Ekki hefur verið jafn mjótt á mununum við vaxtaákvörðun í nærri fimm ár. Tveir af fimm nefndarmönnum í peningastefnunefnd Seðlabankans, þeir Gylfi Zoega og Gunnar Jakobsson, lögðust gegn tillögu Ásgeirs Jónssonar seðlabankastjóra um 0,25 prósentu hækkun stýrivaxta samkvæmt nýbirtri fundargerð af vaxtaákvörðunarfundum Seðlabankans í októberbyrjun. Vildu þeir hækka vextina um 0,50 prósentur. Gunnar er varaseðlabankastjóri fjármálastöðugleika en Gylfi er annar tveggja nefndarmanna sem skipaðir eru utan Seðlabankans. Þetta kemur fram í greiningu Íslandsbanka.

Þeir Gylfi og Gunnar voru einnig á því að hækka vexti meira en gert var í ágúst, en í það skiptið studdu þeir þó uppástungu Ásgeirs um 25 punkta hækkun. Þá hafði Gunnar einnig verið á meiri vaxtahækkun í maí. Þeir tvímenningar hafa því almennt verið á því að herða aðhald meira undanfarið en aðrir nefndarmenn, segir í greiningunni.

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Fréttablaðið/Anton Brink

„Var þetta í fyrsta skiptið frá febrúar 2020 sem öll atkvæði féllu ekki með tillögu Seðlabankastjóra, en þá hafði einn nefndarmaður (Gylfi) lagst gegn stýrivaxtalækkun. Hins vegar hefur ekki verið svo mjótt á mununum í atkvæðagreiðslu um vaxtaákvörðunina í fimm ár. Í nóvember 2016 kusu tveir nefndarmenn gegn uppástungu um óbreytta vexti og vildu lækka vextina um 0,25 prósentur. Skoðanir innan peningastefnunefndarinnar eru því augljóslega óvenju skiptar þessa dagana.

Skoðun framangreindra tveggja nefndarmanna að hærri vaxta sé þörf er greinilega orðin enn eindregnari en áður og má geta sér þess til að þeir muni áfram leggjast á vaxtahækkunarhliðina við næstu vaxtaákvörðun um miðjan nóvember næstkomandi,“ segir í greiningu Íslandsbanka.

Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði.

Þrátt fyrir skiptar skoðanir um stærðina á hækkunarskrefinu voru allir nefndarmenn sammála um að hækka ætti vexti og voru 0,25 eða 0,50 prósentu skref rædd.

Helstu rök fyrir 0,25 prósentu hækkun voru að nokkur óvissa sé enn um alþjóðlegar efnahagshorfur, óvissa sé um þróun á vinnumarkaði þegar dregið verði úr stuðningsaðgerðum stjórnvalda, hluti verðbólgunnar má skýra með tímabundnum þáttum á borð við framboðshnökra erlendis og miðlun peningastefnunnar sé líklega hraðari en áður vegna hærra hlutfalls óverðtryggðra íbúðalána á breytilegum vöxtum.

Jafnframt sé töluverð óvissa um samspil vaxtahækkana og nýlega beitingu þjóðhagsvarúðartækja sem séu á forræði fjármálastöðugleikanefndar. „Þar er um að ræða lækkun á hámarks lánsfjárhlutfalli sem tilkynnt var um mitt ár og innleiðingu 35 prósent hámarks á greiðslubyrði í hlutfalli við ráðstöfunartekjur með tilteknum undantekningum, sem tilkynnt var í lok september síðastliðinn,“ segir í greiningunni.

Gunnar Jakobsson, varaseðlabankastjóri fjármálastöðugleika.

Helstu rök fyrir 0,50 prósentu sé að efnahagsumsvif hafi tekið verulega við sér. „Þar vísa nefndarmenn í miklar verðhækkanir á fasteignamarkaði, mikinn útlánavöxt til heimila og skort á vinnuafli í ákveðnum greinum,“ segir í greiningunni. Einnig sé nefnt að þriðjungur fyrirtækja eigi í erfiðleikum með að ráða í lausar stöður og hætta sé á aukinni innfluttri verðbólgu á næstu misserum

„Kannanir sýna útbreiddar væntingar meðal stjórnenda fyrirtækja um verðhækkanir, bæði á aðföngum og eigin vörum og þjónustu,“ segir Íslandsbanki.

Stýrivextir hafa hækkað í þrígang frá maíbyrjun á þessu ári og eru nú 1,50 prósent. „Miðað við þann tón sem sleginn í fundargerðinni og þróunina frá vaxtaákvörðuninni hafa líkur á vaxtahækkun 17. nóvember aukist að okkar mati,“ segir í greiningu Íslandsbanka.

„Má þar nefna nýlega verðbólguspá okkar þar sem spáð er þrálátari verðbólgu en áður. Samhliða vaxtaákvörðuninni í nóvember birtir Seðlabankinn síðustu Peningamál ársins og eigum við von á því að þar verði dregin upp mynd af hraðari efnahagsbata og þrálátari verðbólgu en raunin var í ágústspá bankans. Í kjölfarið eru horfur á að vaxtahækkunarferli bankans verði haldið sleitulítið áfram þar til verðbólga fer að láta undan síga og raunvextir komast að minnsta kosti á svipaðar slóðir og var fyrir faraldur.“