Þegar horft er til ársins 2050 er viðbúið að hér á landi þurfi að skapa 60 þúsund ný störf til að mæta væntri fjölgun fólks á vinnubærum aldri og til að vinda ofan af því atvinnuleysi sem er á íslenskum vinnumarkaði. Þetta eru tvö þúsund störf á hverju ári. Þetta segir Ingólfur Bender, aðalhagfræðingur Samtaka iðnaðarins, í grein í Tímariti samtakanna um nýsköpun, sem birtist í dag.

Verkefnið er „á engan hátt óyfirstíganlegt,“ segir hann og nefnir að á undanförnum þremur áratugum hafi fjöldi starfandi hérlendis aukist um 67 þúsund og hagvöxtur hafi að jafnaði verið 2,7 prósent. „Ljóst er að menntun, nýsköpun, starfsumhverfi og innviðir munu leika lykilhlutverk í því hversu vel tekst til í þessari þróun,“ segir Ingólfur.

Lítill hagvöxtur fram undan

Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, segir að fram undan sé tímabil lítils hagvaxtar verði ekkert að gert. „Auðlindir landsins munu áfram verða uppspretta verðmætasköpunar, eins og verið hefur um aldir, en vöxturinn þarf að koma með því að virkja hugmyndaauðgi landsmanna sem eru engin takmörk sett. Þess vegna er nýsköpun ekki ein af leiðunum fram á við, heldur eina leiðin,“ segir hann í grein í sama tímariti.

Árni Sigurjónsson, formaður Samtaka iðnaðarins.
Fréttablaðið/Ernir

Árni Sigurjónsson, formaður Samtaka iðnaðarins, segir í tímaritinu að hækkun á hlutfalli og hámarksfjárhæð endurgreiðslu rannsókna- og þróunarkostnaðar, hækkun skattaafsláttar til einstaklinga vegna fjárfestinga í sprotafyrirtækjum og auknar heimildir lífeyrissjóða til fjárfestinga í sjóðum sem fjárfesta eingöngu í litlum og meðalstórum fyrirtækjum, séu merki um skýran vilja stjórnvalda til að bæta samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs.

Sigurður segir að hér á landi hafi orðið stórstígar framfarir á ytri umgjörð nýsköpunar undanfarinn áratug eða svo. „Halda þarf áfram á þeirri braut, enda er hugvitið án landamæra og mikil samkeppni ríkir milli landa um það hvar það er virkjað í þágu verðmætasköpunar og nýrra starfa. Þessir stórauknu hvatar til nýsköpunar geta skilað því að hér verði til þrjú til fimm fyrirtæki á borð við Marel, Össur og CCP á hverjum áratug, í stað eins eða einskis. Þannig er hugvitið virkjað á markvissan hátt til að skapa enn frekari verðmæti og störf sem leggja grunn að auknum lífsgæðum landsmanna og meiri stöðugleika í efnahagslífinu til langrar framtíðar,“ segir hann.

Mikið atvinnuleysi

Ingólfur segir að reikna megi með að 140 þúsund manns bætist við vinnuaflið hér á landi til ársins 2050. Um sé að ræða nýjar kynslóðir og innflutt vinnuafl. Á sama tíma munu um 95 þúsund fara af vinnumarkaði, aðallega vegna öldrunar. Munurinn sé 45 þúsund og er það sá fjöldi starfa sem fjölga þurfi á vinnumarkaði á þessum tíma.

„Reiknað er með því að atvinnuleysi verði að jafnaði um 10 prósent í ár, sem telst mjög mikið. Markmiðið ætti að vera undir 3 prósentum, en það merkir að skapa þarf 15 þúsund störf til viðbótar við þau 45 þúsund sem hér eru nefnd að framan,“ segir hann.

Ingólfur Bender, aðalhagfræðingur Samtaka iðnaðarins.

Til að skapa fjölda vel launaðra starfa til lengri tíma þarf, að hans sögn, öflugan og sjálfbæran langtímahagvöxt. Með sjálfbærum hagvexti er átt við þróun sem mætir þörfum samtímans án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóða til að mæta sínum þörfum.

„Almennt er talað um að sjálfbær hagvöxtur litið til lengri tíma liggi á bilinu 2–3 prósent á ári. Það virðist ekki vera ýkja há tala en safnast þegar saman kemur. Ef reiknað er með því að hagvöxtur verði að jafnaði 2,5 prósent á ári fram til ársins 2050 mun landsframleiðslan aukast um 110 prósent á tímabilinu,“ segir Ingólfur.

Hagvöxtur munar miklu

Að sama skapi skiptir miklu að aðstæður séu þannig að hagvöxturinn verði í efri mörkum þessa bils, en ekki neðri. „Ef hagvöxtur verður 3 prósent fram til ársins 2050 verður landsframleiðslan þá ríflega þriðjungi meiri en ef hagvöxturinn yrði 2 prósent á tímabilinu,“ segir hann.


Bankar knýji vöxt öflugra nýsköpunarfyrirtækja


Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, segir að bankar og þolinmóðir fjárfestar gegni veigamiklu hlutverki við vöxt fyrirtækja.

„Bankar studdu vel við vöxt fyrirtækja á borð við Marel og Össur og eiga sinn þátt í því að þau og fleiri nýsköpunarfyrirtæki hafa náð langt. Bankarnir voru hluthafar, lánveitendur og veittu ráðgjöf við ytri vöxt fyrirtækjanna á sínum tíma. Þannig tóku þessi fyrirtæki yfir önnur og jafnvel stærri erlend fyrirtæki og urðu með tímanum að þeim alþjóðlegu stórfyrirtækjum á sínu sviði sem raun ber vitni. Síðastliðinn áratug hefur þróunin verið önnur. Frambærileg fyrirtæki hafa verið keypt af erlendum fjárfestum og starfsemin gjarnan flust út. Á næsta áratug sjá bankarnir vonandi tækifæri í því að knýja vöxt fyrirtækja þannig að úr nýsköpun verði til nokkur öflug nýsköpunarfyrirtæki á áratug hér á landi,“ segir hann