Hagfræðingar bankans spá því að vísitala neysluverðs (VNV) hækki um 0,7 prósent í maí frá fyrri mánuði. Gangi spá okkar eftir mun 12 mánaða verðbólga mælast 7,5 prósent en hún var 7,2 prósent í apríl. Bæði innflutt verðbólga og hækkandi íbúðaverð vega þungt til hækkunar á vísitölunni samkvæmt spánni en á móti lækka flugfargjöld.

Útlit er fyrir að verðbólga muni aukast enn frekar á næstu mánuðum og samkvæmt spá bankans mun verðbólga ná toppi í lok sumars í 8,4 prósent. Óvissan er vissulega mikil og aðstæður fljótar að breytast líkt og hefur verið raunin að undanförnu. Hagstofan birtir VNV fyrir mánuðinn þann 30. maí næstkomandi.

Íbúðamarkaðurinn er enn í fullu fjöri

Ekkert lát virðist enn vera á hækkun íbúðaverðs en líkt og síðustu mánuði er það íbúðaverð sem vegur þyngst til hækkunar á vísitölunni í maí í spá okkar. Húsnæðisliðurinn í heild hækkar um 1,5 prósent (0,45 prósent áhrif á VNV) þar sem mestu munar um reiknuðu húsaleiguna. Íslandsbanki spáir því að reiknaða húsaleigan, sem endurspeglar þróun íbúðaverðs að mestu, hækki um 2,2 prósent á milli mánaða (0,42 prósent áhrif á VNV). Einnig hækkar liðurinn viðhald og viðgerðir á húsnæði um 1,8 prósent (0,02 prósent áhrif á VNV) en byggingarvísitalan hefur hækkað töluvert að undanförnu og miklar verðhækkanir hafa verið m.a. á innfluttu efni.

Ekki er útlit fyrir að hægja muni á hækkun íbúðaverðs á næstunni og gerum við ráð fyrir að hækkunartaktur reiknuðu húsaleigunnar muni halda áfram á næstu mánuðum. Bankinn bindur vonir við að íbúðaverð róist þegar líða tekur á árið með hækkandi vöxtum og auknu framboði af nýjum íbúðum.

Flestir liðir hækka en flugverð lækkar

Flestir aðrir liðir hækka á milli mánaða. Að húsnæðisliðnum undanskildum eru það matar- og drykkjarvörur sem vega þyngst í hækkun VNV í maímánuði. Liðurinn hækkar um 0,7 prósent (0,11 prósent áhrif á VNV) samkvæmt spá okkar. Matvörur hafa hækkað í verði um 3,8 prósent frá áramótum og líklegt þykir að verð haldi áfram að hækka á næstu mánuðum.

Einnig hækkar eldsneytisverð samkvæmt spá bankansr um 1,6 prósent (0,06 prósent áhrif á VNV) en verð á eldsneyti hefur hækkað um tæp 13 prósent frá áramótum samkvæmt mælingu Hagstofu í kjölfar mikillar verðhækkunar á jarðefnaeldsneyti á heimsmarkaði. Aðrir helstu liðir til hækkunar í maímánuði eru tómstundir og menning (0,04 prósent áhrif á VNV), hótel og veitingastaðir (0,03 prósent áhrif á VNV) og aðrar vörur og þjónusta (0,04 prósent áhrif á VNV).

Það sem helst vegur á móti hækkandi íbúðaverði og innfluttri verðbólgu í maímánuði er lækkun á flugfargjöldum. Flutningar í lofti hækkuðu um nærri 22 prósent í síðasta mánuði, bæði vegna hærra eldsneytisverðs og aukinnar eftirspurnar. Að hluta til er einnig um árstíðarbundna hækkun að ræða þar sem flugverð á það til að hækka í kringum páskana og lækkar svo á ný í mánuðinum á eftir. Mælingin bankans nú bendir til þess og er því spáð að flutningar í lofti lækki um 6,6 prósent (-0,14 prósent áhrif á VNV). Er þetta því eini liðurinn í maímánuði sem lækkar á milli mánaða.

Verðbólga eykst á næstu mánuðum

Verðbólga er alþjóðlegt fyrirbæri þessa dagana. Til að mynda mælist ársverðbólga í Bandaríkjunum nú 8,3 prósent og á Evrusvæðinu 7,4 prósent. Óvissan um hvenær leysist úr framboðsvandanum erlendis er gríðarleg og þangað til er ljóst að innflutt verðbólga mun halda áfram að aukast hér á landi.

Þar sem horfur eru á aukinni innfluttri verðbólgu og áframhaldandi hækkun á íbúðaverði á næstu mánuðum er útlit fyrir að verðbólga muni aukast enn frekar á næstu mánuðum. Samkvæmt spá bankans fer ekki að draga að ráði úr verðbólgunni fyrr en líða tekur á næsta ár. Í skammtímaspá okkar gerum við ráð fyrir 0,7 prósent hækkun VNV í júní, 0,4 prósent í júlí og 0,6 prósent í ágúst. Gangi sú spá eftir mælist verðbólga 8,4 prósent í ágúst.

Langtímaspá Íslandsbankar hefur tekið breytingum frá síðustu spá. Horfur á verðbólgu erlendis, launaþróun og íbúðaverðsþróun hafa verið uppfærðar út spátímann. Bankinn telur að hægja muni á íbúðaverðshækkunum þegar líða tekur á árið með auknu framboði af nýjum íbúðum og hærri vöxtum á íbúðalánamarkaði. Mikilvægt sé fyrir þróunina, og í raun ein helsta forsenda í langtímaspánni, að það verði raunin þar sem hægari taktur íbúðaverðs mun vega á móti aukinni innfluttri verðbólgu þegar frá líður.

Önnur mikilvæg langtímaforsenda í spá bankans er hvernig spilast úr kjarasamningunum sem losna undir lok ársins. Gert er ráð fyrir talsverðum launahækkunum en að þær fari þó ekki fram úr öllu hófi. Spáin hljóðar upp á 7,6 prósent verðbólgu að meðaltali árið 2022, 5,9 prósent árið 2023 og 3,9 prósent að jafnaði árið 2024.