Guðmundur Gunnarsson
ggunnars@frettabladid.is
Fimmtudagur 23. júní 2022
05.00 GMT

Nú þegar ferðasumarið er hafið fyrir alvöru eru eigendur rafbíla farnir að reka sig á hve torsótt getur verið að stinga slíkum bílum í samband víða um land. Biðin eftir hraðhleðslu við vinsælar vegasjoppur getur verið æði löng þegar stórar ferðahelgar ganga í garð.

„Við finnum vel fyrir þessu hér fyrir norðan. Það myndast langar biðraðir við þessar fáu stöðvar sem hér eru þegar fjölgar í bænum,“ segir Ottó Elíasson, rannsókna- og þróunarstjóri hjá Eimi á Akureyri.

„En það er einmitt mikilvægur punktur í þessu. Vandamálið er ekki almenna notkunin. Núverandi net hleðslustöðva stendur vel undir hefðbundinni notkun frá degi til dags því flestir eigendur rafbíla eru með stöðvar heima hjá sér.“

„Þessir toppar myndast þegar landinn fer í sumarfrí. Þá anna hleðslustöðvarnar ekki eftirspurn. Það er alveg ljóst að biðin eftir hraðhleðslu í sumarfríinu er að lengjast. Rafbílaeigendum til mikillar armæðu.“

Að mati Ottós er það ekki endilega sjálfgefið að orkuþörfin eigi að taka mið af örfáum toppum sem myndast þegar þúsundir rafbíla streyma inn á eitt landsvæði að sumri til.

Ottó Elíasson, rannsókna- og þróunarstjóri hjá Eimi.
Mynd/Auðunn

„Ég er þeirrar skoðunar að orkuskiptin muni á endanum fá okkur til að endurhugsa ferðavenjur okkar. Það er ekkert endilega skynsamlegt að nálgast þessa mikilvægu samfélagsbreytingu með hugarfari dísiltrukksins. Orkuskiptin, og loftslagsmál í heild sinni, snúast líka um ábyrgð og hegðunarmynstur,“ segir Ottó.

Samkvæmt tölum frá Samgöngustofu eru hátt í 15 þúsund rafbílar á skrá á Íslandi

Hleðslustöðvarnar sem standa eigendum þessara 15 þúsund bíla til boða hringinn í kringum landið eru um 250 talsins. Þar af eru 76 stöðvar sem bjóða upp á svokallaða hraðhleðslu. Af þeim eru 16 á höfuðborgarsvæðinu, en eftir því sem lengra er haldið frá suðvesturhorninu fjölgar kílómetrunum á milli stöðva.

Lengsta vegalend á milli tveggja hraðhleðslustöðva er á Vestfjörðum. Frá stöðinni á Ísafirði og að næstu hraðhleðslu á Hólmavík eru 223 kílómetrar. Eina haldreipi rafbílsins á þeirri leið eru tvær smærri stöðvar í Ísafjarðardjúpi. En þar er tímafrekt að hlaða.

Tómas Kristjánsson, formaður Rafbílasambands Íslands.
Fréttablaðið/Valli

Tómas Kristjánsson er formaður Rafbílasambands Íslands og hann, líkt og Ottó, kannast vel við þessa umræðu. Hann segist reglulega fá fregnir af pirruðum eigendum rafbíla í biðröð á erilsömum föstudegi úti á landi.

„Ég myndi ekki kalla þetta neyðarástand, en þetta er sannarlega leiðinlegt ástand. Ég skil vel að þetta leggist illa í fólk og valdi ergelsi.“

Þótt hleðslustöðvum hafi fjölgað að undanförnu segir Tómas enn langt í land. „Við erum að ganga í gegnum ákveðið tímabil ójafnvægis í þessu tilliti. Bílaflotinn hefur einfaldlega vaxið mun hraðar en innviðirnir.“

Hann segir mikilvægt að átta sig á því hvað þurfi til svo hægt verði að stytta biðtíma eftir hleðslu um allt land.

„Í fyrsta lagi þá eru þetta allt einkaaðilar sem reka þessar stöðvar. Ég skil vel að þeir eigi erfitt með að réttlæta milljarða fjárfestingu til þess eins að standa undir álagi sem skapast kannski nokkrum sinnum yfir hásumarið. Tekjumódelið þeirra þarf að ganga upp.“

„En svo er önnur og mun stærri breyta í þessu og hún hefur með það að gera hvernig við ætlum að hafa þetta til frambúðar og halda í við fjölgun rafbíla næstu ár og áratugi.“

Tómas segir Ísland skorta langtímastefnu. „Öll uppbygging innviða byggir á því að stjórnvöld teikni upp skrefin sem við ætlum að taka og hvernig þau sjá orkuskipti bílaflotans fyrir sér.“

„Ef við værum með stefnu til ársins 2030, sem hægt væri að vinna eftir, þá gætu þeir sem þurfa að hugsa um tekjumódel gert sín plön í samræmi við það. Það myndi stuðla að ákveðnu jafnvægi og flýta fyrir uppbyggingu. Það gildir í þessum umskiptum eins og öðrum.“

Niðurfelling á virðisaukaskatti nýrra rafbíla er gott dæmi um lausatök í málaflokknum að mati Tómasar.

„Þangað til í síðustu viku vissum við ekki betur en að sú aðgerð myndi renna sitt skeið og verð á nýjum rafbílum rjúka upp. Svo rétt fyrir þinglok er tekin ákvörðun um að framlengja úrræðið fram á næsta vor.“

„Það eru þessir plástrar og þessi skammtímahugsun sem veldur því að uppbyggingin höktir. Við verðum að fara að horfa lengra fram í tímann og vinna eftir skýrri stefnu. Það er það sem allir þeir sem tengjast rafvæðingu bílaflotans eru að kalla eftir,“ segir Tómas.

Athugasemdir