Enn er óljóst hvernig ljúka eigi ljósleiðaravæðingu þéttbýlissvæða. Síminn segir að eftirlitsstofnanir hafi ekki komið fram með neinar tillögur, forstjóri Fjarskiptastofu segir stjórnvöld ekki hafa stigið til jarðar með það hvort um sé að ræða markaðssvæði eða ekki, og ráðherra fjarskiptamála telur að skortur á samkeppni milli fjarskiptafyrirtækja geti verið hluti af skýringunni.

Staða ljósleiðaravæðingar landsins er sú að 13 þúsund staðföng á þéttbýlissvæðum eiga enn ekki kost á ljósleiðaratengingu.

Í umsögn sinni um Grænbók um fjarskipti, sem er hluti af stefnumótunarferli fjarskiptaáætlunar, gagnrýndi Síminn eftirlitsstofnanir fyrir að hafa ekki komið fram með neinar tillögur um eða lausnir á hvernig mætti hraða eða standa að því að ljúka ljósleiðaravæðingu á þessum svæðum.

„Stjórnvöld og ráðgefandi stofnun geta ekki haldið áfram að skila auðu um hvernig á að fulltengja Ísland,“ sagði í umsögn Símans sem Markaðurinn greindi frá.

Síminn bendir jafnframt á að í stefnu Alþingis um fjarskiptamál sem var samþykkt árið 2019 hafi komið fram að enn væri óleyst hvernig ljúka ætti ljósleiðaravæðingu þéttbýlisstaða úti á landi og svipað orðalag hafi verið í fjarskiptaáætlun sem var samþykkt árið 2012.

Að mati Símans hefði mátt leggja fram stefnu og sýn á það hvernig á að mæta þörfum þessara heimila fyrir talsvert löngu síðan. „Er það hlutverk eftirlitsaðila að vera ráðgefandi í þessum efnum. Staðan er hins vegar sú að eftirlitsaðilar hafa ekki komið með neinar tillögur eða lausnir í þessum efnum.“

Hrafnkell V. Gíslason, forstjóri Fjarskiptastofu, segir mikinn árangur hafa náðst í ljósleiðaravæðingu dreifbýlis. „Fyrir nokkrum árum ákváðu stjórnvöld að ljósleiðaravæða strjálbýlið með styrkjum úr ríkissjóði vegna þess að það var markaðsbrestur til staðar. Ljóst var að fjarskiptafélögin myndu aldrei ljósleiðaravæða sveitabæina upp á eigin spýtur,“ segir Hrafnkell.

„Það er tímafrekasti og dýrasti þátturinn á hvert heimili í ljósleiðaravæðingunni. Markaðsaðilar hafa ljósleiðaravætt þéttbýlið á Suðvesturhorninu og Eyjafjarðarsvæðinu. Eftir stendur þéttbýlið úti á landi.“

Hrafnkell bendir á að ríkið geti ekki niðurgreitt uppbyggingu á samkeppnismarkaði í ljósi regluverks EES-réttar um ríkisstyrki. „Hvað varðar þéttbýli úti á landi hefur ekki verið tekin afstaða til þess hvort það séu markaðslegar forsendur fyrir uppbyggingu. Það er því óljóst hvort þetta séu markaðssvæði eða ekki. Stjórnvöld hafa ekki stigið til jarðar með það,“ segir Hrafnkell.

Spurður hvort Fjarskiptastofa hafi ekki, eins og gefið er í skyn í umsögn Símans, beitt sér fyrir ljósleiðaravæðingu á þéttbýlissvæðum svarar Hrafnkell neitandi.

„Það er ekki rétt að við höfum ekki beitt okkur. Við höfum reynt að auka áhuga fyrirtækja á uppbyggingu,“ segir Hrafnkell. Annars vegar setti stofnunin það sem skilyrði í síðustu ráðstöfun tíðniheimilda að það yrði byggt upp 5G-net úti á landi á níu af þessum þéttbýlissvæðum til að bæta þjónustuna þar.

