Seðlabankastjóri segir ekki víst að aukin skuldsetning muni leysa vanda þeirra fyrirtækja sem hafa orðið fyrir verulegu tekjutapi vegna heimsfaraldurs kórónuveirunnar. Mikilvægt sé að fyrirtæki semji fyrst við kröfuhafa áður en þau leiti á náðir ríkissjóðs.

„Brúarlánin og að einhverju leyti stuðningslánin eru einn valmöguleikinn sem fyrirtækjum stendur til boða við endurskipulagningu skulda en ég held að stór hluti af vandamálum þeirra verði ekki leystur með frekari lánum,“ segir Ásgeir Jónsson í samtali við Markaðinn.

Ásdís Kristjánsdóttir, forstöðumaður efnahagssviðs Samtaka atvinnulífsins, segir nýja þjóðhagsspá Seðlabankans „í bjartsýnni kantinum“. Það komi á óvart að bankinn geri ekki ráð fyrir meiri samdrætti í fjárfestingu í ár.

Grunnspá bankans gerir ráð fyrir að samdráttur heildarfjármunamyndar verði ríflega sex prósent í ár en vaxi svo á ný á næsta ári.

„Þetta er því miður fjarri því sem við sjáum og heyrum frá okkar félagsmönnum. Eru meiri líkur á að tuga prósenta samdráttur verði í fjárfestingu á árinu og muni vara eitthvað fram á næsta ár,“ segir Ásdís.

Fjárfestar tóku almennt vel í 0,75 prósentustiga lækkun stýrivaxta Seðlabankans en til marks um það lækkaði ávöxtunarkrafa óverðtryggðra ríkisskuldabréfa um 10 til 46 punkta í viðskiptum gærdagsins. Á hlutabréfamarkaði hækkaði úrvalsvísitala Kauphallarinnar um tæplega eitt prósent.

Ásdís segir að miðað við nýja spá Seðlabankans um verðbólgu og framleiðsluslaka fái hún ekki betur séð en að frekari stýrivaxtalækkanir séu nauðsynlegar til þess að örva hagkerfið.

Vaxtaálagið rýkur upp

Þrátt fyrir lækkandi stýrivexti – en þeir hafa lækkað úr 3 prósentum í febrúar í 1 prósent nú - hefur vaxtaálag á fyrirtækjalán haldið áfram að hækka en í nýútkomnu maíhefti Peningamála er tekið fram að vextir á nýjum slíkum lánum séu nú um fimm prósentustigum yfir meginvöxtum Seðlabankans.

Ásgeir segist ekki hafa áhyggjur af lausafjárþurrð í bankakerfinu, enda séu bankarnir fullir af lausafé. Hins vegar sé ljóst að erfiðara verði fyrir bankana að lækka útlánavexti þegar stýrivextir eru orðnir mjög lágir. Það sé áhyggjuefni.

„Ég útiloka ekki að við grípum til einhverra aðgerða í framhaldinu til þess að reyna að örva bankana,“ segir hann.

Aðspurður hvort til greina komi – til þess að stuðla að auknum útlánum bankanna – að gera fleiri bréf, svo sem sértryggð skuldabréf, veðhæf í viðskiptum við Seðlabankann og að bankinn láni til lengri tíma í senn segir Ásgeir að það komi til skoðunar.

Nú þegar peningastefnunefnd hafi ákveðið að hætta að bjóða upp á einsmánaðarbundin innlán eigi bankinn kost á því að breyta reglum sínum um endurhverf viðskipti. Hann hafi haft áhyggjur af því að bankarnir hafi að öðrum kosti getað hagnast (e. arbitrage) með jákvæðum vaxtamun gagnvart Seðlabankanum á því að geyma fé sitt á bundnum innlánsreikningi í bankanum.

Horfast í augu við breytta tíma

Ásgeir segist hafa lagt áherslu á það í samtölum sínum við fulltrúa bankanna að lokið verði við útfærslu brúar- og stuðningslána áður en aðrar aðgerðir verði ræddar.

Hann segir bankana munu að óbreyttu ráða vel við að endurskipuleggja ferðaþjónustuna. Hættan sé hins vegar sú að áhrif efnahagsáfallsins muni teygja sig víðar með tilheyrandi tjóni fyrir bankana.

„Með aðgerðum okkar erum við að reyna að örva innlenda eftirspurn eins og við getum til þess að koma í veg fyrir að önnur fyrirtæki sem eru ekki í ferðaþjónustu en eru háð innlendri eftirspurn lendi á bönkunum,“ útskýrir Ásgeir.

Eins og áður sagði leggur seðlabankastjóri áherslu á að fyrirtæki nái samkomulagi við kröfuhafa áður en ríkissjóður komi að borðinu, eins og hann orðar það.

„Fyrirtækin þurfa að semja við sína kröfuhafa eins og til að mynda leigusala. Það virðist sem dæmi sem leigufélögin ætli ekki að lækka leigu, heldur ætlast til þess að aðrir gefi eftir og þau geti haldið áfram að innheimta þessa háu leigu sem hefur myndast víða, sérstaklega í miðbænum, síðustu ár,“ segir hann.

Ferðaþjónustan og aðrir henni tengdir þurfi að horfast í augu við breytta tíma. Aðlögun þurfi að eiga sér stað.

Bjartsýn spá Seðlabankans

Samkvæmt fyrrnefndri þjóðhagsspá Seðlabankans eru horfur á átta prósenta samdrætti landsframleiðslu í ár. Vegur þar þyngst yfir áttatíu prósenta fækkun í komum ferðamanna til landsins.

Spá bankans gerir þó ráð fyrir að efnahagsumsvif taki smám saman að færast í eðlilegt horf á seinni hluta þessa árs og er spáð tæplega fimm prósenta hagvexti á næsta ári.

Þó tekur bankinn fram að óvissan sé mikil og þróun mála muni ráðast af framvindu faraldursins.

Aðspurð segir Ásdís það vekja athygli hve bjartsýnn bankinn sé á fjárfestingu í ár.

„Efnahagsáfall af þeirri stærðargráðu sem verið er að spá mun hafa mikil og víðtæk áhrif á fjárfestingaáform fyrirtækja. Eftir algjört stopp í stórum hluta efnahagslífsins er nú verið að slaka á takmörkunum. Enn ríkir þó mikil óvissa um framhaldið og við vitum í raun ekki hvenær efnahagsumsvifin ná sér eðlilega á strik á ný.

Ásdís Kristjánsdóttir, forstöðumaður efnahagssviðs Samtaka atvinnulífsins.

Slík óvissa hefur eðli máls samkvæmt bein áhrif á fjárfestingarákvarðanir fyrirtækja.

Seðlabankinn spáir því að samdrátturinn í fjárfestingu atvinnuveganna verði aðeins sex prósent nú í ár en til samanburðar mældist ríflega sautján prósenta samdráttur í fyrra.

Þá gerir Seðlabankinn ráð fyrir að fjárfesting atvinnuvega vaxi á ný strax á næsta ári,“ segir hún.

Væntingar um þróun mála um þessar mundir gefa því miður, að sögn Ásdísar, ekki tilefni til annars en að fjárfesting muni dragast enn meira saman.