Launahækkanirnar sem felast í kjarasamningunum hafa rýrt samkeppnisstöðu Íslands, en á móti kemur að lækkun gengis krónunnar hefur bætt hana. Þetta var á meðal þess sem fram kom í erindi Þórarins G. Péturssonar, aðalhagfræðings Seðlabankans, á morgunverðarfundi Félags atvinnurekenda um ástand og horfur í efnahagsmálum en greint er frá erindinu á vef FA.

Þórarinn sagði að þótt kjarasamningar á almennum vinnumarkaði hefðu verið mun hóflegri en stefndi í miðað við kröfur verkalýðshreyfingarinnar síðastliðið haust, innhéldu þeir mjög ríflegar launahækkanir og mun meiri en í samkeppnislöndunum. Hann var spurður hvort kjarasamningarnir hefðu verið skynsamlegir og stuðlað að mjúkri lendingu í efnahagsmálum.

„Það fer eftir því hver viðmiðunarpunkturinn er. Ef hann er sá, eins og var í umræðunni á þessum tíma um hvernig kjarasamningar gætu orðið, þá var þetta mjög skynsamlegur kjarasamningur og leiddi til góðrar niðurstöðu, vegna þess að versta sviðsmyndin um hvernig þetta færi gekk ekki eftir. Það verður hins vegar ekki komist framhjá því að þetta voru mjög ríflegar launahækkanir, miklu meiri en við sjáum í okkar samkeppnislöndum, sem þýðir að samkeppnisstaða Íslands hélt áfram að rýrna. Á móti kom hins vegar að gengi krónunnar lækkaði, sem lagaði það að einhverju leyti,“ sagði Þórarinn.

Þá rifjaði hann upp að Seðlabankinn hefði hækkað vexti í nóvember síðastliðnum. Það sem hefði hins vegar kannski helst stuðlað að því að samningum lauk eins og raun bar vitni, hefði verið efnahagsáfallið vegna falls WOW air.

„Ég held að það hafi að einhverju leyti breytt væntingum verkalýðshreyfingarinnar um hvað væri framundan og hvernig samningi væri hægt að ná. Það hjálpaði til við að ná niður verðbólgunni og kallaði þá á minni viðbrögð frá okkur. Það voru ekki bara kjarasamningarnir, heldur líka þessi ytri efnahagsáföll sem ég er búinn að lýsa.“

Vaxtaákvarðanir fara eftir hagþróuninni

Þórarinn benti á að vextir hefðu aldrei verið lægri á Íslandi, en stýrivextir Seðlabankans eru nú 3,5 prósent. Í sumum þróuðum iðnríkjum eru raunvextir orðnir neikvæðir. Hann var spurður út í líklega þróun í vaxtaákvörðunum Seðlabankans og sagði að þær réðust af efnahagsþróuninni.

„Ef verðbólga og verðbólguvæntingar eru til friðs og efnahagssamdráttur verður kannski meiri en við höfum gert ráð fyrir vegna tollastríðs eða Brexit, þá höfum við svigrúm til að lækka vextina. Ef verðbólguhorfurnar versna, erum við tilbúin til að hækka þá aftur,“ sagði Þórarinn. Hann sagði að stýrivextirnir væru vonandi ekki á leiðinni niður undir núll, því að það væri merki um alvarlegan efnahagssamdrátt. Í eðlilegu árferði, þar sem verðbólgan væri í kringum 2,5% markmið Seðlabankans, ættu stýrivextirnir að vera 4,5% til 5%.