„Það er því sannarlega búið að gera ráðstafanir til að efla samkeppni á þéttbýlissvæðum á landsbyggðinni Hins vegar hefur stofnunin með virkum hætti hvatt til samstarfs og samnýtingar við uppbyggingu fjarskiptainnviða þar sem það á við og meðal annars gefið út leiðbeiningar til markaðsaðila þar að lútandi. En ég er engu að síður þeirrar skoðunar að það þurfi að stíga til jarðar af fullum þunga til að ljósleiðaravæða þessi svæði. Spurning er hvernig það verður gert,“ bætir Hrafnkell við.

Hver þarf að eiga frumkvæðið til að koma þessu í lag? Fjarskiptafélög, stjórnvöld eða Fjarskiptastofa?

„Allir þessir aðilar geta átt aðild að samtalinu. Megininntak fjarskiptaregluverksins liggur í því að markaðsaðilar byggi upp fjarskiptainnviði í samkeppni og eigi að því frumkvæði, með samstarfi þar sem við á. Hafi verið sýnt fram á markaðsbrest, það er að markaðsaðilar vilji og muni ekki byggja upp, þá kann að koma til þess að nýta þurfi opinbert fé til uppbyggingarinnar. Fjarskiptastofa byggir ekki upp innviði heldur notar ákvæði regluverksins til þess að fá markaðsaðila til að hreyfa sig. Það höfum við sannarlega gert til dæmis hvað varðar farnetsþjónustu úti á landi og því að hvetja til samstarfs,“ segir Hrafnkell.

Ljósleiðaravæðing þéttbýlissvæða verður sífellt meira aðkallandi ef marka má umsagnir sveitarstjórna um ofangreinda grænbók.

„Flýta þarf því að tengja þéttbýli á landsbyggðinni, sérstaklega ef litið er til markmiða stjórnvalda um jafna búsetu og áherslu á störf án staðsetningar,” segir í umsögn Vesturbyggðar.

Aðspurður segist Sigurður Ingi Jóhannsson, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, hafa orðið var við vaxandi óþolinmæði sveitarstjórna.

„Það er mjög skiljanlegt enda endurspegla sveitarstjórnir óskir íbúanna. Koparþráðurinn hefur gengið upp að ákveðnu marki en fólk vill ljósleiðara,“ segir Sigurður Ingi.

Í umsögn Fjórðungssambands Vestfirðinga kemur fram að staða háhraðatenginga í þéttbýliskjörnum á Vestfjörðum sé ekki viðunandi.

„Krafan er að stjórnvöld séu á hverjum tíma að þrýsta á fjarskiptafyrirtæki og eða koma inn með beinum hætti til að tryggja að markmið fjarskiptaáætlunar gangi eftir s.s. að tryggja að ekki séu tafir á uppbyggingu kerfisins,“ segir í umsögn sambandsins.

Þá sagði Kristinn Jónasson, bæjarstjóri Snæfellsnesbæjar, í samtali við Markaðinn í lok síðasta árs að mikill þrýstingur væri á bæjaryfirvöld að fá ljósleiðara, „enda er hraði nettenginga eitt af þeim málum sem brenna hvað mest á landsbyggðinni.“

Hefur ljósleiðaravæðing þéttbýlissvæða strandað á stjórnsýslunni?

„Fjarskiptafyrirtækin hafa litið svo á að ekki sé hægt að tengja þessi svæði á markaðslegum forsendum. En ég verð að spyrja sjálfan mig að því hvort það geti verið rétt þegar Vestmannaeyjabær með þrjú þúsund íbúa er einn þeirra. Það hefur verið einhver skortur á vilja hjá stóru fjarskiptafyrirtækjunum og hugsanlega er það vegna skorts á samkeppni milli þeirra,“ segir Sigurður Ingi. n