Lífeyrissjóðir hafa ekki fjárfest í ríkisskuldabréfum, sértryggðum skuldabréfum og bundnum innlánum í miklum mæli, vegna þess að ávöxtunin er ekki viðunandi. Auk þess vilja sjóðirnir hafa svigrúm til að grípa tækifæri sem bjóðast á markaðinum. Þetta segja framkvæmdastjórar lífeyrissjóða sem Markaðurinn ræddi við.

„Sögulega hefur þörf ríkisins fyrir langtímafjármögnun verið fyrst og fremst mætt af lífeyrissjóðum. Í vor var eins og lífeyrissjóðum væri ætlað fremur lítið hlutverk í fjármögnun ríkissjóðs. Annað hefur komið á daginn og þróun útboða og ávöxtunarkröfu ríkisbréfa sýnir að langtímavextir í landinu fara þangað sem lífeyrissjóðir vilja hafa þá,“ segir Stefán Broddi Guðjónsson, sérfræðingur í skuldabréfum hjá markaðsviðskiptum Arion banka.

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri sagðist hafa áhyggjur af því að lífeyrissjóðirnir væru að mestu fjarverandi þegar kemur að því að fjármagna bankakerfið og eins ríkissjóð, með kaupum á ríkisskuldabréfum á markaði.

„Ég hefði viljað sjá lífeyrissjóðina, sem eiga um 200 milljarða á innlánsreikningum, binda þá fjármuni í meira mæli í bankakerfinu. Þeir eru eðlilega með mikið af innlánum en þau eru mikið til óbundin og því er ekki grundvöllur fyrir bankana til að miðla þeim áfram í útlán, til dæmis til fyrirtækja. Þetta er áhyggjuefni sérstaklega þegar fram í sækir,“ sagði seðlabankastjóri í viðtali við Fréttablaðið í síðustu viku.

Gunnar Baldvinsson, framkvæmdastjóri Almenna lífeyrissjóðsins, segir að sjóðurinn hlusti þegar seðlabankastjóri eða aðrir á markaði tjá sig. Verkefni stjórnenda sjóðsins sé hins vegar að fylgja fjárfestingastefnunni og gæta hagsmuna sjóðfélaga.

„Þegar vextir eru orðnir það lágir að útlit er fyrir að ávöxtun verði lægri en verðbólga á sama tíma, er takmarkaður áhugi á að festa peninga hvort sem er í innlánum eða skuldabréfum. Þetta á sérstaklega við þegar útlit er fyrir að fjárfestingarkostum kunni að fara fjölgandi eins og nú er,“ segir Gunnar.

Gunnar Baldvinsson, framkvæmdastjóri Almenna lífeyrissjóðsins, Davíð Rúdólfsson, forstöðumaður eignastýringar Gildis lífeyrissjóðs, og Harpa Jónsdóttir, framkvæmdastjóri LSR.

Harpa Jónsdóttir, framkvæmdastjóri Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins (LSR), segir að sjóðurinn sé með hluta af sínum innlánum bundinn til lengri tíma. „Kjör bankanna hafa lækkað töluvert á síðustu misserum og því hefur sjóðurinn dregið úr bundnum innlánum og fjárfest í öðrum sambærilegum afurðum,“ bætir hún við.

Davíð Rúdólfsson, forstöðumaður eignastýringar Gildis lífeyrissjóðs, segir að hátt hlutfall óbundinna innlána geti meðal annars gefið til kynna að fjárfestar sjái tækifæri til fjárfestinga til skemmri tíma og kjósi þar af leiðandi ekki að binda innlán sín í miklum mæli hjá bönkunum til lengri tíma.

„Annars má almennt gera ráð fyrir að mikil óvissa og flökt á markaði sé líklegt til að draga úr áhuga fjárfesta á að binda innlán sín, þeir kjósi frekar að hafa nægt laust fé til reiðu þegar og ef tækifæri gefast við slíkar aðstæður,“ bætir hann við.

Horfa til annarra kosta

Eignarhald lífeyrissjóða á ríkisskuldabréfum sem hlutfall af heildarmagni, hefur lækkað úr 40 prósentum niður í 37 prósent frá áramótum. Eign sjóða á ríkisbréfum hefur aukist um 10 milljarða á sama tíma og útgefin bréf hafa aukist um 66 milljarða.

„Í ljósi þeirrar ávöxtunarkröfu sem gerð er til lífeyrissjóða og þess lágvaxtaumhverfis sem við búum við í dag, hefur sjóðurinn horft meira til annarra fjárfestingarkosta,“ segir Harpa, en LSR er stór eigandi ríkis- og sértryggðra skuldabréfa.

