Þetta kemur fram í Korni Íslandsbanka í dag. Þrálát verðbólga, versnandi skammtíma verðbólguhorfur og batnandi efnahagur urðu til þess að Seðlabankinn hóf vaxtahækkunarferli í maí á síðasta ári. Stýrivextir eru nú 3,75 prósent eftir 3 prósenta hækkun undanfarið ár.

Í maí var peningastefnunefnd Seðlabankans sammála um að hækka stýrivexti um 1 prósent samkvæmt fundargerð vaxtaákvörðunarfundanna. Hækkun um 0,75 prósent var þó einnig rædd.

Helstu rök fyrir hækkun vaxta voru að mati nefndarmanna:

  • Verðbólguhorfur hefðu versnað töluvert undanfarið.
  • Verðbólguvæntingar hefðu einnig hækkað á alla mælikvarða og því aukin hætta á að kjölfesta þeirra við markmið hefði veikst.
  • Raunvextir hefðu því lækkað enn frekar milli funda nefndarinnar og væru verulega neikvæðir og langt undir jafnvægisraunvöxtum.
  • Einnig væri meiri hætta á að verðbólga á næstunni væri vanmetin en að hún væri ofmetin og óvissa hefði aukist.
  • Batinn á vinnumarkaði hefði verið hraður og störfum fjölgað talsvert.
  • Kaupmáttur ráðstöfunartekna og launa hefði einnig vaxið töluvert undanfarin ár þrátt fyrir efnahagssamdrátt í kjölfar farsóttarinnar.
  • Áhyggjur af mögulegum annarrar umferðar áhrifum af verðhækkun innfluttrar vöru og launahækkunum.
  • Eftirspurn á húsnæðismarkaði og hækkun húsnæðisverðs hefðu verið meiri en gert hefði verið ráð fyrir og að framboð húsnæðis hefði aukist hægar.

Helstu rök fyrir að taka minna skref en stærra voru:

  • Alþjóðlegar efnahagshorfur gætu versnað meira en búist væri við sem myndi að öðru óbreyttu draga úr hagvexti hér á landi.
  • Nú gengi hraðar á uppsafnaðan sparnað margra heimila og hluti aukinnar einkaneyslu tengdist afleiðingum farsóttarinnar.
  • Einnig hefðu horfur um kaupmátt launa versnað og þar af leiðandi væri mögulegt að draga myndi hratt úr innlendum umsvifum þegar liði á árið.

Í niðurlagi fundargerðarinnar segir:

Nefndin ræddi að líklegt væri að herða þyrfti taumhald peningastefnunnar enn frekar á næstu mánuðum til að tryggja að verðbólga hjaðni í markmið innan ásættanlegs tíma. Ákvarðanir í atvinnulífi, á vinnumarkaði og í ríkisfjármálum myndu skipta miklu um hversu hátt vextir þyrftu að fara.

Nefndarmenn hafa í ræðu og riti lýst þeirri skoðun sinni að nauðsynlegt sé að raunstýrivextir hækki upp fyrir núllið á komandi mánuðum . Vextirnir eru enn þá neikvæðir á alla mælikvarða þrátt fyrir 1 prósent vaxtahækkunina í maí. Því er ljóst að nefndarmenn telja að vextir þurfi að hækka talsvert enn til þess að ná því markmiði.

Hins vegar eru ýmsar mismunandi leiðir til þess að meta raunstýrivextina og sú augljósasta, að draga mælda verðbólgu frá nafnvöxtunum, er almennt ekki talin gefa glögga mynd af raunverulegum raunvöxtum þar sem með henni er verið að bera saman liðna verðbólgu og vaxtastig sem gildir fram í tímann. Raunstýrivextir fundnir með samanburði stýrivaxtanna við verðbólguvæntingar og verðbólguálag á markaði eru vissulega nokkru hærri en ef liðin verðbólga er notuð í útreikningana en Íslandsbanka reiknast til að þeir séu þessa dagana á bilinu -1,3 til -2,0 prósent.

Af orðum og gerðum Seðlabankafólks undanfarið má því ráða að talsverð frekari hækkun vaxta sé í kortunum til skemmri tími litið í því skyni að koma böndum á verðbólgu, halda aftur af verðbólguvæntingum og ýta raunstýrivöxtunum nokkuð yfir núllið.

Talsverð viðbótarhækkun stýrivaxta líkleg á komandi mánuðum

Í nýlega birtri þjóðhagsspá Íslandsbanka er því spáð að stýrivextir hækki áfram all hratt á komandi mánuðum og nái hámarki á bilinu 5 – 6 prósent í lok þessa árs. Að því gefnu að þá sé farið að draga úr verðbólgu og eftirspurnarþrýstingi í hagkerfinu reiknar bankinn með að vöxtum verði haldið óbreyttum fram eftir árinu 2023 en þeir taki að lækka að nýju á seinni helmingi þess árs. Óvissan í þessari spá er þó fremur upp á við til skemmri tíma.

Sérfræðingar Íslandsbanka telja ólíklegt að vextir verði lægri en 5 prósent undir lok þessa árs en talsverðar líkur á því að þeir fari yfir 6 prósent, sér í lagi ef verðbólga reynist þrálátari en bankinn hefur spáð. Í þessu samhengi er vert að hafa í huga að Íslandsbanki hefur staðfastlega spáð lægri verðbólgu undanfarna mánuði en raunin hefur orðið.

Bankinn býst við hægfara lækkunarferli eftir mitt næsta ár í átt að jafnvægisraunvöxtum sem að mati bankans eru á bilinu 1 – 1,5 prósent. Stýrivextir gætu því verið í grennd við 4,5 prósent undir lok spátímans í árslok 2024 en óvissa sé um þróunina mikil þegar fram í sækir.

Sérfræðingar Íslandsbanka segja að miðað við vaxtaferla á markaði virðist umtalsverð stýrivaxtahækkun þegar vera verðlögð inn í langtímavexti. Langtíma grunnvextir eru nú í kring um 5,3 prósent en um það bil 1,0 prósent sé miðað við raunvexti. Hafa langtíma nafnvextir hækkað töluvert það sem af er ári en raunvextir eru á svipuðum slóðum og í ársbyrjun þrátt fyrir sveiflur.

Að því gefnu að stýrivextir þróist í takti við spá bankans telur hann að einhver hækkun langtímavaxta sé fram undan á komandi fjórðungum. Vextir hjaðni síðan hægt og bítandi að nýju og gerir bankinn ráð fyrir að undir lok spátímans verði langtímavextir komnir nálægt jafnvægisgildum, sem bankinn metur í kring um 4,5 prósent í tilfelli nafnvaxta en í námunda við 1,3 prósent hvað raunvexti varðar.