Samfara miklu uppnámi í flugsamgöngum, en ekki síður breyttu eftirspurnarmynstri, hafa íslenskir fiskútflytjendur dregið úr sölu á ferskum sjávarafurðum til útlanda. Veitingastaðir og hótel hafa dregið mjög úr kaupum á ferskum afurðum og erlendar matvöruverslanir hafa í einhverjum tilfellum lokað fiskborðum með fersku sjávarfangi.

Samdráttur í sölu ferskra sjávarafurða kann að ganga til baka að einhverju leyti þegar flugsamgöngur komast í eðlilegra horf og aðgerðum stjórnvalda víða um heim vegna kórónaveirunnar verður aflétt, en varanleg breyting á neyslumynstri í þessum efnum kynni þó einnig að vera í kortunum, segja viðmælendur Markaðarins.


Vesturströndin lokar


„Sala á ferskum fiski hefur dregist mikið saman í Evrópu, en minna í Bandaríkjunum. Icelandair hefur haldið flugleiðinni til Boston gangandi og því hefur verið hægt að koma afurðum til austurstrandar Bandaríkjanna,“ segir Kjartan Ólafsson, sölustjóri frystra afurða hjá sölufyrirtækinu Bacco.

Öðru máli gegnir hins vegar um vesturströnd Bandaríkjanna. Útflutningur var þá þegar orðinn erfiðari við gjaldþrot WOW í lok mars 2019, en engu að síður höfðu íslensk fyrirtæki náð að byggja upp markaði, til dæmis í stórborginni Los Angeles.

Í Bretlandi sjáum við til dæmis að mikið af dagvöruverslunum hafa hreinlega lokað fiskborðunum hjá sér. Sainsbury‘s hafa til dæmis gert það,

Eitt þeirra fyrirtækja er Nice­land sem sérhæfir sig í sölu ferskra sjávarafurða undir eigin vörumerki. Helstu viðskiptavinir Niceland á austurströndinni eru veitingahús og matvöruverslanir. Veitingahúsamarkaðurinn hvarf eins og dögg fyrir sólu í mars og apríl, að sögn framkvæmdastjóra fyrirtækisins, Heiðu Kristínar Helgadóttur.

„Veitingastaðir í Los Angeles, svo dæmi sé tekið, hafa margir hverjir ekki opnað aftur. Einnig ber á því nú að þeir sem kaupa inn í þessum fyrirtækjum, vilja heldur kaupa ferskan fisk sem er veiddur í bandarískri eða kanadískri lögsögu, þar sem þeir telja afhendingaröryggið meira þannig,“ segir Heiða Kristín. Niceland hefur á síðustu vikum stóraukið vöruframboð sitt af frystum afurðum, til að bregðast við ríkjandi aðstæðum.

Sindri Már Atlason, sölustjóri ferskra afurða hjá Brimi, segir að veitingastaðakeðja sem sérhæfi sig í sjávarfangi og kaupi jafnan töluvert af fiski hjá Brimi, hafi aðeins að hluta opnað aftur eftir að lokað var í apríl og starfi nú aðeins á hálfum afköstum.

Sindri segir að ýmislegt hafi verið reynt meðal íslenskra útflytjenda til að halda markaðshlutdeild þeirra utan vesturstrandar Bandaríkjanna: „Einhverjir hafa verið að reyna að fljúga ferskum fiski til Boston og keyra hann svo áfram í kælitrukkum til fjarlægari áfangastaða.“

„Bandaríkin eru bara svo stór að slíkt getur verið mjög kostnaðarsamt. Þetta er allt orðið dýrara og erfiðara. Svo hafa tilraunir til að tengja saman fraktflutninga með tveimur flugfélögum reynst áhættusamar, þar sem flugum var mikið aflýst þegar faraldurinn stóð sem hæst. Ferskt sjávarfang er ekki lengi að skemmast þegar það situr í sumarsólinni úti á flugvelli,“ segir hann.


Fiskborðin skella í lás


Aðgerðir stjórnvalda til að hamla útbreiðslu kórónaveirunnar sneru meðal annars að því að tryggja fjarlægð milli fólks, til að draga úr líkum á snertismiti. Það dró dilk á eftir sér við rekstur matvöruverslana. Víða voru miklar takmarkanir á því hversu oft fólki var leyft að yfirgefa heimili sitt til að versla inn mat fyrir heimilið og hömlur á samskiptum starfsfólks verslana og viðskiptavina höfðu sitt að segja.

Þrátt fyrir að höggið sem íslenskir útflytjendur hafi orðið fyrir sé einna helst í ferskum afurðum, er einnig dæmi um minni eftirspurn ákveðinna frystra afurða, eins og með ufs.
Fréttablaðið/Pjetur Sigurðsson

„Í Bretlandi sjáum við til dæmis að mikið af dagvöruverslunum hafa hreinlega lokað fiskborðunum hjá sér. Sainsbury‘s hafa til dæmis gert það,“ segir Kjartan. Sainsbury‘s voru með ríflega 15% markaðshlutdeild á dagvörumarkaði á Bretlandseyjum árið 2019.

Sama var uppi á teningnum víða í Bandaríkjunum, að sögn Heiðu Kristínar, en matvöruverslanir á austurströnd Bandaríkjanna hafa lokað fiskborðum sínum í stórum stíl.

Fiskborð eru þó áfram opin í Frakklandi, að sögn Sindra. Þar hefur sala að mestu haldist í horfinu.


Minna fer af frosnum ufsa


Þrátt fyrir að höggið sem íslenskir útflytjendur hafi orðið fyrir sé einna helst í ferskum afurðum, er einnig dæmi um minni eftirspurn ákveðinna frystra afurða.

Eitt slíkt dæmi er frosinn ufsi. Bacco er með sterka stöðu í sölu á frosnum ufsa til hótelkeðja á Spáni og Kanaríeyjum, sem og til Tyrklands og Grikklands. Verð hefur fallið um 25-30% og salan gengur hægt, enda fáir ferðamenn á þessum stöðum.

Einnig ber á því nú að þeir sem kaupa inn í þessum fyrirtækjum, vilja heldur kaupa ferskan fisk sem er veiddur í bandarískri eða kanadískri lögsögu, þar sem þeir telja afhendingaröryggið meira þannig,

„Á sama tíma sjáum við að aðeins um helmingur ufsakvótans hefur verið veiddur á Íslandi og nýtt kvótaár hefst eftir tvo mánuði,“ segir Kjartan hjá Bacco.


Kvikur bransi


„Margir hafa dregið úr framleiðslu á ferskum afurðum og skipt yfir í frystar eins og hægt er og aðrir hafa dregið úr afköstum,“ segir Sindri hjá Brimi. Það er þó lán í óláni fyrir Brim, að um þessar mundir er aðalfiskvinnsla félagsins við Norðurgarð ekki starfrækt vegna endurnýjunar á tækjakosti, sem hafði verið ákveðin löngu áður: „Íslenskur sjávarútvegur hefur sýnt fram á það nú sem áður, að greinin býr yfir mikilli aðlögunarhæfni og þannig hafa vinnslur getað aukið hlutdeild frystingar á kostnað ferskvinnslu eftir þörfum. Að sama skapi verður hægt að sinna ferskfiskmörkuðum aftur eins og aðstæður leyfa hverju sinni,“ segir Sindri.