Í Korni Íslandsbanka segir að útlit sé fyrir að halli snúist í afgang á utanríkisviðskiptum í ár og við taki viðskiptaafgangur næstu ár.

Halli á þjónustujöfnuði reyndist 5,4 milljarðar á fyrsta fjórðungi ársins. Er þetta einungis í annað skiptið frá ársbyrjun 2009 þar sem halli er á þjónustuviðskiptum við útlönd en 8,3 milljarða halli var á jöfnuðinum á sama tímabili í fyrra. Útflutt þjónusta nam 112,9 milljörðum á fjórðungnum og jókst hún í krónum talið um 90 prósent á milli ára. Á móti keyptu Íslendingar þjónustu erlendis frá fyrir 118,3 ma.kr. á tímabilinu og jukust þjónustukaupin um 75 prósent á milli ára.

Samgöngur, ferðalög og flutningar á milli landa skiluðu myndarlegum afgangi. Afgangur af viðskiptum tengt samgöngum og flutningum reyndist tæpir 10 milljarðar en afgangur vegna ferðalaga var tæpir 8 milljarðar. Á móti þessu vó að nærri 15 milljarða halli var á þjónustuviðskiptum sem falla undir flokkinn Önnur viðskiptaþjónusta hjá Hagstofunni. Má þar nefna rannsókna- og þróunarþjónustu, tækniþjónustu svo og sérfræði- og ráðgjafarþjónustu ýmiskonar. Einnig var talsverður halli á menningar- og afþreyingarþjónustu sem og tölvutengdri þjónustu. Þá skiluðu gjöld milli landa fyrir notkun hugverka einungis lítilsháttar afgangi en sá liður hefur verið býsna sveiflukenndur undanfarin ár líkt og sjá má á myndinni.

Tekjur af ferðafólki hafa aukist verulega á ný eftir að áhrif Covid-19 faraldursins á ferðavilja og -getu fóru að dvína á síðasta ári. Alls voru tekjur af erlendum ferðamönnum ríflega 52 milljarða á fyrsta ársfjórðungi og þar með lítið eitt minni en á lokafjórðungi síðasta árs. Rénun faraldursins hefur hins vegar einnig hleypt miklu lífi í ferðagleði landsmanna og útgjöld vegna utanlandsferða voru ríflega 36 milljarðar á fyrsta fjórðungi ársins. Viðskipti vegna ferðalaga milli landa skiluðu því u.þ.b. 16 milljarða afgangi á tímabilinu.

Á heildina litið var 25,4 milljarða halli á vöru- og þjónustuviðskiptum við útlönd á fyrstu þremur mánuðum þessa árs. Sem fyrr segir var halli á þjónustujöfnuði ríflega 5 milljarðar en vöruskiptahalli reyndist 20 milljarðar. Hallinn á fjórðungnum var áþekkur og á sama tíma í fyrra en árin þar á undan hafði afgangur af þjónustujöfnuði ávallt vegið upp vöruskiptahalla á fyrsta ársfjórðungi og raunar oft gott betur eins og myndin sýnir.

Ferðaþjónustan sækir í sig veðrið

Fyrir faraldur hafði ferðaþjónustan fest sig í sessi sem stærsta útflutningsatvinnugrein landsins. Til að mynda skapaði greinin 35 prósentum af öllum útflutningstekjum þjóðarbúsins árið 2019 sem er svipað hlutfall og sjávarútvegur og áliðnaður skilaði samanlagt. Tekjur ferðaþjónustunnar hrundu svo þegar faraldurinn skall á og tóku vöruútflutningsgreinarnar þá á ný við keflinu sem stærstu uppsprettur gjaldeyristekna fyrir þjóðarbúið. Upp á síðkastið hefur ferðaþjónustan sótt í sig veðrið að nýju og á 1. ársfjórðungi var hlutdeild tekna af erlendum ferðamönnum 15 prósent af heildartekjum af útflutningi. Tekjur sjávarútvegs (24 prósent) og áliðnaðar (26 prósent) voru þó talsvert þyngri á vogarskálunum á tímabilinu.

Þáttaskil í utanríkisviðskiptum

Í nýlegri þjóðhagsspá Íslandsbanka er fjallað um þróun viðskiptajafnaðar og horfur fyrir komandi misseri. Þar leikur vöru- og þjónustujöfnuður stærsta hlutverkið. Viðskiptahalli nam 2,8 prósentum af vergri landsframleiðslu í fyrra og var það í fyrsta skipti í níu ár sem halli var á utanríkisviðskiptum. Hins vegar er útlit fyrir bata á utanríkisviðskiptum þetta ár og hin næstu. Í raun má skipta þessu ári í tvennt hvað viðskiptajöfnuðinn varðar. Útlit er fyrir að fyrri helming ársins verði viðskiptahalli ráðandi en á þeim seinni snúist dæmið við og viðskiptaafgangur verði raunin. Má þakka það að stórum hluta vaxandi tekjum af ferðaþjónustu en auk hennar er útlit fyrir auknar tekjur af fiskeldi, uppsjávarveiðum, kísiljárnframleiðslu og ýmiskonar mannauðsfrekri þjónustu svo nokkuð sé nefnt. Má segja að bati á viðskiptajöfnuði haldist í hendur við tilfærslu frá innlendri eftirspurn til útflutnings sem helsta aflvaka hagvaxtar.

Íslandsbanki spáir því að vöru- og þjónustuviðskipti verði á heildina litið í jafnvægi á þessu ári en að afgangur af slíkum viðskiptum muni nema 70-80 milljörðum. á ári næstu tvö árin. Horfur eru því ágætar fyrir utanríkisviðskipti þótt faraldurinn og afleiðingar hans hafi tímabundið snúið afgangi í halla á viðskiptajöfnuði.