Seðlabankastjóri segist ekki endilega eiga von á miklum áhrifum á gengi krónunnar við það að lífeyrissjóðirnir verði frá og með næstu viku ekki lengur bundnir samkomulagi um að standa ekki að gjaldeyriskaupum vegna fjárfestinga erlendis.

„Gengi krónunnar er orðið mjög lágt, mun lægra en fær staðist við eðlilegt framleiðslustig í efnahagslífinu,“ segir Ásgeir Jónsson í viðtali við Fréttablaðið. Hann telur að ferðaþjónustan muni koma mjög fljótt til baka um leið og það fer að draga úr sóttvarnaráðstöfununum, rétt eins og þegar hafi verið að gerast í júlí og ágúst.

„Þetta er því tímabundið ástand,“ útskýrir seðlabankastjóri, „og í sjálfu sér óskynsamlegt fyrir langtímafjárfesta líkt og lífeyrissjóði að rjúka í mikil gjaldeyriskaup þegar gengið er í tímabundinni lægð.“

Greint var frá því í Markaðinum í gær að samkomulag Seðlabankans við lífeyrissjóðina, um að þeir myndu gera hlé á gjaldeyriskaupum sínum, yrði ekki framlengt þegar það rennur út 17. september næstkomandi. Enginn vilji sé til þess á meðal forsvarsmanna lífeyrissjóðanna að þeir haldi áfram að sér höndum í erlendum fjárfestingum.

Í tilkynningu sem barst frá Seðlabankanum eftir lokun markaða í gær, kom fram að bankinn myndi frá og með næstu viku vera reiðubúinn að selja allt að 240 milljónir evra, jafnvirði 40 milljarða króna, í reglulegum viðskiptum við viðskiptavaka stóru bankanna á gjaldeyrismarkaði til ársloka 2020. Mun Seðlabankinn selja þeim 3 milljónir evra hvern viðskiptadag. Markmiðið sé að auka dýpt markaðarins, sem hefur að undanförnu einkennst af lítilli veltu, og bæta verðmyndun. Aukið og stöðugt framboð gjaldeyris ætti því að leiða til meiri stöðugleika. Reglubundin gjaldeyrissala Seðlabankans mun ekki hafa áhrif á yfirlýsta gjaldeyrisinngripastefnu hans, að draga úr óhóflegum skammtímasveiflum.

Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því að fá aftur lífeyrissjóðina inn sem þátttakendur á gjaldeyrismarkaðinum

Gengi krónunnar lækkaði um 0,36 prósent gagnvart evru í gær og stóð í um 166 krónum við lokun markaða. Til að sporna gegn enn meiri gengisveikingu, greip Seðlabankinn inn í sjö sinnum, með sölu gjaldeyris upp á samtals 21 milljónir evra, samkvæmt heimildum Markaðarins. Hrein gjaldeyrissala bankans frá upphafi faraldursins nemur yfir 200 milljónum evra, en það eru innan við fjögur prósent af heildarstærð gjaldeyrisforðans.


Raungengið alls ekki í samræmi við undirliggjandi hagstærðir


Spurður um samkomulagið við lífeyrissjóðina segir Ásgeir að það hafi ekki staðið til af hálfu Seðlabankans að fara fram á að það yrði framlengt á ný. „Á sínum tíma, við upphaf veirufaraldursins í mars, hitti ég sjóðina og kom þeim áhyggjum á framfæri að það væri óheppilegt að halda sama takti í gjaldeyriskaupum, í ljósi þess að ferðaþjónustan væri ekki lengur að skila miklum afgangi af þjónustuviðskiptum við útlönd. Ég vísaði þar til samfélagslegrar ábyrgðar. Sjóðirnir brugðist mjög vel við og gerðu með sér heiðursmannasamkomulag í þrjá mánuði um að halda að sér höndum Það samkomulag var síðan framlengt um aðra þrjá mánuði í júní. Ég taldi ekki þörf á framlengingu.“

Seðlabankastjóri segist hins vegar líta svo á að sjóðirnir séu áfram minnugir þessarar ábyrgðar sinnar. „Þeir njóta ákveðinnar sérstöðu sem fjárfestar, þar sem öll þjóðin er í skylduáskrift hjá þeim – og þarf að greiða fast hlutfall af launum sínum til þeirra í hverjum mánuði. Þeir hljóta því að taka tillit til þess samfélags sem þeir starfa fyrir, sem þeir hafa sannarlega gert hingað til. Ég kann þeim hinar bestu þakkir fyrir það.“

Spurður um aðgerðir til að bregðast við gjaldeyrisútflæði vegna erlendra fjárfestinga lífeyrissjóðanna, telur Ásgeir ekki þörf á því sérstaklega. „Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því að fá þá aftur inn sem þátttakendur á gjaldeyrismarkaðinum. Gengisveikingin hefur auðvitað haft þau áhrif að vægi erlendra eigna hefur aukist sem hlutfall af heildareignum sjóðanna. Það kann því að vera minni ástæða fyrir lífeyrissjóðina en ella, að auka mjög við erlendar fjárfestingar á þessum tímapunkti. Þeir gætu farið að velta fyrir sér gengisvörnum, ef gengi krónunnar mun, innan ekki langs tíma, styrkjast á nýjan leik.“

Ef það kemur skammtímastyrking á krónunni þá bæta þeir við erlenda eignasafnið og síðan draga þeir sig til hlés þegar krónan er í tímabundnum veikingarfasa.

