Brotthvarf WOW air af flugmarkaði gæti leitt til þess að landsframleiðsla drægist saman um á bilinu 0,9 til 2,7 prósent á einu ári, samkvæmt rannsókn sem ráðgjafarfyrirtækið Reykjavík Economics hefur unnið að beiðni flugfélagsins um efnahagsleg áhrif félagsins á íslenskan þjóðarbúskap. 

Til samanburðar var uppsafnaður samdráttur í landsframleiðslu um 10 prósent í kjölfar falls fjármálakerfisins á árunum 2009 og 2010.

Rannsókn greinenda Reykjavík Economics leiðir jafnframt í ljós að brotthvarf WOW air af markaði myndi þýða að gengi krónunnar veiktist, sem kæmi fram í hækkun innflutningsverðs og aukinni verðbólgu, þúsundir manna misstu vinnuna og afkoma hótela og veitingahúsa og annarra fyrirtækja í ferðaþjónustu og tengdum atvinnugreinum rýrnaði.

Í skýrslu ráðgjafarfyrirtækisins, sem Fréttablaðið hefur undir höndum, er enn fremur bent á að brotthvarf flugfélagsins af markaðinum yfir Atlantshafið muni ekki endilega þýða að önnur flugfélög taki upp á því að fljúga yfir hafið með millilendingu á Keflavíkurflugvelli. Allt eins líklegt sé að þau félög muni fljúga beint á milli Evrópu og Ameríku án viðkomu á Íslandi.

„Ef svo færi að ferðamönnum, sem og millilendingafarþegum, fækkaði verulega myndu þeir innviðir sem hafa verið byggðir upp á Keflavíkurflugvelli nýtast verr en ella. Fjárfestingaráform Isavia myndu þá líklega ekki ganga eftir en félagið áformar að fjárfesta fyrir um 20 milljarða króna á ári næstu fjögur árin,“ segir í skýrslu Reykjavík Economics.

Ólíklegt að aðrir fylli í skarðið

Beint og óbeint framlag WOW air til vergrar landsframleiðslu er töluvert, eins og rakið er í skýrslunni, en þar er bent á að frá stofnun lággjaldaflugfélagsins árið 2011 til ársins 2018 hafi landsframleiðsla vaxið um 31,6 prósent á föstu verðlagi. Hlutur einkennandi atvinnugreina ferðaþjónustunnar, eins og þær eru skilgreindar af Hagstofu Íslands, hafi á sama tímabili vaxið úr 4,7 prósentum í 8,5 prósent.

Sviðsmynd Reykjavik Economcis felur í sér að 10 til 30 prósent af núverandi vinnsluvirði ferðaþjónustunnar tapist ef flugfélagið hverfur af markaði. Útreikningar ráðgjafarfyrirtækisins gefa til kynna að neikvæð áhrif brottfallsins á landsframleiðslu yrðu frá 0,9 prósentum til 2,7 prósenta á einu ári en áhrifanna gæti vitaskuld gætt lengur.

Þá yrðu staðbundin áhrif, að mati hagfræðinganna, að öllum líkindum meiri á Suðurnesjum en umræddar tölur gefa til kynna.

Tekið er fram í skýrslunni að ástæða samdráttarins í landsframleiðslu sé fækkun flugfarþega vegna minna sætaframboðs.

„Afar ólíklegt er að önnur flugfélög geti aukið, svo nokkru nemi, við framboð sitt í sumar með svo skömmum fyrirvara. Í þessu samhengi má nefna að flugfélög víða um heim eru í auknum mæli að leita eftir flugvélum til leigu vegna alþjóðlegrar kyrrsetningar Boeing 737 MAX flugvélategundarinnar,“ segir í skýrslunni.

„Allar líkur“ á gengisveikingu

Sérfræðingar Reykjavík Economics nefna jafnframt að ef til brottfalls WOW air komi séu „allar líkur“ á að gengi krónunnar veikist, enda hafi rekstur flugfélagsins stutt við bæði gengið og viðskiptajöfnuð. Þá sýni reynslan að verðbólga aukist í kjölfar veikingar krónunnar.

Sé miðað við að þriggja prósenta veiking krónunnar skili sér í eins prósentustigs aukningu í verðbólgu, þá eru verðbólguáhrif af tíu prósenta gengisveikingu 3,3 prósentustig, að því er segir í skýrslunni.

Þó er tekið fram að við slíkar aðstæður myndi Seðlabanki Íslands líklega reyna að stemma stigu við gengisfallinu.

Fréttablaðið/Anton Brink

Sviðsmyndagreining Reykjavík Economics miðar einnig við að á bilinu 5 til 15 prósent þeirra sem starfa innan einkennandi atvinnugreina ferðaþjónustunnar, en þar eru alla jafna starfandi um 29 þúsund manns, missi vinnuna við brotthvarf WOW air af flugmarkaði. Ef gert sé ráð fyrir tíu prósenta atvinnuleysi innan greinarinnar þýði það að um 2.900 manns missi vinnuna.

„Það er umtalsvert atvinnuleysi á íslenskan mælikvarða og líklega yrðu Suðurnesin einna helst fyrir barðinu á því,“ segja skýrsluhöfundar.

Í skýrslu Reykjavík Economics segir jafnframt að brotthvarf WOW air geti haft neikvæð áhrif á afkomu hótela og veitingahúsa og annarra ferðaþjónustufyrirtækja, líkt og áður var rakið. Horfa beri sérstaklega til þess þegar áhrif flugfélagsins á fjármálastöðugleika séu metin.

„Framboðsskellur“ í flugi væri mikið áfall fyrir ferðaþjónustufyrirtæki og útlánatöp gætu fylgt í kjölfarið. Þá gæti fækkun farþega til landsins orðið til þess að gistinátta­verð lækkaði sem kæmi verulega niður á rekstri og efnahag fyrirtækja í ferðaþjónustu.

120 milljarða gjaldeyristekjur

Miðað við áætlaða markaðshlutdeild WOW air má gera ráð fyrir að gjaldeyristekjur sem tengjast – beint og óbeint – ferðamönnum sem koma hingað til lands með flugfélaginu hafi verið um 120 milljarðar króna á síðasta ári, að því er fram kemur í skýrslu Reykjavík Economics. Til samanburðar voru gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu alls ríflega 500 milljarðar króna á árinu.

Þá er áætlað í skýrslunni að á sama ári hafi tekjur vegna neyslu erlendra ferðamanna, sem flugu með WOW air, á ferðalögum innanlands verið rúmar 89 milljarðar króna.

Útreikningar skýrsluhöfunda gefa jafnframt til kynna að skatttekjur vegna farþega WOW air hafi numið um 12 milljörðum króna á árinu 2017. Er það um 24 prósent af beinum skatttekjum ársins vegna erlendra ferðamanna.