Frumtak Ventures er á lokametrunum að loka sjö milljarða vísisjóði. Horft er til þess að Kría, fjárfestingarsjóður á vegum ríkisins sem fjárfestir í vísisjóðum, muni leggja sjóðnum til aukið fé til frekari stækkunar. Þetta segir Ásthildur Otharsdóttir, meðeigandi og fjárfestingastjóri hjá Frumtaki Ventures.

„Þetta verður í fyrsta skipti á Íslandi sem rekstrarfélag vísisjóða stofnar sinn þriðja sjóð,“ segir hún. Sjóðir Frumtaks hafa meðal annars fjárfest í Controlant, Sidekick Health og Meniga. „Fjárfestarnir í nýja sjóðnum eru að stórum hluta sömu lífeyrissjóðir og lögðu fé í okkar fyrri sjóði,“ segir Ásthildur.

Að hennar sögn mun sjóðurinn fjárfesta í fyrirtækjum sem eru komin af klakstigi og hyggja á mikinn vöxt alþjóðlega. Horft sé til þess að fjárfesta í átta til tíu fyrirtækjum. Í upphafi verði lagðar 150 til 200 milljónir króna í fyrirtækin og fyrirtækjum fylgt eftir með frekari fjárfestingum samhliða vexti eða öðrum áfangasigrum.

Áhugi á vísisjóðum

Brunnur Ventures hleypti nýverið af stokkunum sínum öðrum sjóði sem er 8,3 milljarðar að stærð. Kvika eignastýring kom á fót vísisjóðnum Iðunni sem leggja mun áherslu á lífvísindi og heilsutækni. Áskriftarloforð námu 6,7 milljörðum króna eftir fyrstu umferð söfnunar en síðari umferð söfnunar lýkur í september. Fram hefur komið í Markaðinum að Eyrir Venture Management og Crowberry Capital vinni að því að safna í nýja vísisjóði og að Bala Kamallakharan, sem rekur Iceland Venture Studio, vilji stofna vísisjóð.

„Ég hef engar áhyggjur af því að það muni skorta fjárfestingartækifæri jafnvel þótt fleiri vísisjóðum verði hleypt af stokkunum um svipað leyti.“

„Ég hef engar áhyggjur af því að það muni skorta fjárfestingartækifæri jafnvel þótt fleiri vísisjóðum verði hleypt af stokkunum um svipað leyti. Aukið aðgengi að fjármagni hvetur jú til meiri nýsköpunar. Það er mikil gróska í frumkvöðla­umhverfinu um þessar mundir og mörg fyrirtæki hafa þegar knúið dyra hjá okkur þótt sjóðnum hafi ekki enn verið ýtt úr vör.

Jafnframt ber að hafa í huga að vísisjóðir á Íslandi hafa ólíkar áherslur. Það er mikilvægt fyrir frumkvöðla að standa frammi fyrir valkostum. Jafnvel þótt tiltekið sprotafyrirtækið höfði ekki til einhverra fjárfesta, kann það vera spennandi í huga annarra,“ segir Ásthildur.

Hún segir að Frumtak leggi áherslu á að fá erlenda fjárfesta til liðs við sig við uppbyggingu á nýsköpunarfyrirtækjum. „Fyrirtækin þurfa nefnilega ekki einungis fjármagn til að ná árangri heldur einnig stuðning frá þeim sem hafa þekkingu á atvinnugreininni. Réttu erlendu fjárfestarnir geta opnað dyr og tengt saman fólk sem er afar mikilvægt fyrir framgang fyrirtækjanna. Ísland er lítið land og því er takmarkað svigrúm til sérhæfingar hjá fjárfestum. Íslenskir vísisjóðir hafa mikla þekkingu á að koma fyrirtækjum af stað en eftir því sem starfseminni vex fiskur um hrygg er gott að fá djúpa þekkingu á málaflokknum að borði.“

Eigum ekki að hræðast erlendar fjárfestingar

Ásthildur segir að við sem þjóð eigum ekki að hræðast það að erlent fé leiti til Íslands heldur fagna því. „Að sjálfsögðu eigum við að tryggja yfirráð yfir auðlindum okkar en við verðum að hafa hugfast að erlend fjárfesting er afar mikilvæg fyrir hagsæld á Íslandi. Aukin fjárfesting leiðir til betri samkeppnishæfni og meiri áhættudreifingar. Þess vegna þurfum við að róa öllum árum að því að skapa þannig aðstæður að áhugavert sé að reka fyrirtæki hér á landi.

