Rökstuddur grunur er um að slóvakíska tryggingafélagið NOVIS, sem er með fleiri en fimm þúsund viðskiptavini á Íslandi og fær um 160 milljóna króna iðgjöld héðan í hverjum mánuði, hafi ekki fjárfest iðgjöld viðskiptavina sinna með fullnægjandi hætti. Gerðar hafa verið athugasemdir við sölu á tryggingaafurðum félagsins, bæði á Íslandi og í Slóvakíu, og ungverska fjármálaeftirlitið lagði tímabundið bann við nýsölu á afurðum þess árið 2018. Varaseðlabankastjóri fjármálaeftirlitsins segir að heimildir til að grípa inn í starfsemi slóvakíska fyrirtækisins hér á landi séu takmarkaðar.

„Eins og staðan er í dag getur verið viðkvæmt að skipta við félagið ef grunur Seðlabanka Slóvakíu (NBS) um að félagið fjárfesti ekki iðgjöld í samræmi við vátryggingarsamninga er á rökum reistur,“ segir Unnur Gunnarsdóttir, varaseðlabankastjóri fjármálaeftirlitsins. Hún vísar í frétt sem birtist á vef Seðlabankans, þar sem viðskiptavinum var bent á að huga að eigin réttarstöðu og setja sig í samband við félagið, eða vátryggingarmiðlarann sem kom viðskiptunum á.

Seðlabanki Slóvakíu hefur rökstuddan grun um að NOVIS fjárfesti ekki iðgjöld vátryggingartaka í samræmi við skilmála vátryggingarsamninga, það er að segja svo að virði fjárfestinga dugi fyrir endur­kaupa­virði samninga, komi til uppsagnar vátryggingartaka. Endur­kaupavirði er upphæðin sem vátryggingartakar eiga heimtingu á ef þeir segja upp samningum.

„Þetta er íhlutun af hálfu slóva­kíska eftirlitsins, sem er ekki eins afdráttarlaus og við myndum vilja hafa hana.“

Á meðan fjárfest iðgjöld eru lægri en endurkaupavirði er NOVIS bannað að selja nýjar tryggingar. Þá er NOVIS gert að meta í lok hvers almanaksmánaðar hvort skilyrðum ákvörðunar sé fullnægt og senda gögn til NBS þar um. Fjármálaeftirlitinu hefur ekki borist staðfesting frá NBS um að NOVIS hafi uppfyllt skilyrði ákvörðunarinnar.

„Okkur hefur ekki borist staðfesting frá NBS um hvort NOVIS hafi uppfyllt skilyrðin og þar af leiðandi liggur ekki fyrir hvort NOVIS geti gengið frá nýjum samningum frá og með þessum mánaðamótum,“ segir Unnur.

„Þetta er íhlutun af hálfu slóva­kíska eftirlitsins, sem er ekki eins afdráttarlaus og við myndum vilja hafa hana. Engum viðskiptavinum er greiði gerður þegar þeir vita ekki í hvorn fótinn þeir eiga að stíga frá mánuði til mánaðar,“ segir Unnur.

Samanlagðar greiðslur íslenskra viðskiptavina til NOVIS yfir heilt ár slaga hátt í 2 milljarða króna.

Samkvæmt heimildum Fréttablaðsins hafa greiðslur Íslendinga til slóvakíska tryggingafélagsins numið um einni milljón evra, jafnvirði um 160 milljóna króna, í hverjum mánuði, ef horft er til síðustu mánaða. Upphæðin yfir heilt ár slagar því hátt í 2 milljarða króna. Þessar greiðslur munu halda áfram að berast í hverjum mánuði.

„Fólk sem er í samningssambandi við fyrirtækið mun áfram greiða mánaðarleg iðgjöld, sem félaginu ber að fjárfesta í samræmi við ákvörðun NBS og samningsskilmála,“ segir Unnur.

Vátryggingarmiðlari NOVIS á Íslandi er fyrirtækið Tryggingar og ráðgjöf, en umsvif þess hafa aukist verulega eftir að hafin var sala á líftryggingaafurðum slóvakíska félagsins í byrjun árs 2018. Velta Trygginga og ráðgjafar, sem var í kringum um 60 milljónir króna á árunum 2016 og 2017, stökk upp í 850 milljónir á árinu 2018. Hagnaðurinn nam 112 milljónum og voru 100 milljónir greiddar í arð. Veltan lækkaði niður í 665 milljónir á árinu 2019 og hagnaður niður í 33 milljónir.

