Þegar Hanna Björg fór af stað með áfanga í kynja- og jafnréttisfræðslu var það valáfangi. Hann varð fljótt vinsæll og vakti athygli. Fjölmiðlar sýndu áhuga og Hanna Björg fór í fjölda viðtala.

„Það skipti auðvitað máli að fjölmiðlar sýndu þessu áhuga. En ég setti fljótlega fram þá kröfu að gera kynjafræði að skyldufagi. Fullt af nemendum völdu fagið en ég fékk bara þau sem voru áhugasöm. Mig langaði líka að ná í karlremburnar. Mig langaði að kynna efnið fyrir þeim sem höfðu ekki áhuga,“ segir hún.

Nemendur Hönnu Bjargar fóru í lið með henni og gerðu verkefni til að kynna áfangann, fóru í viðtöl og skrifuðu greinar.

„Það er í raun óvenjulegt og einsdæmi að nemendur „agiteri“ fyrir því að eitthvert fag verði skyldufag. Samtök framhaldsskólanema eru búin að álykta um það oftar en einu sinni og Kvenréttindafélagið er búið að álykta um það líka. Stuðningur hefur komið víða að,“ segir Hanna.

Voru algjörlega ósáttir

Kynjafræði er frá því í byrjun þessa árs orðin skylduáfangi fyrir alla nemendur Borgarholtsskóla. Það var áður orðinn skylduáfangi fyrir bóknámsnemendur en nú þurfa nemendur í verknámi líka að sitja áfanga í kynjafræði vilji þeir útskrifast frá skólanum. Hanna Björg segir það vera stórsigur.

„Verknámið í Borgarholtskóla, þó það sé að breytast rólega, er að mestu hefðbundin karlafög, málmiðn og bíliðngreinar,“ útskýrir Hanna Björg.

„Það er skemmtilegt að segja frá því að fyrsti verknámshópurinn í skyldu var núna á síðastliðinni önn og strákarnir voru ekkert rosa hressir. Þeir voru algjörlega ósáttir við þetta, en þeir fóru sáttir.“

Hanna Björg segir að það sé valdeflandi fyrir nemendurna að skilja hvernig staðalímyndir virka og að skilja hvernig kynferðisofbeldi tengist kvenfyrirlitningu og valdaskekkju.

„Það er líka mikilvægt fyrir stráka að skilja, því þeir eru oftar gerendur í kynferðisofbeldi og kynferðislegri áreitni, hvaða afleiðingar þetta hefur. Hvað þetta er mikil smættun og lítilsvirðing,“ segir hún.

„Allir nemendur eru gullmolar. Það þarf bara ákveðna natni til að ná til þeirra og nota óhefðbundnar kennsluaðferðir. Við notum óhefðbundnar kennsluaðferðir í þessu fagi af því við erum að vinna með tilfinningar og skoðanir nemenda. Markmiðið með þessari fræðslu er að breyta viðhorfum og skilja valdaójafnvægið í samfélaginu. Að nemendurnir skilji hvernig vinnumarkaðurinn er skakkur og stjórnmálin eru rammskökk. Það er frelsandi að skilja þetta. Ég vil meina að nemendur verði betri borgarar eftir þetta nám.“

Vinna með eigin viðhorf

Hanna Björg er í starfshóp um eflingu kynfræðslu í grunn- og framhaldsskólum, sem skipaður var af mennta- og menningarmálaráðherra.

„Hópurinn þarf að skila af sér skýrslu og þar er hart lagt að stjórnvöldum að innleiða meiri kynjafræði. Því kynfræðsla í mínum huga getur ekki verið án kynjafræði og kynjafræði getur ekki verið án kynfræðslu. Þetta þarf að haldast í hendur. Þú ert ekki með kynfræðslu og sleppir því að tala um klám. Þar sem að ofbeldi og kynlíf er sett saman og normalíserað, sem er algjör viðbjóður,“ segir Hanna Björg.

„Ég er viss um að þetta mun taka meira og meira pláss í skólakerfinu. Það verður að gera það ef við ætlum að ná jafnrétti í samfélaginu. Það þarf að breyta viðhorfum og viðhorfin verða til í skólakerfinu. Þau verða til í öruggu rými kennslustofunnar. Þar sem nemendur spegla viðhorf sín og tilfinningar með öðrum nemendum og vinna þannig með sín eigin viðhorf. Þetta er uppgötvunarnám. Ég er ekki að innræta og hella í þau þekkingunni heldur eru þau að greina samfélagið.“

Þegar krakkarnir skoða poppkúltúrinn og ræða af hverju það er normalíserað í samfélaginu að kynörvandi efni á netinu sé fullt af ofbeldi og kvenhatri þá finnst þeim það skrýtið, að sögn Hönnu Bjargar.

„Það eru margir strákar búnir að segja við mig: Hanna, ég er hættur að horfa á klám. Málið er að það er ekki eins og strákar vilji fróa sér yfir einhverjum viðbjóði. Þeir sækja ekkert í það. Þessu eru troðið ofan í þá,“ útskýrir hún.

„Þegar ég spyr þau: Hvað haldið þið að stórt hlutfall af kynörvandi efni á netinu sé ofbeldisfullt og niðurlægjandi þá svara þau: Það er svona 90–100%. Þetta er hópurinn sem veit það.“

Hanna Björg segir að frá því að hún hóf að kenna kynjafræði árið 2007 sé orðin meiri meðvitund um femínisma í samfélaginu.

„Þú flettir ekki blaði án þess að þar sé allavega einu sinni fjallað um jafnréttismál. Það er fjallað um þau svo víða. Þetta er orðinn hluti af almennri umræðu í samfélaginu. En á sama tíma erum við að ströggla og það er bullandi bakslag, í mínum huga var OnlyFans bakslag, svo ég taki dæmi. En helsti munurinn frá 2007 er að þessi umræða er kominn í miðjuna.“ ■