Síðastliðin ár hafa verið áhugaverð á verðbréfamörkuðum. Covid-faraldurinn hækkaði eignaverð þvert á fyrstu spár. Stýrivextir lækkuðu, ávöxtunarkrafa skuldabréfa sömuleiðis og hlutabréf hækkuðu mikið í verði. Áhættuvitund fjárfesta var að einhverju leyti sett í aftursætið og þeir aðilar sem tóku mestu áhættuna fengu hæstu ávöxtunina.

Í lok árs 2021 voru verðbréfamarkaðir nálægt hágildum sínum og verðbólga farin að aukast víða. Jerome Powell, bankastjóri bandaríska seðlabankans, hóf að tala um að verðbólguskotið væri tímabundið og ekkert alvarlegt og áhrif faraldursins væru að koma fram í hækkandi verði þar sem allt væri að færast til fyrri vegar. Verðbólgan í Bandaríkjunum náði 7 prósentum í janúar og hefur ekki verið meiri síðan 1982. Fyrir okkur sem höfum gaman af söguskoðun voru stýrivextir árið 1982 um 15 prósent í Bandaríkjunum og markmiðið var skýrt, að halda stýrivöxtum háum til að ná niður verðbólgu.

Hvað tekur við? Í dag er staðan þó allt önnur. Í sjö prósenta verðbólgu eru stýrivextir nú 0,25 prósent í Bandaríkjunum. Seðlabanki Bandaríkjanna stundar enn magnbundna íhlutun á mörkuðum (e. Quant­itative easing) en það er nokkuð nýlegt fyrirbæri sem felst í því að seðlabankar hafa keypt skuldabréf á markaði og þannig haldið vöxtum lágum yfir lengri tíma. Í ársbyrjun 2022 blasir þó við nýr raunveruleiki. Seðlabankar eru farnir að huga að hærri vöxtum og því sem má kalla leitni að eðlilegu ástandi. Í Bandaríkjunum er þegar farið að verðleggja fjórar vaxtahækkanir á árinu inn í núverandi vaxtaróf.

Sögulega er erfitt að meta hver áhrifin verða þegar seðlabankar hefja að hækka vexti á sama tíma og þeir draga úr stuðningi við hagkerfin í formi magnbundinnar íhlutunar. Sér í lagi ef núverandi hagtölur versna. Ef rýnt er í meðfylgjandi mynd má segja að gífurleg íhlutun Seðlabanka Bandaríkjanna hafi snúið hratt við þeirri lækkun hlutabréfaverðs sem varð fljótlega í kjölfar faraldursins. Fjármagn var ódýrt og vextir lágir. Hvert annað áttu fjárfestar að sækja ávöxtun?

Fjárfestingaárið 2022 verður áhugavert fyrir margar sakir. Seðlabanki Íslands er í vaxtahækkunarferli, bandaríski seðlabankinn er farinn að ýja að hækkun vaxta og að minnka efnahag sinn. Í Evrópu erum við ekki enn að sjá vaxtahækkanir að neinu ráði frá seðlabanka Evrópu. Það að faraldurinn og áhrif hans fari minnkandi veitir okkur betri upplýsingar og innsýn í það sem kalla má eðlilegt ástand á mörkuðum og í rekstri fyrirtækja. Augu fjárfesta eru því á seðlabönkum heimsins og aðgerðum þeirra á komandi ári.

Höfundur er fjárfestingastjóri hjá Íslandssjóðum.