Rekstrarkostnaður sjálfbærra bygginga er allt að 10 prósentum lægri á ársgrundvelli og meirihluti fjárfesta telur verðmæti slíkra bygginga vera á bilinu 3 til 10 prósentum hærra, að því er fram kemur í alþjóðlegri könnun sem verkfræðistofan Mannvit átti aðild að. Lægri rekstrarkostnaður birtist meðal annars í skilvirkari orkunotkun og aukið verðmæti fasteignanna stafar meðal annars af meiri eftirspurn leigutaka eftir sjálfbærnivottuðu húsnæði.

Rannsóknin sem um ræðir var samstarfsverkefni Mannvits og dönsku verkfræðistofunnar Rambøll. Könnunin var send út til aðila á byggingarmarkaði á Norðurlöndunum og í Bretlandi. „Við fengum svör frá 18 lykilaðilum í byggingariðnaðinum á Íslandi í þessari könnun, sem er ágætt hlutfall miðað við þann fjölda sem er á markaðnum í raun og veru. Á tæpu ári sem er liðið síðan við gerðum könnunina hefur viðhorfið hins vegar breyst hratt,“ segir Sandra Rán Ásgrímsdóttir, sjálfbærniverkfræðingur hjá Mannviti.

„Þegar ég byrjaði að ræða þessi mál við viðskiptavini árin 2016 og 2017 var bara skellt á mig. Að flestra mati áttu sjónarmið um sjálfbærni bygginga ekki við á Íslandi og var þar gjarnan vísað í hversu ódýrt og hreint rafmagnið er á Íslandi. Hins vegar er fleira undir en orkunotkun, til að mynda hvernig farið er með úrgang, bæði við framkvæmdir og síðan við rekstur byggingar,  orkunotkun, viðbyggingu, efnisval, til dæmis hversu mikið kolefni er bundið í byggingarefnum og svo framvegis. Svo koma þarna líka inn sjónarmið um vistgæði, innivist og vellíðan þeirra sem nota bygginguna,“ segir Sandra.

„Fyrst og fremst nýtast vottunarkerfin sem gæðakerfi fyrir byggingariðnaðinn. Erlendis erum við að sjá að verðmæti sjálfbærnivottaðra bygginga er meira en annarra, einfaldlega vegna þess að mörg fyrirtæki gera þá kröfu að húsnæði sem er notað undir starfsemi þeirra sé sjálfbærnivottað.“

Sjálfbærnivottun fyrir nýjar byggingar felur í sér ákveðinn kostnað í upphafi, en Sandra segir að stofnkostnaður bygginga geti verið um einu til þremur prósentum hærri að meðaltali ef gæta á fyllstu sjálfbærnisjónarmiða, samkvæmt erlendum rannsóknum. Hún bendir hins vegar á að meira virði fasteigna, hærri leigutekjur og lægri rekstrarkostnaður bæti það upp á skömmum tíma.

Rannsóknin leiddi í ljós að sjálfbærni er að verða hið nýja viðmið í byggingariðnaðinum hjá nágrannaþjóðum okkar, þar sem rúmlega 57% aðspurðra töldu að meira en helmingur framtíðarverkefna yrðu tengd sjálfbærni. Sandra segir að Ísland sé aðeins á eftir öðrum Norðurlöndum og Bretlandi í þessum efnum: „Í öðrum löndum sjáum við að eftirspurn sjálfbærnivottaðs húsnæðis er einfaldlega að stuðla að hærra leiguverði. Það hefur síðan sýnt sig að slíkt skilar sér í meira verðmæti fasteignanna. Ég myndi segja að við séum svona fimm til tíu árum á eftir Norðurlöndunum í þessum efnum. Kosturinn er hins vegar sá að við getum hreyft okkur miklu hraðar. Orkan er til að mynda þegar hrein hér á Íslandi.“

Séu svör þátttakenda í könnuninni á Íslandi og í öðrum löndum borin saman, sést að afstaðan hér á landi sker sig úr. Íslenskir svarendur svöruðu þannig miklu frekar að hærri fjárfestingakostnaður, skortur á pólitískri hvatningu og skortur á eftirspurn sjálfbærra fasteigna, kæmi í veg fyrir að sjálfbærnimál væru tekin til gagngerrar hugleiðingar við hönnun, framkvæmd og rekstur fasteigna.

Sandra nefnir að sjálfbærnivottun bygginga hafi þau áhrif gagnvart eigendum þeirra að hægt er að gefa út græn skuldabréf með veði í byggingunum. Sífellt fleiri fjárfestingasjóðir hafa sett sér markmið um ákveðið hlutfall grænna fjárfestinga í sínum eignasöfnum og því eru þessi svokölluðu grænu skuldabréf að seljast á betri kjörum fyrir lántakendur, vegna aukinnar eftirspurnar í slíka fjármálagjörninga.

„Reykjavíkurborg er að vinna í því að votta allar sínar byggingar í samræmi við sína umhverfisstefnu og sama má segja um framkvæmdasýsluna. Smáralindin var einnig vottuð nýlega, en það gerir eiganda fasteignarinnar kleift að gefa út grænt skuldabréf á móti henni. Fjárfestar eru stöðugt að horfa til þess að hafa sín eignasöfn með grænni vottun af einhverju tagi, meðal annars vegna þess að þær eru öruggari fjárfestingar til frambúðar. Olíuvinnsla er þannig miklu áhættusamari fjárfesting en orkuvinnsla úr endurnýjanlegum orkugjöfum, meðal annars með tilliti til slysatíðni og loftslagsbreytinga,“ segir Sandra.

Smáralindin fékk nýlega sjálfbærnivottun.
Fréttablaðið/Ernir

Aukin eftirspurn grænna skuldabréfa

Fyrst tók að kræla á grænum skuldabréfum árið 2008 þegar Alþjóðabankinn gaf út skuldabréfaflokk að jafnvirði 1,3 milljarða dollara. Afrakstur útboðsins var svo nýttur í verkefni sem sögð voru umhverfis- og samfélagslega ábyrg. Síðan þá hefur þessi sami skuldabréfaflokkur vaxið mjög og stendur nú í 12,6 milljörðum dollara, en að sögn Alþjóðabankans hefur ávallt verið umframeftirspurn eftir við hverja útgáfu. Meðal þeirra sem fjárfest hafa í grænum skuldabréfum Alþjóðabankans eru lífeyrissjóðir og eignastýringafyrirtæki.

Í kjölfar samþykktar Parísarsáttmálans árið 2015 kom síðan aukinn kraftur í útgáfu grænna skuldabréfa, einkum og sér í lagi í Evrópu. Samkvæmt skýrslu frá sænska bankanum SEB var heildarvirði útistandandi grænna skuldabréfa yfir 800 milljarðar dollara undir lok síðasta árs. Spáði bankinn því að þess væri ekki lengi að bíða að heildarvirði grænna skuldbréfa á heimsvísu myndi skríða yfir 1.000 milljarða dollara markið