Jafnvel þótt tiltekið fyrirtæki væri alfarið í eigu erlendra fjárfesta en rekið hér á landi þá hefði það í för með sér að rekstrarkostnaður væri innlendur, fyrirtækið myndi greiða hér laun, skatta og önnur opinber gjöld, kaupa aðföng frá íslenskum birgjum og svo framvegis. Við bætist aukin þekking, reynsla og tengsl við alþjóðlegan markað sem er fyrirtækjum til hagsbóta og eykur líkur á árangri.“

Á undanförnum árum hafa erlendir vísisjóðir fjárfest umtalsvert í íslenskum vaxtarfyrirtækjum. Það þekktist varla fyrir áratug. „Íslensk nýsköpunarfyrirtæki hafa verið að standa sig betur og það hefur vakið athygli erlendra vísisjóða. Íslenskir vísisjóðir hafa líka unnið ötullega að því að mynda tengsl við erlenda fjárfesta og taka þátt í norrænu samstarfi. Á sama tíma hafa fyrirtækin lagt kapp á að koma sér á framfæri erlendis og ræða við fjárfesta. Þessi ­samvinna er vel til þess fallin að vekja athygli fjárfesta á íslenskum sprotafyrirtækjum,“ segir hún.

Ásthildur bendir á að gott aðgengi að fjármagni sé mikilvægt til að frumkvöðlar geti einbeitt sér í ríkari mæli að uppbyggingu fyrirtækjanna. Að sama skapi sé skynsamt að fyrirtækin afli nægs fjármagns í fjármögnunarlotum til að stjórnendur þeirra hafi svigrúm til að ná þeim áföngum sem stefnt sé að. Annars fari of mikil orka í að sækja nýtt fé til fjárfesta ótt og títt.

„Þær risavöxnu áskoranir sem heimurinn stendur frammi fyrir í umhverfismálum verða ekki leystar nema með aukinni nýsköpun, bættri tækni og breyttu neyslumynstri. “

Samtalið berst að sjálfbærni. „Á Íslandi eru mikil tækifæri til að gera betur í sjálfbærni. Þær risavöxnu áskoranir sem heimurinn stendur frammi fyrir í umhverfismálum verða ekki leystar nema með aukinni nýsköpun, bættri tækni og breyttu neyslumynstri. Ég sit í stjórn Íslandsstofu og samnefnarinn í stefnumótun okkar um tækifæri í útflutningi hér á landi var sjálfbærni. Þar eigum við að vera í fararbroddi.“

Frá Marel til Frumtaks

Ásthildur, sem sat í stjórn Marels í ellefu ár og var í rúm sjö ár stjórnarformaður fyrirtækisins þar til í mars, réði sig nýverið til Frumtaks Ventures. Hún gegnir starfi fjárfestingastjóra og er á meðal hluthafa. Ásthildur þekkir vel til á nýjum vettvangi því hún var stjórnarformaður Frumtaks Ventures frá árinu 2015 þar til fyrir skemmstu.

Blaðamaður spyr hvers vegna hún hafi ákveðið að ráða sig til Frumtaks Ventures og helga sig uppbyggingu sprotafyrirtækja eftir að hafa starfað lengi hjá stórum fyrirtækjum á borð við Marel og Össur.

Fréttablaðið/Ernir

„Það er hollt að staldra við og leiða hugann að því hvert förinni sé heitið. Ég verð ævarandi þakklát fyrir að hafa fengið tækifæri til að taka þátt í vegferð Marel. Á þeim tíma sem ég starfaði í stjórninni voru keypt átta fyrirtæki, markaðsvirðið 15-faldaðist og félagið var skráð í kauphöll í Amsterdam.

Þegar þeirri hugmynd var gaukað að mér að ganga til liðs við Frumtak Ventures ýtti ég henni satt best að segja til hliðar. Ég var afar sátt við að sitja í stjórn fyrirtækisins og þótti það skemmtilegt.

