Verðhækkanir flutningskostnaðar og hrávara gætu leitt til aukinnar verðbólgu, hægari kaupmáttaraukningar og hærri stýrivaxta. Þannig er hætt við að efnahagslegir erfiðleikar sem fyrirtæki og heimili glíma við í dag muni aukast. Þetta kemur fram í nýrri greiningu Samtaka iðnaðarins.

„Það er mjög slæmt að fá þessar hækkanir í núverandi ástandi þegar atvinnuleysi er mikið og töluverður framleiðsluslaki í hagkerfinu. Hvað þá ef þær leiða til vaxtahækkana. Lágvaxtaumhverfið er ein af grunnforsendunum fyrir kröftugum efnahagsbata,“ segir Ingólfur Bender, aðalhagfræðingur Samtaka iðnaðarins, í samtali við Fréttablaðið.

Skipafélög heimsins fækkuðu skipum í umferð og drógu úr umsvifum til að bregðast við Covid-19. Þessi samdráttur í afkastagetu hefur nú leitt til verðhækkunar þegar eftirspurn er vaxandi. Þannig hefur kostnaður við flutning 40 feta gáms frá Austur-Asíu til Norður-Evrópu fimmfaldast frá upphafi faraldursins.

Þá hafa hækkanir á verði almenns hrávöruverðs síðustu misseri verið þær mestu í heilan áratug. Samkvæmt gögnum Alþjóðabankans hefur hrávöruverð án orkuverðs hækkað um ríflega 40 prósent á síðustu 12 mánuðum og rúm 11 prósent frá áramótum.

Sem dæmi hefur verð á timbri hækkað um 60 prósent á erlendum mörkuðum frá því í september í fyrra og er nú í sögulegu hámarki. Seljendur timburs á Íslandi hafa hækkað verðið á bilinu 10 til 20 prósent á skömmum tíma og því ljóst, að því er kemur fram í greiningunni, að talsvert af hækkun timburverðs á heimsmarkaði eigi eftir að brjótast fram hér á landi. Þessi verðhækkun hefur umtalsverð áhrif á byggingarkostnað.

Ingólfur Bender

Hagfræðingar hjá hollenska fjármálarisanum ING gera ráð fyrir að truflanir í sjóflutningum og skortur á gámum muni hafa nokkur áhrif til aukinnar verðbólgu á næstu mánuðum, eða um 0,3 prósentustig í Bandaríkjunum og 0,4 prósentustig í Bretlandi og á evrusvæðinu. Þá er mat þeirra að hækkanir á hrávöruverði muni stuðla að aukningu í verðbólgu um 0,7 prósentustig í Bandaríkjunum og 1,1 prósentustig í Bretlandi og á evrusvæðinu.

„Það má reikna með því að áhrifin verði engu minni á Íslandi og færa mætti rök fyrir því að þau gætu orðið enn meiri,“ segir Ingólfur. Ástæðan er sú að hugsanlegt er að hér hafi þetta meiri áhrif á verðbólguvæntingar þar sem kjölfesta þeirra í verðbólgumarkmiði Seðlabankans er ekki um þessar mundir jafn sterk og á ofangreindum svæðum.

Verðbólgan mælist nú 4,6 prósent hér á landi og hefur hún aukist nokkuð undanfarið, ekki síst vegna mikillar verðhækkunar á innfluttum vörum. Skýra verðhækkanir innfluttrar vöru þannig 2,0 prósentustig af núverandi verðbólgu en til samanburðar skýrir húsnæðisliðurinn 0,9 prósentustig. Samhliða aukinni verðbólgu hafa verðbólguvæntingar hækkað og mælast nú yfir verðbólgumarkmiði Seðlabankans.

„Best væri ef Seðlabankinn gæti komist hjá því að bregðast við þessari þróun með hækkun vaxta og það væri möguleiki ef verðbólguvæntingar væru við verðbólgu­markmið bankans,“ segir Ingólfur.

„Aftur á móti hefur trúverðugleiki verðbólgumarkmiðsins beðið hnekki að undanförnu vegna þess að verðbólgan er komin það langt yfir markmiðið. Þá lítur málið öðruvísi við Seðlabankanum. Hann gæti fundið sig knúinn til að hækka vexti til að viðhalda trúverðugleika verðbólgumarkmiðsins jafnvel þó að verðhækkanir á hrávörum og flutningskostnaði séu utan hans áhrifasviðs. Vaxtahækkun er hins vegar ekki það sem við þurfum fyrir efnahagsbatann.“