matar- og drykkjarvöruverð hafði einnig áhrif til hækkunar á vísitölunni. Liðurinn hækkaði um 0,6 prósent (0,08 prósenta áhrif á VNV) og hækkaði þar með töluvert meira en hann gerði í júlí. Hækkunin virðist dreifast á milli undirliða á borð við kjöt, brauð og grænmeti.

Aðrir helstu liðir sem hækkuðu á milli mánaða eru aðrar vörur og þjónusta (0,06 prósenta áhrif) og tómstundir og menning (0,04 prósenta áhrif).

Það sem vó á móti er að liðurinn ferðir og flutningar lækkaði talsvert í mánuðinum. Liðurinn lækkaði um 2,3 prósent (-0,38 prósenta áhrif á VNV) þar sem verð á flugfargjöldum lækkaði um 7,7 prósent (-0,21 prósenta áhrif á VNV) og eldsneytisverð um 3,9 prósent (-0,16 prósenta áhrif). Flugverð lækkar alla jafna í ágústmánuði en þetta telst fremur hóflegri lækkun en oft í mánuðinum og sérstaklega í ljósi þess að liðurinn hefur hækkað um 37 prósent síðustu tvo mánuði. Líklega má rekja það til mikillar eftirspurnar eftir faraldurinn, ásamt hærra eldsneytisverðs.

Bjartari verðbólguhorfur

Verðbólgan er víða þessa dagana og í raun hægt að segja að verðbólguþrýstingur sé nokkuð almennur. Af 9,7 prósenta verðbólgu skýrir húsnæðisliðurinn 4 prósent, innfluttar vörur 2,1 prósent, innlendar vörur 1,3 prósent og þjónusta 2,2 prósent.

Eins og sést er það húsnæðisliðurinn sem skýrir hvað stærstan hluta verðbólgunnar af þessum helstu undirliðum og þar á eftir innflutta verðbólgan. Miðað við þróunina síðustu mánuði virðast þessir tveir liðir vera farnir að róast allnokkuð. Sé það raunin er útlit fyrir að verðbólga hafi náð toppi í júlí og sé tekin að hjaðna, fyrst mjög rólega en hraðar þegar líður á næsta ár. Í skammtímaspá gerir Íslandsbanki ráð fyrir 0,3 prósenta hækkun í september, 0,3 prósent í október og 0,2 prósent í nóvember. Gangi sú spá eftir mælist verðbólga 9,1 prósent í nóvember.

Hagfræðingarnir benda þó á að langur vegur sé fram undan og talsvert langt í að verðbólga verði við 2,5 prósenta markmið Seðlabankans. Með stöðugra innflutningsverði, sterkari krónu og betra jafnvægi á íbúðamarkaði mun halda áfram að draga úr verðbólgu. Langtímaspá bankans hljóðar upp á 8,2 prósenta verðbólgu að jafnaði á þessu ári, 5,9 prósent árið 2023 og 3,9 prósent árið 2024. Útlit sé fyrir rólegri íbúðamarkað og minni innflutta verðbólgu á næstu misserum en einn helsti óvissuþátturinn hvað langtímaspá varðar séu kjarasamningar í vetur sem gætu dregist á langinn. Vonandi muni samningarnir á endanum þó leiða af sér bæði góða niðurstöðu fyrir almenning en einnig styðja við frekari hjöðnun verðbólgu á næstu árum.