Þegar ég áttaði mig á að komið væri að kaflaskilum fékk ég ráðgjafa til að aðstoða mig við að teikna upp nokkrar sviðsmyndir fyrir starfsferil minn. Eftir þá vinnu fannst mér blasa við hvað starfið hjá Frumtaki Ventures félli vel að áhugasviði mínu og að þar gæti reynsla mín nýst vel. Ég hef lengi brunnið fyrir mikilvægi þess að efla hugvitsdrifinn iðnað til að tryggja hagsæld á Íslandi.

Þegar ég vann við rekstrarráðgjöf, meðal annars hjá Accenture í Danmörku og á eigin vegum í Bandaríkjunum, og síðar sem lánastjóri hjá Kaupþingi, kom það oft fyrir að mér þótti viðskiptavinurinn áhugaverðari en fyrirtækið sem ég starfaði sjálf hjá.

Þegar ég starfaði hjá Kaupþingi var Össur uppáhaldsviðskiptavinur minn og mér tókst að sannfæra stjórnendur fyrirtækisins um að ráða mig til að stýra viðskiptaþróun, taka þátt í kaupum á fyrirtækjum og fjármagna vöxtinn. Hjá Össuri fékk ég verðmæta innsýn í nýsköpunarumhverfið. Þar áttaði ég mig á því að ég vildi starfa við nýsköpun í alþjóðlegu umhverfi. Eftir fjögur ár hjá Össuri settist ég í stjórn Marels,“ segir hún.

Controlant og Marel spruttu bæði úr hugmyndum í HÍ

Ásthildur situr í stjórn Íslandsstofu og háskólaráði Háskóla Íslands. „Controlant, sem Frumtak 2 á í og sér um dreifingu á COVID-19 bóluefni Pfizer á heimsvísu, og Marel spruttu bæði úr hugmyndum sem urðu til í Háskóla Íslands. Vel menntað fólk er hluti af ástæðunni fyrir frjóum jarðvegi í nýsköpun. Við þurfum að hlúa enn frekar að menntun til að skara fram úr á þessu sviði,“ segir hún.

Ásthildur situr jafnframt í ráðgjafarráði Boards Impact Forum, sem eru samtök stjórnarmanna á Norðurlöndum sem einbeita sér að því að efla sjálfbærni í gegnum stjórnarsetu í fyrirtækjum.

Hún sat í stjórn Icelandair Group á árunum 2012 til 2019 og stjórn Marorku 2010 til 2016.

Högnuðust hvor um sinn milljarðinn

Vísisjóðurinn Frumtak 1 hagnaðist um 1.170 milljónir króna á árinu 2020 samanborið við 45 milljónir árið 2019. Vísisjóðurinn Frumtak 2 hagnaðist um 1.023 milljónir króna á liðnu ári samanborið við 34 milljónir króna árið 2019.

Hagnaðinn má meðal annars rekja til þess að Frumtak 1 seldi ellefu prósenta hlut í Contr­ol­ant, íslensku upplýsingatæknifyrirtæki sem þróað hefur hugbúnaðarlausnir með sérstaka áherslu á lyfjaiðnaðinn, fyrir nærri tvo milljarða króna. Frumtak 2-sjóðurinn á einnig í Controlant og við það hækkaði bókfært virði eignarhlutarins.

Frumtak 2 á jafnframt hlut í heilbrigðistæknifyrirtækinu Sidekick Health sem tryggði sér í lok síðasta árs 20 milljóna Bandaríkjadala fjármögnun, jafnvirði 2,5 milljarða íslenskra króna, til þess að styðja við vöxt félagsins í Evrópu og Bandaríkjunum.

Meniga, sem er sömuleiðis í eignasafni Frumtaks 2, tryggði sér 1,3 milljarða fjárfestingu í fyrra, einkum frá erlendum bönkum.

Frumtak 1, sem var stofnaður árið 2008 og á eitt ár eftir af starfstíma sínum, hefur þegar selt fimm af eignum sínum með góðri ávöxtun og eru nú tvö fyrirtæki eftir í eignasafninu. Sjóðurinn seldi 23 prósenta hlut sinn í hugbúnaðarfyrirtækinu MainManager til hins norska View Software við lok árs 2020. Félagið heitir nú Ørn Software og var fyrir skömmu skráð í kauphöll í heimalandi sínu.