Yfirfærsla á eigna­stofni Landsnets yfir í Bandaríkjadali úr krónum árið 2011, hefur gert það að verkum að eignagrunnur tekjumarka fyrirtækisins mælt í dölum nærri tvöfaldaðist og þar af leiðandi reiknaður arður, en reiknaður arður ákvarðar tekjumörk fyrirtækisins, þar sem áætlaður, veginn fjármagnskostnaður er margfaldaður með eignastofni Landsnets. Skiptigengið sem notað var miðaðist við gengi krónunnar gagnvart dalnum um mitt ár 2007. Þetta leiddi svo til þess að arðsemi eigin fjár Landsnets á árunum 2011 til 2018 var yfir 20 prósent, sem er verulega yfir þeirri hámarksávöxtun sem Orkustofnun leyfir, samkvæmt líkani stofnunarinnar um tekjumörk Landsnets.

Þetta kemur fram í minnisblaði Summu rekstrarfélags um tekjumörk Landsnets sem útbúið var fyrir Landsvirkjun í mars á þessu ári og Markaðurinn hefur undir höndum.

Nokkuð hefur verið ritað og rætt að undanförnu um 90 milljarða króna fjárfestingaráætlun Landsnets á næstu tíu árum og hugsanleg áhrif hennar á gjaldskrá fyrirtækisins. Bjarni Bjarnason, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, sagði þann 24. september síðastliðinn að áætlun Landsnets myndi orsaka að efnahagsreikningur fyrirtækisins myndi stækka töluvert við fjárfestingarnar á næstu árum og þar af leiðandi hækka flutningskostnað raforku á Íslandi, þar sem gjaldskrá Landsnets tekur mið af eignastofni fyrirtækisins. Þar sem stórnotendur rafmagns á Íslandi væru þegar við sársaukamörk ætti að draga saman seglin í stórfjárfestingum í flutningskerfi, til að halda aftur af verðhækkunum.

Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, sagði af sama tilefni að Landsnet gæti ráðist í sínar áætluðu fjárfestingar án hækkana á gjaldskrám, enda væru tekjumörk Landsnets metin of hátt. Landsnet hefur svarað því til að fjárfestingaráætlun fyrirtækisins snúi að nauðsynlegum úrbótum á flutningskerfi raforku í landinu. Þar að auki sé verðskrá fyrirtækisins undir öðrum komin, eða Orkustofnun.

Í minnisblaði Summu er farið í saumana á því hvers vegna eigna­stofn Landsnets er of hátt metinn. Það er einkum vegna þess gengis sem notað var við yfirfærslu á efnahagsreikningi Landsnets í Bandaríkjadal í byrjun árs 2011. Þar var miðað við gengi krónunnar gagnvart dalnum þann 31. júlí 2007, sem stóð þá í 61 krónu, en sú dagsetning var fest í breytingu á raforkulögum á árinu 2011.

Iðnaðarnefnd Alþingis rökstuddi notkun á þessari dagsetningu með því að þá hefði Landsnet fært gjaldskrá sína yfir í Bandaríkjadali. Hins vegar rökstuddi Landsnet notkun dagsetningarinnar með því að hún endurspeglaði virði eigna fyrirtækisins þegar til þeirra var stofnað.

„Það virðist því vera misræmi í því sem annars vegar Landsnet segir í kynningu, að þessi dagsetning endurspegli verðmæti í dölum þegar til eignanna var stofnað og þess sem iðnaðarnefnd fjallar um, að dagsetningin sé valin út frá gjaldskrárbreytingu Landsnets úr krónum yfir í dali,“ segir í minnisblaði Summu.

Afleiðing þess að velja þessa dagsetningu, sem er á þeim tíma sem krónan var sögulega sterk gagnvart öðrum gjaldmiðlum, er sú að tekjumörk Landsnets og þar með gjaldskrá fyrirtækisins verður hærri en ella. Í minnisblaðinu segir að eðlilegra hefði verið að miða við meðalgengi krónunnar gagnvart dalnum yfir lengi tíma, til að mynda frá byrjun árs 2000 og fram að júlílokum 2007. Meðalgengi krónu gagnvart dalnum á því tímabili var ríflega 77 krónur.

„Samkvæmt þessu hafa því tekjur LN verið um 11,4 milljörðum króna hærri á árunum 2011-2018 vegna hærri bókfærðs eignastofns, sem leiðir til hærri reiknaðs arðs og hærri afskrifta […] Eignastofninn hefur veruleg áhrif á þann arð sem taka má út úr fyrirtækinu á hverju ári. Hár eignastofn í USD byggður á lágu gengi þann 31.7.2007 er augljóslega til þess fallinn að auka afskriftir og þann arð sem félagið hefur leyfi til að taka frá árinu 2011 samkvæmt tekjumörkum,“ segir í umfjöllun Summu.

Ásamt eignastofni er veginn fjármagnskostnaður Landsnets mikilvægur áhrifaþáttur tekjumarka Landsnets. Sérstök nefnd á vegum Orkustofnunar áætlar þennan vegna fjármagnskostnað, en bent hefur verið á að notkun tíu ára hlaupandi meðaltals af skuldatryggingaálagi Íslands við útreikning fjármagnskostnaðar Landsnets, gefi skakka mynd af raunverulegum vaxtakostnaði Landsnets, enda var skuldatryggingarálag Íslands í hæstu hæðum í mörg ár eftir hrun fjármálamarkaða 2008.

„Í stað þess að nota áætlaða vexti og vaxtaálag, byggt á vegnum meðaltölum aftur í tímann, við uppgjör tekjumarka, mætti nota raunverulegan vaxtakostnað Landsnets. Hinir raunverulegu greiddu vextir eru besti mælikvarðinn á vaxtakostnað Landsnets,“ segir í greiningu Summu.