Þorsteinn Friðrik Halldórsson
tfh@frettabladid.is
Miðvikudagur 14. júlí 2021
06.00 GMT

Saman verða ferðaskrifstofurnar Nordic Visitor, Iceland Travel og Terra Nova þriðja stærsta ferðaþjónustufyrirtæki landsins, þegar kaup Nordic Visitor á Iceland Travel ganga í gegn. Ef miðað er við veltu félaganna árið 2019 er yfirtakan sú umfangsmesta sem sést hefur í íslenskri ferðaþjónustu í seinni tíð. Ásberg Jónsson, forstjóri og stofnandi Nordic Visitor, segir að samstillt átak þurfi til að leysa úr ósjálfbærri skuldastöðu ferðaþjónustunnar ella nái greinin sér ekki almennilega á strik.

Nordic Visitor, sem var stofnað árið 2002, keypti Iceland Travel, dótturfélag Icelandair, fyrir 1,4 milljarða króna. Kaupin eru háð samþykki Samkeppniseftirlitsins og endanlegt söluverð er háð árangri og afkomu Iceland Travel árin 2022 og 2023.

Nordic Visitor hefur sérhæft sig í að selja ferðir beint til einstaklinga en árið 2019 var ákveðið að auka við þjónustuframboð fyrirtækisins með sölu ferða í heildsölu til ferðaskipuleggjenda og annarra fyrirtækja.

Fyrsta skrefið voru kaup Nordic Visitor á Terra Nova sem var hluti af TravelCo sem stofnað var í kjölfar gjaldþrots Primera Travel Group og kaupin á Iceland Travel eru enn stærra skref í þessa átt.

„Við vissum af því að Icelandair Group hafði áhuga á að selja Ice­land Travel en sýndum því ekki mikinn áhuga til að byrja með. Á þeim tíma var fyrirtækið með vel á annað hundrað starfsmenn og yfirtaka myndi því hafa uppsagnir í för með sér. Það er mun skemmtilegra að byggja upp heldur en að skala niður,“ segir Ásberg, en viðhorfið breyttist með tilkomu kórónuveirunnar.

„Ég tel að nú sé mjög ákjósanlegur tími til að kaupa Iceland Travel. Seljandinn vildi selja og verðið var ásættanlegt fyrir báða aðila miðað við aðstæður.“

Um leið og ákveðið var að setja Iceland Travel í opið söluferli fyrr á þessu ári var ákveðið að skila inn bindandi tilboði af hálfu Nordic Visitor. Morgunblaðið greindi frá því að Kynnisferðir, Keahótel og sjóður á vegum Landsbréfa hefðu einnig gert tilboð í Iceland Travel.

„Við sjáum fram á að ferðamenn séu tilbúnir að borga aukalega fyrir öryggið sem ferðaskrifstofur veita.“

„Við töldum að af öllum tilboðsgjöfum hefðum við mesta samlegð með þessum rekstri og ættum þannig auðveldast með að bæta afkomu félagsins án þess að skera niður almennt í rekstrinum,“ segir Ásberg.

Hugmyndin á bakvið kaup Nordic Visitor á Iceland Travel er tvíþætt. Annars vegar sér Ásberg mikil samlegðartækifæri þrátt fyrir að fyrirtækin verði áfram rekin sem sjálfstæðar einingar. Í haust verður stofnað móðurfélag fyrir samstæðuna sem mun sjá um meðal annars stoðþjónustu rekstrarins.

„Hins vegar sjáum við fram á að ferðamenn séu tilbúnir að borga aukalega fyrir öryggið sem ferðaskrifstofur veita. Margir sem skipulögðu ferðalag árið 2020 lentu í því að eiga erfitt með að fá upplýsingar og endurgreiðslur frá hinum og þessum. Ef þú bókar beint hjá hóteli þá færðu ekki endurgreitt ef hótelið fer á hausinn. Sama gildir um bílaleigur, afþreyingu og svo framvegis. Ef þú bókar beint og flugið þitt frestast þá ertu í þeirri stöðu að þurfa að endurbóka ferðina og hugsanlega fæst hluti af henni ekki endurgreiddur,“ útskýrir Ásberg. Annað gildir um bókanir hjá ferðaskrifstofum.