Lífeyrissjóðir núvirða skuldbindingar sínar miðað við 3,5 prósenta vexti umfram verðbólgu, en sú ákvörðun tók mið af útlánsvöxtum Íbúðalánasjóðs á tíunda áratugnum. Síðan þá hafa vextir lækkað töluvert.

ríkisbréf.jpg

Fer í hlutafé og fyrirtækjabréf

Innlán lífeyrissjóða í bankakerfinu jukust töluvert á fyrstu mánuðum ársins. Frá áramótum og til loka apríl jukust innlán sjóðanna um 40 milljarða króna, eða úr 142 milljörðum og upp í 182 milljarða. Eftir það komst á jafnvægi. Staðan fór hæst í 192 milljarða í lok september en lækkaði svo um 10 milljarða í október.

„Þetta gefur til kynna að lífeyrissjóðirnir séu að finna fjármagni farveg í kosti sem skila hærri arðsemi en ríkisbréf, til að mynda fyrirtækjaskuldabréf og hlutabréf,“ segir Stefán Broddi. Það sé jákvætt að því leyti að fjármagnið fari í að styðja við atvinnufyrirtæki.

innlánininin.jpg

Seðlabankastjóri nefndi einnig að hann vildi fara varlega í peningaprentun með veðlánaviðskiptum, sem felst í því að fjármagna bankakerfið með því að taka við sértryggðum bréfum frá þeim, heldur væri „eðlilegra að lífeyrissjóðirnir kæmu að slíkri fjármögnun“.

Ólafur Sigurðsson, framkvæmdastjóri Birtu lífeyrissjóðs, brást við ummælum seðlabankastjóra í færslu á Facebook í síðustu viku. Þar sagðist hann vera „hugsi yfir nærveru Seðlabankans og þeim grímulausu eignastýringarskilaboðum til lífeyrissjóða sem nálgast orðið brot á 2 metra reglunni“.

Engar opinberar tölur varpa ljósi á eignarhald lífeyrissjóða á sértryggðum skuldabréfum bankanna, sem nema alls 520 milljörðum króna, en Ólafur gat sér þess til að sjóðirnir ættu um 55 prósent af útgefnum, sértryggðum bréfum og Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, áður Íbúða­lánasjóður, ætti mikið magn. „Af þessum tölum skynja ég nú ekki beint fjarveru lífeyrissjóða, frekar en of mikla nærveru þeirra á markaði. Hann er klárlega vandrataður þessi gullni meðalvegur,“ sagði Ólafur.

Keyptu 18 prósent af sértryggðri útgáfu Landsbankans

Mikil ásókn í óverðtryggð íbúðalán hjá bönkunum hefur aukið fjármögnunarþörf þeirra fyrir óverðtryggð skuldabréf. Um þetta var fjallað í síðustu tveimur ritum Fjármálastöðugleika, sem er gefið út af Seðlabankanum.

„Erfiðlega hefur gengið fyrir bankana að auka við aðra innlenda markaðsfjármögnun en sértryggð skuldabréf. Kaupendur að sértryggðu bréfunum hafa einkum verið Íbúðalánasjóður og lífeyrissjóðir,“ segir í ritinu. Með breytingu á starfsemi Íbúðalánasjóðs er aukin óvissa um mögulega kaupendur að bréfunum.

„Auk þess hefur aukin ásókn í óverðtryggð lán hjá bönkunum aukið fjármögnunarþörf þeirra með óverðtryggðum skuldabréfum. Eftirspurn lífeyrissjóða hefur þó fremur verið í verðtryggð skuldabréf og hefur það áhrif á fjármögnunarkjör bankanna.

Landsbankinn staðfestir í svari við fyrirspurn Markaðarins að eftirspurn lífeyrissjóða hafi fremur verið í verðtryggð skuldabréf bankans. „Á þessu ári hafa lífeyrissjóðir keypt um 18% af þeim sértryggðu skuldabréfum sem Landsbankinn hefur gefið út.“

Þrjár leiðir í boði

Stefán Broddi segir að þrjár leiðir séu í boði, miðað við stöðuna á markaðinum í dag. Langtímavextir geta hækkað þangað til lífeyrissjóðirnir og kannski erlendir fjárfestar sjá hag sinn í að kaupa ríkisbréfin á ný.

Stefán Broddi Guðjónsson, sérfræðingur í skuldabréfum hjá markaðsviðskiptum Arion banka.

„Önnur leið er að Seðlabankinn komi inn og fjármagni halla ríkissjóðs að mestu leyti á lægri ávöxtunarkröfu, jafnvel neikvæðri raunávöxtunarkröfu,“ segir hann. Þriðja leiðin er síðan að ríkissjóður gefi út skuldabréf erlendis og skipti þeim fyrir krónur í Seðlabankanum. Það eykur krónur í umferð.

Ef krónur aukast aftur í umferð skapast aftur svigrúm fyrir bankana til að fjármagna skammtímaskuldir ríkissjóðs. „Það gerðist í upphafi krísunnar, en nú eru merki um að þetta lausafé sé ekki lengur til staðar. Hægt hefur á vexti peningamagns og það dróst saman í síðasta mánuði. Nú eru ekki lengur hæg heimatökin fyrir ríkið að fjármagna sig stutt í gegnum bankakerfið.“