Landsvirkjun hefur komið því á framfæri við atvinnuvegaráðuneytið að tryggja verði getu íslenska ríkisins til að styðja við orkufrekan iðnað með sama hætti hér á landi og gert er í Noregi, svo að tryggja megi samkeppnishæfni stóriðju á Íslandi. Norskir álframleiðendur munu á þessu og næsta ári fá sem nemur á bilinu tíu til tólf dollara á hverja notaða megavattstund til niðurgreiðslu á kostnaði vegna kolefnislosunar frá norska ríkinu á næsta ári, en norska stórþingið hefur málið nú til meðferðar.

Engar líkur er á öðru en að málið fái samþykki þingsins, enda um að ræða framlengingu á fyrirkomulagi sem þegar er í gildi. Samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) liggur þó ekki enn fyrir. Endurgreiðslur vegna kostnaðar sem tengist kolefnislosun (ETS-einingum) hafa tíðkast í Noregi allt frá árinu 2013, en hækkandi verð á ETS-einingum frá árinu 2018 hefur aukið getu norskra stjórnvalda til að styðja við orkufrekan iðnað í Noregi.

Allt fram til ársins 2013 gátu ríki innan ESB og á Evrópska efnahagssvæðinu úthlutað ETS-einingum ókeypis til raforkuframleiðenda. Síðan þá hafa raforkuframleiðendur þurft að kaupa einingarnar. Undir þeim aðstæðum þar sem raforkuframleiðendur þurftu að kaupa einingarnar skapaðist hætta á því að mengandi iðnaður flyttist til svæða utan EES þar sem ekki eru gerðar jafnríkar kröfur í umhverfismálum. Þessi hætta hefur verið kölluð kolefnisleki. Markmið ETS-kerfisins er að skapa hagrænan hvata til að draga úr mengun, en ef framleiðsla færist til svæða þar sem minni umhverfiskröfur eru gerðar, má vart segja að löggjöf um ETS-kolefniskvóta nái markmiði sínu, heldur þvert á móti.

Til að mæta vandamálinu hefur ESB samþykkt reglur um ríkisaðstoð til orkufrekra fyrirtækja í formi endurgreiðslu vegna kaupa á ETS-einingum. Tilgangur þessara reglna er að hjálpa þeim fyrirtækjum sem mættu stórauknum orkukostnaði vegna ETS-kerfisins. Uppfylla þarf tvö skilyrði – í fyrsta lagi að viðkomandi fyrirtæki keppi á heimsmarkaði, þar á meðal við fyrirtæki utan Evrópska efnahagssvæðisins. Í öðru lagi að raforkunotkun við rekstur sé mjög mikil. Einsýnt er að álframleiðendur uppfylla bæði skilyrði.

Væntingar norskra álframleiðenda fyrir næsta ár eru að þetta endurgreiðslukerfi muni koma þeim mjög til góða, sökum síhækkandi verðs ETS-eininga. Norsk Hydro hefur þannig ákveðið að ræsa á ný framleiðslulínur í Husnes í Noregi sem hafa legið í dvala í meira en áratug.


Hærra ETS eykur endurgreiðslur


Samkvæmt reglum ESB um endurgreiðslur til stórnotenda vegna kostnaðar tengds kaupum á ETS-einingum miðast endurgreiðslurnar að talsverðum hluta við hvert verð á kolefniskvóta er hverju sinni. Á árabilinu 2013 til 2017 sveiflaðist verð ETS-eininga á milli þriggja og átta evra á hvert tonn, en frá árinu 2018 hefur það hækkað snarpt og stendur nú í 25 evrum á tonnið. Heimild norska ríkisins – og annarra ríkisstjórna innan EES sem nýtt hafa sér heimild ESB til endurgreiðslna af þessu tagi – hækkar þannig með hækkandi verði á kolefniskvóta.

Spá greiningarfyrirtækisins Argus Media gerir ráð fyrir því að verð á ETS-einingum geti náð allt að 65 evrum á tonnið að tæpum tíu árum liðnum, svo að ljóst er að um mikla hagsmuni er að tefla. Talið er að núverandi verð á ETS-einingum muni skila sér í endurgreiðslu upp á tíu til tólf dollara fyrir hverja nýtta megavattstund til norskra álframleiðenda. Raforkusamningar til stórnotenda eru nú í boði í kringum 30 dollara á megavattstundina í Noregi. Að frádreginni ETS-endurgreiðslu er ljóst að orkukostnaður norskra álframleiðenda yrði meira en samkeppnishæfur við Ísland, en Landsvirkjun hefur sagt að kostnaðarverð raforkuframleiðslu fyrirtækisins sé á bilinu 28 til 35 dollarar á megavattstundina.

Kristín Linda Árnadóttir, aðstoðarforstjóri Landsvirkjunar.


Samkeppnishæfni í húfi


Talið er að ESA muni birta ákvörðun sína um nýjar reglur um ETS-endurgreiðslur á árunum 2021 til 2030 áður en árið er úti. Landsvirkjun skrifaði atvinnuvegaráðuneytinu bréf vegna málsins 19. nóvember síðastliðinn, en þar segir meðal annars: „Gæta verður hagsmuna íslenskra fyrirtækja í því samhengi og tryggja það að reglurnar í ákvörðun ESA fyrir tímabilið 2021 til 2030 séu sambærilegar fyrir Ísland og Noreg. Ef ESA ákvarðar að verðsamleitni sé til staðar og að norska ríkið geti haldið áfram að endurgreiða út úr sjóðum vegna ETS-kerfisins til stórnotenda raforku á tímabilinu, verður að gæta þess að slíkt hið sama sé mögulegt fyrir íslensk stjórnvöld. Landsvirkjun óskar eftir því að ráðuneytið skoði hvernig best verða tryggðir hagsmunir Íslands og samkeppnishæfni í þessu máli með það að markmiði að sömu reglur gildi hér og í Noregi.“

Verðsamleitnin sem þarna er vísað til snýr að því hvort orkuverð í Noregi ráðist meðal annars af verðþróun á meginlandi Evrópu.