„Ef þú bókar hjá ferðaskrifstofu þá veistu að hún hefur gjaldþrotatryggingu. Ef flugið frestast þá sér ferðaskrifstofan um endurbókanir og ef það eru kvaðir um skimanir þá sér ferðaskrifstofan um að upplýsa þig um þær. Hún ber ábyrgð á þér. Við teljum að fram til ársins 2023, og jafnvel lengur, muni sérhæfðar ferðaskrifstofur með staðbundna þekkingu taka stærri hluta af kökunni. Markaðshlutdeild þeirra mun aukast á kostnað beinna bókana.“

Þá nefnir Ásberg að Iceland Travel hafi verið leiðandi í ferðaþjónustu hér á landi í langan tíma, ímynd félagsins sé sterk og starfsfólkið reynslumikið. „Ég vona að vinna Samkeppniseftirlitsins taki ekki mjög langan tíma því ég er spenntur fyrir því að geta hafið störf og kynnst starfsmönnum Iceland Travel.“

Alfa fær 26 prósent

Framtakssjóðurinn Alfa framtak stóð að fjármögnun kaupanna fyrir hönd Nordic visitor. Spurður um aðkomu Alfa framtaks segir Ásberg að sjóðurinn hafi fjármagnað kaupverðið að stórum hluta gegn því að fá 26,1 prósents eignarhlut í sameinuðu félagi.

„Þetta er í fyrsta sinn sem utanaðkomandi fjárfestar koma með innspýtingu í félagið. Við höfum kynnst þeim ágætlega og það skiptir máli að vinna með fólki sem maður getur treyst. Ég hef trú á þeim og þeir virðast hafa trú á okkur.“

Spurður hvort hann hafi skráningu Nordic Visitor á hlutabréfamarkað á bak við eyrað svarar Ásberg neitandi.

„Það er ekki útilokað að móðurfélagið verði skráð á markað í framtíðinni en það er ekki sú vegferð sem við erum á núna. Aftur á móti erum við mjög áhugasöm um að taka yfir sambærilegan rekstur í Skandinavíu eða Bretlandi á næstu misserum.“

Uppselt í hverri brottför

Velta Nordic Visitor árið 2019 nam um 4,1 milljarði króna, velta Terra Nova um 1,8 milljarði króna og velta Iceland Travel um 8,5 milljörðum króna. Samanlögð velta fyrirtækjanna á árinu 2019 var því um 14,4 milljarðar króna. Af íslenskum ferðaþjónustufyrirtækjum voru einungis Icelandair og Bláa lónið með meiri tekjur.

Aðspurður segir Ásberg raunhæft að umsvif samstæðunnar verði komin í eðlilegt horf árið 2023. Áætlanir hans gera ráð fyrir 12 milljarða króna veltu á næsta ári og 15 milljarða króna veltu árið 2023.

Á þessu ári er hins vegar útlit fyrir að velta samstæðunnar verði um 7 milljarðar króna og að sögn Ásbergs verður afkoman góð miðað við aðstæður. „Það hefur verið rífandi gangur í bókunum á síðustu vikum eftir að Evrópumarkaðurinn tók við sér. Nordic Visitor er að ná allt að 75 prósentum af þeirri veltu sem félagið var með árið 2019, þrátt fyrir að nánast engir ferðamenn hafi komið fyrstu fimm mánuði ársins,“ segir Ásberg.

Fréttablaðið/Eyþór

Gott gengi Nordic Visitor á síðustu mánuðum helgast meðal annars af því að fyrirtækið viðhélt stórum hluta af framboði sínu á hópferðum á Íslandi fyrir árið 2021 á meðan margir keppinautar drógu verulega úr framboði ferða.