Fjármálaeftirlitið gerði athugun á viðskiptaháttum Trygginga og ráðgjafar árið 2018, í tengslum við sölu á tryggingaafurðum NOVIS. Niðurstaðan var að væntanlegum viðskiptavinum voru veittar rangar og misvísandi upplýsingar með tilliti til samanburðar. Þá voru upplýsingar og þóknanir hvorki kynntar með fullnægjandi hætti, né heldur upplýsingar um áhættu afurðanna.

Spurð hvort þessum athugasemdum hafi verið fylgt eftir segir Unnur að svo hafi verið gert. „Við erum mjög virk á vaktinni með starfsemi af þessu tagi og höfum fylgt þessum athugasemdum eftir.“

Hefur eitthvað tengt trygginga­afurðum NOVIS komið inn á borð fjármálaeftirlitsins síðan þá?

„Fjármálaeftirlitið hefur viðvarandi eftirlit með starfsemi vátryggingarmiðlara,“ svarar Unnur. Spurð hvaða heimildir íslenska eftirlitsstofnunin hafi í þessum efnum, segir hún að þær séu takmarkaðar.

„Við höfum takmarkaðar heimildir til þess að grípa inn í vegna þess að þetta fyrirtæki er ekki með starfsleyfi frá okkur. Hins vegar eru vátryggingarmiðlarar sem dreifa vörunni hér á landi undir eftirliti okkar og vegna íhlutunar Seðlabanka Slóvakíu erum við í samskiptum við þá.“

„Fjármálaeftirlitið hefur góða yfirsýn yfir erlendar tryggingaafurðir sem eru seldar Íslendingum.“

Seðlabanki Slóvakíu lagði 175 þúsund evra sekt á NOVIS á síðasta ári fyrir að gefa viðskiptavinum villandi upplýsingar og aðrar tvær sektir, hvora að fjárhæð 50 þúsund evrur, í febrúar síðastliðnum.

Hefur eftirlitið litla yfirsýn yfir erlendar tryggingaafurðir sem eru seldar Íslendingum og litlar heimildir til að grípa inn í ef það telur ástæðu til?

„Nei, þvert á móti hefur Fjármálaeftirlitið góða yfirsýn yfir erlendar tryggingaafurðir sem eru seldar Íslendingum. Með nýjum lögum um dreifingu vátrygginga eru heimildir skýrari en áður, en þær snúa einkum að eðlilegum og heilbrigðum viðskiptaháttum þeirra sem selja slíkar afurðir.“

Hver eru næstu skref fjármálaeftirlitsins í þessu máli?

„Við erum í nánu sambandi við NOVIS, slóvakíska Seðlabankann og eftirlitsstjórnvöld í öðrum ríkjum þar sem fyrirtækið er með viðskipti. Auk þess erum við í miklum samskiptum við þá íslensku vátryggingarmiðlun sem selt hefur flesta samninga um afurðir NOVIS,“ segir Unnur.

Fjármálaeftirlitið hefur viðvarandi eftirlit með starfsemi vátryggingarmiðlara að sögn Unnar.
Fréttablaðið/Anton Brink

Þá hætti NOVIS sölu á afurðinni Wealth Insuring hér á landi árið 2019 eftir innleiðingu IDD-tilskipunarinnar. Tilskipunin gerir auknar kröfur til vátryggingafélaga um skilgreiningu viðeigandi markhópa sem vátryggingaafurð er dreift til. Umrædd afurð gat einungis talist hæfa einstaklingum sem byggju yfir fullnægjandi þekkingu og reynslu af fjárfestingum.

Fulltrúar NOVIS svöruðu nýlegri tilkynningu fjármálaeftirlitsins og sögðu fjárhag fyrirtækisins traustan. Það gæti sinnt viðskiptavinum sínum í samræmi við gerða samninga og staðið við allar sínar skuldbindingar. NOVIS sagði jafnframt íslenska fjármálaeftirlitið hafa misskilið yfirlýsingu Seðlabanka Slóvakíu og að engin hindrun væri fyrir sölu afurða fyrirtækisins.

Ungverjar lögðu snemma tímabundið bann

Fjármálaeftirlit Ungverjalands, sem er hluti af seðlabanka landsins (MNB), stöðvaði tímabundið sölu á söfnunarlíftryggingum NOVIS þar í landi árið 2018. Íslenska fjármálaeftirlitið vakti athygli á þessari ákvörðun á vef sínum.

„Þrátt fyrir að MNB hafi takmarkaða möguleika á því að grípa til aðgerða gegn tryggingafélögum sem bjóða upp á þjónustu þvert yfir landamæri þá, í undantekningartilfellum, leyfa landslög og Evrópulög MNB að grípa til aðgerða gegn ólöglegu athæfi, sem ógnar öryggi innlends tryggingamarkaðar og hagsmunum neytenda,“ sagði ungverska eftirlitið.