Til lengri tíma litið segir seðlabankastjóri ljóst að raungengi krónunnar sé nú um stundir „alls ekki í samræmi við undirliggjandi hagstærðir. Það sést vel af því að viðskiptajöfnuður er jákvæður, þrátt fyrir að sóttvarnaráðstafanir hafi nær stöðvað komu erlendra ferðamann. Staða þjóðarbúsins, bæði heimila og fyrirtækja, er almennt sterk og ríkisfjármálin standa styrkum fótum til að mæta þessu efnahagsáfalli. Við munum aftur sjá blússandi viðskiptaafgang um leið og slakað verður á sóttvarnaráðstöfunum,“ útskýrir Ásgeir.

Þá bendir hann á að aðrir þættir séu krónunni einnig í hag. „Það færist mjög í vöxt að stór, íslensk fyrirtæki sæki sér beina erlenda fjármögnum og skuldabréfaeign erlendra fjárfesta er fremur takmörkuð. Mér finnst einsýnt að erlendir fjárfestar muni einnig koma inn á skuldabréfamarkaðinn í kjölfar aukinnar útgáfu ríkissjóðs. Þegar til lengri tíma er litið liggur fjárflæðið fremur inn í landið en út úr því – að undanskildum fjárfestingahreyfingum lífeyrissjóðanna.“

Mikil gengisveiking yrði sjóðunum ekki í hag


Jón Bjarki Bentsson, aðalhagfræðingur Íslandsbanka, bendir á að lífeyrissjóðirnir séu eins misjafnir og þeir eru margir. Sumir sjóðir muni hugsanlega bæta við erlenda eignasafnið en aðrir séu vel settir.

„Veiking krónunar hefur auk þess hækkað hlutfall erlendra eigna og þannig minnkað tímabundið þrýsting á að auka við þann hluta eignasafnsins,“ bætir Jón Bjarki við.

„Það er ekki í hag lífeyrissjóða að umhverfið sem þeir starfa í verði fyrir miklu hnjaski vegna gengisveikingar. Það myndi fljótt koma niður á öðrum eignum og ég hef fulla trú á því að stjórnendur sjóðanna taki tillit til þess.“

Jón Bjarki Bentsson, aðalhagfræðingur Íslandsbanka.

Gjaldeyriskaup lífeyrissjóða hafi einnig haft sveiflujafnandi áhrif á gjaldeyrismarkaðinn þar sem sjóðirnir hagi seglum eftir vindi.

„Ef það kemur skammtímastyrking á krónunni þá bæta þeir við erlenda eignasafnið og síðan draga þeir sig til hlés þegar krónan er í tímabundnum veikingarfasa. Þannig hafa þeir dempað sveiflur,“ segir Jón Bjarki.

Aðspurður segir hann mögulegt að endalok samkomulagsins verði til þess að krónan veikist, sérstaklega eftir þetta langa fjárfestingahlé. „En mig grunar að slíkar hreyfingar dempist af sjálfum sér. Sjóðirnir stíga á bremsuna og í kjölfarið finnst jafnvægi þar sem kaup þeirra á erlendum eignum eru í einhvers konar sjálfbæru samhengi við gjaldeyrismarkaðinn.“

Þá þarf að gera greinarmun á útflæði á vegum lífeyrissjóða annars vegar og annarra fjárfesta. „Í fyllingu tímans endar útflæði lífeyrissjóða sem neysla í krónum þegar lífeyrir eru greiddur út til sjóðsfélaga. Tímabundið útflæði vegna fjárfestinga þeirra er af allt öðrum toga en fjármagnsflótti,“ segir Jón Bjarki og bendir á að erlend staða þjóðarbúsins sé jákvæð og viðskiptajöfnuður sé í ágætisstandi.

„Frekari veiking krónunnar er væntanlega skammtímabreyting vegna þess að undirstöðurnar eru traustar.“

Leiðrétting: Í upphaflegri útgáfu fréttarinnar sagði að Seðlabankinn hefði verið með fimm gjaldeyrisinngrip á markaði í gær, upp á samtals 15 milljónir.