„Það var áhætta fólgin í því en ég hafði trú á því að hópferðir myndu taka við sér hraðar en margir héldu. Sem dæmi þá hefur verið uppselt í nánast hverri einustu brottför á okkar vegum og núna erum við að bæta við ferðum inn í veturinn vegna þess að það er nánast uppselt út nóvember,“ segir Ásberg.

Þá skipti einnig máli að nýta tímann vel á meðan umsvif voru í lágmarki.

„Um leið og ljóst var að Nordic Visitor hefði fjármagn til þess að þola lítil umsvif í talsverðan tíma var tekin ákvörðun um að halda hærra hlutfalli af starfsmönnum en flestir aðrir gerðu. Við nýttum tímann í verkefnavinnu og erum að koma sterk út úr þessari kreppu.“

Skuldastaða greinarinnar ósjálfbær

Tekjulaus ferðaþjónusta komst í gegnum kórónukreppuna með hjálp ríkissjóðs, sem veitti ýmiss konar styrki og frestun á greiðslu opinberra gjalda, og síðan banka, sem veittu greiðslufresti á lánum. Í mörgum tilfellum renna greiðslufrestir hjá bönkum út í haust, en Ásberg telur líklegt að greiðslufrestir verði framlengdir til haustsins 2022.

„Það kemur að skuldadögum. Á einhverjum tímapunkti þurfa fyrirtækin að byrja að greiða af lánum og þá þarf að eiga sér stað leiðrétting á markaðinum. Skuldastaðan í greininni er ósjálfbær,“ segir Ásberg.

„Bankarnir hafa ekki hag af því að ganga að veðum sínum vegna þess að þá fá þeir holskeflu af fyrirtækjum í fangið. Þess vegna þarf að vinna að heildarlausn með aðkomu banka, ríkisins, ferðaþjónustunnar og leigusala. Höggið má ekki alfarið lenda á ferðaþjónustunni,“ bætir hann við. Ef ekki verði bætt úr skuldastöðu ferðaþjónustunnar muni greinin eiga erfitt með að ná sér á strik.

„Þess vegna þarf að vinna að heildarlausn með aðkomu banka, ríkisins, ferðaþjónustunnar og leigusala. Höggið má ekki alfarið lenda á ferðaþjónustunni.“

„Ef ríkið vill miklar skatttekjur til lengri tíma og ef bankarnir vilja ekki fá fyrirtækin í fangið þá held ég að það sé æskilegt að menn taki samtalið og reyni að finna langtímalausn. Nú þarf að tryggja að rekstrarumhverfið sé þannig að fyrirtækin geti náð fyrri styrk. Það má ekki gleyma því að þótt ferðamennirnir séu byrjaðir að streyma aftur til landsins er fjöldi þeirra innan við helmingur af því sem áður var. Flest ferðaþjónustufyrirtæki verða rekin með tapi á þessu ári sem bætist við gríðarlegt tap á síðasta ári. Verkefnið er ekki búið“

Eigum við von á fleiri stórum samrunum í ferðaþjónustu?

„Það kemur sumum á óvart hversu lítið hefur verið um samruna í ferðaþjónustu í þessu ástandi. Ég held að það muni færast í aukana í vetur. Frá því að kórónuveiran kom til landsins hafa atvinnurekendur í greininni einblínt á að komast í gegnum þetta ástand og forðast að selja fyrirtæki á brunaútsölu. Það er seigla í fólki í ferðaþjónustu,“ segir Ásberg.

Gríðarlegt álag eftir langan dvala

Slæm fjárhagsstaða fyrirtækja, einkum skortur á lausafé, endurspeglast í því að þau eiga erfitt með að anna eftirspurn ferðamanna.

„Það má segja að það sé umframeftirspurn eftir því að ferðast til Íslands, sem virðiskeðjan nær ekki að anna. Það vantar bílaleigubíla, erfiðlega gengur að ráða starfsfólk og ekki er hægt að skipuleggja stórar hópferðir með skömmum fyrirvara. Mörg fyrirtæki eru löskuð og eiga erfitt með að koma sér í gang,“ segir Ásberg.