Landsvirkjun óskar eftir því að ráðuneytið skoði hvernig best verða tryggðir hagsmunir Íslands og samkeppnishæfni í þessu máli með það að markmiði að sömu reglur gildi hér og í Noregi.

„Í ljósi þess að núverandi langtímasamningar raforku til stórnotenda eru gerðir á markaðskjörum og sumir hafa verðtengingu við evrópska orkumarkaði má færa rök fyrir því að ETS hafi áhrif til hækkunar á orkuverði á Íslandi með sambærilegum hætti og það hefur í Noregi,“ segir jafnframt í bréfi Landsvirkjunar til atvinnuvegaráðuneytisins.

Kristín Linda Árnadóttir, aðstoðarforstjóri Landsvirkjunar, segir að ef Norðmenn geti sýnt fram á það gagnvart ESA að ETS-viðskiptakerfið hafi haft áhrif til hækkunar á raforkuverði til stórnotenda í Noregi eigi sömu reglur að gilda hér á landi, til að tryggja fyrirtækjum hér jafna stöðu.

„Stjórnvöld á Íslandi verða því að tryggja að sömu leikreglur gildi hér og í Noregi. Við vorum ekki með þessar heimildir til endurgreiðslu á tímabilinu 2013 til 2020, en það skipti minna máli þá þar sem verðið á ETS-einingum var miklu lægra,“ segir Kristín Linda.

„Stórnotendur raforku á Íslandi kaupa nú þegar ETS-einingar á markaði vegna losunar þeirra hér á landi. Íslenska ríkið fær ákveðinn hluta þeirra greiðslna. Norðmenn hafa nýtt sér heimild til að láta hluta af söluandvirði þessara eininga renna til orkufreks iðnaðar. Þá leið gætum við líka farið,“ útskýrir Kristín Linda.

Álverð yfir 2000 dollara í fyrsta sinn frá 2018


Heimsmarkaðsverð á áli skreið yfir 2.000 dollara markið á þriðjudag í þessari viku, í fyrsta sinn síðan í október 2018. Hækkandi álverð er einkum rakið til aukinnar eftirspurnar í Kína, en byggingargeirinn þar í landi hefur hjarnað við á síðustu mánuðum. Financial Times greinir frá því að eftirspurn eftir stáli, sementi og áli hafi aukist um tíu til þrettán prósent í október síðastliðnum, samanborið við sama mánuð á síðasta ári.

Álverð hefur nú hækkað um hartnær 40 prósent frá því að það náði sínu lægsta gildi í rúmlega 1.400 dollurum fyrir tonnið í apríl á þessu ári. Frá ársbyrjun hefur álverð hækkað um ríflega 11 prósent.

Norðmenn hafa nýtt sér heimild til að láta hluta af söluandvirði þessara ETS-eininga renna til orkufreks iðnaðar. Þá leið gætum við líka farið.

Norsk Hydro endurræsir gamlan kerskála


Norski álframleiðandinn Norsk Hydro tilkynnti fyrir skömmu að framleiðsla yrði aukin í álveri fyrirtækisins við Husnes í vesturhluta Noregs, miðja vegu milli Bergen og Stavanger. Álverið hefur verið keyrt á hálfri afkastagetu frá árinu 2009 framleitt tæplega 100.000 tonn á ári. Slökkt var á annarri framleiðslulínu af tveimur í kjölfar fjármálahrunsins 2008, en hrunið hafði meðal annars þær afleiðingar að álverð lækkaði hratt. Norsk Hydro fyrirhugar nú að fullnýta 195.000 tonna framleiðslugetu álversins við Husnes.

Í fréttatilkynningu Norsk Hydro vegna málsins er tekið fram að eftirspurn eftir áli sé tekin að glæðast á ný, en ákvörðunin um framleiðsluaukningu nú sé ekki síst vegna væntinga um að Noregur muni halda áfram að nýta sér ETS-endurgreiðslukerfi sem verður til mikilla hagsbóta fyrir orkufrekan iðnað þar í landi. Af þeim sex álverum sem starfandi eru í Noregi eru fimm í eigu Norsk Hydro.

Samanlögð framleiðslugeta Norsk Hydro í Noregi er tæplega 1,4 milljónir tonna á ári. Stærsta álver Evrópu er álver Norsk Hydro í Sunndal, en árleg framleiðslugeta þess er um 400 þúsund tonn á ári. Sjötta álverið í Noregi er í eigu Alcoa, en framleiðslugeta þess er 127 þúsund tonn á ári. Árleg álframleiðsla í Noregi er því ríflega 1,5 milljónir tonna, en í samanburði er hámarksframleiðslugeta íslensku álveranna þriggja tæplega 870 þúsund tonn.

Þó að Noregur framleiði margfalt meiri raforku en Ísland, eru löndin tvö því ekki svo langt hvort frá öðru þegar kemur að framleiðslugetu á áli og eru sannarlega beinir keppinautar þegar kemur að upprunavottorðum raforku sem nýtt er til álframleiðslu.