Það blasa við tækifæri til að stokka upp eftirlitsstofnanirnar í landinu með hagræðingu að leiðarljósi án þess að slaka á kröfum eða fórna hagsmunum almennings. Þetta segir Halldór Benjamín Þorbergsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, í aðsendri grein í Morgunblaðinu.

„Það má ekki vera þannig að skipting verkefna milli ráðuneyta ráði því að reka þurfi allar þessar stofnanir. Þær verða að geta sinnt verkefnum sem tengjast mörgum ráðuneytum og fleiru en einum lagabálki en geta þá kallað á sérfræðiþjónustu þar sem hennar er þörf,“ segir hann.

Virkt eftirlit almennings tekið miklum breytingum

Halldór Benjamín segir að það megi jafnvel hafa í huga að á síðustu árum hafi virkt eftirlit almennings með þjónustu, gæðum og verðlagi tekið miklum breytingum með þátttöku fólks á samfélagsmiðlum. „Þar er þjónustan vegin og metin og fyrirtækin bregðast í flestum tilvikum hratt og vel við. Þetta er mun fljótvirkara en stopular og tilviljanakenndar heimsóknir opinbers eftirlitsfólks. Nútímalegar aðferðir eins og rafrænt eftirlit með gæðakerfum, eftirlit með tilviljanakenndu úrtaki, tölfræðigreiningar og skoðanir með tilliti til metinnar áhættu geta skilað hagræðingu og betri þjónustu en á sama tíma uppfyllt kröfur um nauðsyn opinbers eftirlits með tiltekinni starfsemi.“

Í greininni bendir Halldór Benjamín á að fjölmargar stofnanir ríkis og sveitarfélaga hafi eftirlit með þjónustu og framleiðslu fyrirtækjanna í landinu. Almennt fari eftirlitið þannig fram að starfsmaður stofnunar komi í heimsókn og kanni hvort aðstæður í fyrirtækinu séu í samræmi við lög og reglur. Skoðuð séu skjöl og önnur gögn, rætt við fólk og mat lagt á hvort gera þurfi athugasemdir við starfsemina stórar eða smáar. Veittur sé tiltekinn frestur til úrbóta og síðan taki við þyngri aðgerðir, álagning sekta eða jafnvel stöðvun starfsemi að hluta eða í heild.

„Fyrirtækin búa við að eftirlitsmenn margra stofnana koma í heimsókn þar sem hver tekur til skoðunar þá þætti sem honum ber en lætur aðra afskiptalausa. Vinnueftirlit, níu heilbrigðiseftirlit hvert á sínu svæði jafnvel með mismunandi kröfur, Umhverfisstofnun, Matvælastofnun og Fiskistofa eru dæmi um opinbera aðila sem senda fólk út af örkinni. Eftirlit með að vörur á markaði uppfylli settar kröfur hafa m.a. Neytendastofa, Umhverfisstofnun, Vinnueftirlit, heilbrigðiseftirlitin, Matvælastofnun og Fjarskiptastofa og heimsækja í þessu skyni verslanir og skoða upplýsingar á merkimiðum og jafnvel verðmerkingar,“ segir í greininni.

Bifreiðaeftirlit ríkisins lagt niður

Halldór Benjamín bendir á að bifreiðaeftirlit ríkisins hafi verið lagt niður og annist skoðunarstofur á almennum markaði þá þjónustu án teljandi vandkvæða. „En vinnuvélar og alls kyns önnur tæki sem lúta svipuðum lögmálum og bílar eru undir eftirliti Vinnueftirlits og vandséð hvers vegna ekki er unnt að fela skoðunarstofum þetta eftirlit. Allar lyftur landsins fá árlega heimsókn frá Vinnueftirlitinu og er það til viðbótar eftirliti framleiðenda og mun Ísland eitt hafa þennan háttinn á þegar horft er til nágrannalandanna.

Eftirlit með póst- og fjarskiptaþjónustu er nú komið til Byggðastofnunar og Fjarskiptastofu en eftirlit með öryggi vöru hefur verið flutt til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Ekki má gleyma Samkeppniseftirlitinu sem virðist nú hafa tekið upp hjá sér að hafa skoðun á og vilja takmarka umfjöllun hagsmunasamtaka um efnahagsmál.

Hér hefur ekki verið minnst á öll leyfi sem þessar stofnanir veita en mætti að ósekju fækka mikið með því að leggja áherslu á að fyrirtækin tilkynni starfsemi sína og leggja með því áherslu á atvinnufrelsi og að fólk geti stofnað til reksturs án þess að leggja inn umsóknir um leyfi. Að sjálfsögðu þurfa viðkomandi að kynna sér reglur sem um starfsemina gilda. Á ýmsum sviðum hefur ríkið tekið til í stofnanauppbyggingu þar sem nefna má löggæsluna, skattinn og jafnvel dómstólana,“ segir framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.