Í eðlilegu árferði berast bókanir frá október og út apríl, og síðan fer reksturinn á fullt yfir sumarið. Nú berast bókanir með stuttum fyrirvara á sama tíma og framkvæma þarf ferðirnar.

„Allt tekur lengri tíma. Það er töf á svörum frá birgjum, flug frestast, og fólk er pínu ryðgað eftir langt tímabil í dvala. Það er gríðarlegt álag á starfsfólki í greininni þessa dagana,“ segir Ásberg.

„Það er frábært að eftirspurnin sé að rjúka upp en á sama tíma er mjög erfitt að keyra hlutina svona hratt af stað,“ bætir hann við. „Í svona ástandi verða mistök algengari og þá er hættan sú að gæði þjónustunnar verði ekki með sama hætti og þau ættu að vera.“

Samkeppnin að mestu erlendis

Í samrunaskrá sem Nordic Visitor og Iceland Travel sendu Samkeppniseftirlitinu vegna samrunans kom fram að samanlögð markaðshlutdeild fyrirtækjanna í veltu ferðaskrifstofa, ferðaskipuleggjenda og bókunarþjónustu á Íslandi væri um 18 prósent.

„Ef maður horfir á starfsemi eins og okkar þá er samkeppnin að mestu leyti erlendis,“ útskýrir Ásberg.

„Megnið af ferðum til Íslands eru seldar gegnum erlendar síður eins og Booking og Expedia og stórar alþjóðlegar ferðaskrifstofur sem geta varið gríðarlegum fjármunum í upplýsingatækni og markaðssetningu. Til þess að geta keppt við alþjóðleg fyrirtæki og halda störfum þurfa íslensku fyrirtækin að hafa fjárhagslega burði til að geta fjárfest í innviðum.“

„Að því leyti er þessi samruni mjög jákvæður fyrir íslenska ferðaþjónustu,“ bætir hann við. „Við þekkjum markaðinn, greiðum skatta og gjöld á Íslandi og viljum halda starfseminni sem mest hér á landi.“

Faraldurinn skall á rétt eftir kaupin á Terra Nova

Nordic Visitor gekk frá kaupum á ferðaskrifstofunni Terra Nova Sól af Arion banka í febrúar 2020. Terra Nova var hluti af TravelCo sem stofnað var í kjölfar gjaldþrots Primera Travel Group, sem Arion banki tók yfir í júní 2018. Terra Nova Sól sérhæfir sig að mestu í þjónustu við erlenda ferðaskipuleggjendur sem selja ferðir hingað til lands.

„Þegar við gerðum tilboð í Terra Nova þá var kórónuveiran ekki inni í myndinni. En síðan þegar allir pappírarnir voru tilbúnir var farið að bera á fréttum um skæðan vírus í Kína. Ég man eftir að hafa setið við borð hátt upp í turninum á Höfðatorgi, horft yfir samninginn og sagt upphátt: „Jæja, það getur vel verið að þetta verði versti díll sem ég hef gert á ævinni ef þessi vírus í Kína kemur til landsins. Það var hlegið og ég skrifaði undir,“ segir Ásberg.

„Ég var meðvitaður um að þessi veira gæti valdið vandræðum, enda búinn að reka ferðaþjónustufyrirtæki í gegnum fuglaflensu, svínaflensu, efnahagshrun, eldgos og ég veit ekki hvað og hvað. Þessi veira yrði bara enn ein hindrunin,“ bætir Ásberg við. Hann var þó sannfærður um að Nordic Visitor gæti bætt rekstur Terra Nova heilmikið og því kom ekki til greina að hverfa frá kaupunum.

„Við sjáum ekki eftir því í dag þegar allt er að fara í aftur í gang. Auðvitað var svekkjandi að kaupa félag og sjá tekjurnar fara niður um 80 prósent á fyrsta ári en samningurinn var vel fjármagnaður.“

Athugasemdir