Í Hagsjá Landsbankans um Opinber fjármál, sem birtist í morgun, kemur fram að samkvæmt nýsamþykktum fjárlögum verður heildarafkoma ríkissjóðs neikvæð um 186 milljarða í ár. Halli ríkissjóðs verður því tæplega 5 prósent af VLF sem er innan þess óvissusvigrúms sem er heimilt samkvæmt fjármálastefnu, en þar er hámarkið sett við 5,5 prósent af VLF. Áætluð afkoma er því innan þeirra marka sem tilgreind eru í stefnunni og sama gildir um skuldir ríkissjóðs.

Tekjur ríkissjsóðs aukast mun meira en útgjöld á þessu ári, samkvæmt fjárlögum.

Afkoma ríkissjóðs batnar því um 140 milljarða milli fjárlaga áranna 2021 og 2022, en áætlanir gera nú ráð fyrir að afkoma ársins 2021 verði um 35 milljörðum betri en reiknað var með í fjárlögum ársins 2021.

Stjórnvöld stefna að því að auka aðhaldsstig ríkisfjármála á árinu 2022 og að reyna að draga úr hallarekstri án þess að skerða viðspyrnu hagkerfisins.

Landsbankinn segir útfærslu fjárlaganna að mestu vera í samræmi við stefnumið fjármálaáætlunar 2022–2026. Nú sé gert ráð fyrir betri afkomu en reiknað var með í vor þar sem efnahagshorfur hafi batnað verulega. Síðastliðið vor var áætlað að halli næsta árs gæti orðið um 6,6 prósent af VLF en nú er áætlað að hann verði um 4,7 prósent. Munurinn er um 54 milljarðar.

Megnið af afkomubata ríkissjóðs á þessu ári stafar af minni þörf fyrir stuðning vegna Covid-19.

Tvær skýringar á afkomubata

Afkomubatinn milli ára skýrist að mestu af hærri tekjum og því að margar af tímabundnum ráðstöfunum ríkissjóðs vegna heimsfaraldursins eru að renna sitt skeið.

Áætlanir um tekjur hafa verið uppfærðar miðað við nýja þjóðhagsspá Hagstofunnar þar sem gert er ráð fyrir mun meiri hagvexti en reiknað var með í fjármálaáætluninni frá því í fyrra. Samtals er því reiknað með að tekjur verði 66 milljörðum hærri en upphaflega var reiknað með.

Sjúkrahúsþjónusta er sá fjárlagaliður sem hækkar mest í fjárlögum þessa árs.

Það eru einkum tvö málefnasvið sem skýra yfirgnæfandi hluta lækkunar að raungildi. Annars vegar 45 milljarðar vegna vinnumarkaðar og atvinnuleysis þar sem atvinnuleysi í ár verður nær örugglega verulega minna en í fyrra miðað við horfur. Hins vegar er um að ræða 8,2 milljarða lækkun til samgöngu- og fjarskiptamála. Búið er að fella niður sérstakt fjárfestingarframlag til samgönguframkvæmda sem var fjármagnað með arðgreiðslum frá fjármálafyrirtækjum og lauk átakinu á árinu 2021. Jafnframt verður dregið úr sérstöku fjárfestingarátaki sem farið var í til að mæta efnahagssamdrætti vegna heimsfaraldursins.

Fjárfestingarátak

Margsinnis hefur verið fjallað um meint fjárfestingarátak stjórnvalda í Hagsjám og hefur niðurstaða hagfræðideildar Landsbankans verið sú að tæplega hafi verið hægt að tala um átak í því sambandi þar sem opinber fjárfesting síðustu ára hafi ekki verið mikið meiri að raungildi en verið hefur á lengra tímabili. Sé þessi staðhæfing hagfræðinga Landsbankans rétt má ætla að opinber fjárfesting þessa árs haldi vart í langtímameðaltal og verið sé að fegra niðurstöður fjárlaga á kostnað innviðafjárfestingar.

Breytingar frá fjárlögum 2021

Þegar horft er til einstaka málaflokka kemur í ljós að langmesta aukningin frá fjárlögum ársins 2021 er í sjúkrahúsþjónustu, sem þarf ekki að koma á óvart í ljósi faraldursins. Af þeim sex málaflokkum þar sem aukningin er mest milli ára eru fjórir tengdir sjúkrahúsum og heilbrigðisþjónustu og er samanlögð aukning til þessara málaflokka 16,5 milljarðar. milli ára.

Framlög vegna atvinnuleysis og vinnumarkaðar lækka mest í fjárlögum ársins.

Framlög til málaflokksins vinnumarkaður og atvinnuleysi lækka langmest milli ára, eða um 21,4 milljarða. Næstmesta lækkunin er svo til samgöngu- og fjarskiptamála eins og fjallað var um hér að framan.

Erfiðar áskoranir fram undan

Markmið stjórnvalda er að auka aðhaldsstig ríkisfjármála á árinu 2022 og að reyna að draga úr hallarekstri. Að mati hagfræðinga Landsbankans er það ekki auðvelt viðfangsefni, sérstaklega ef faraldurinn heldur áfram að geysa í sama mæli og verið hefur.