Leikminjasafn Íslands var stofnað árið 2003 eftir nokkurn aðdraganda. Tilgangur þess var að skrá sögulegar minjar um íslenskar sviðslistir, rannsaka þær og miðla þeim áfram með nútímalegum hætti. Nú hafa orðið vatnaskil í sögu safnsins, sem var lagt niður fyrir ári, en þá tóku Landsbókasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands við hlutverki þess, safnkosti og eignum. Kolbrún Halldórsdóttir var stjórnarformaður Leikminjasafnsins og annaðist rekstur þess síðustu árin. Stofnendur Leikminjasafnsins áttu sér þann draum að veglegt leikminjasafn að erlendri fyrirmynd yrði til hér á landi. Kolbrún segir að sá draumur sé að dofna.

Þrefalt hlutverk

Spurð um tilurð Leikminjasafnsins á sínum tíma segir hún: „Við í sviðslistageiranum vildum að það yrði stofnað faglegt og metnaðarfullt safn sem hefði þrefalt hlutverk. Í fyrsta lagi átti það að sinna söfnun og koma þannig í veg fyrir að það glötuðust minjar um leiklistarstarf á Íslandi. Í öðru lagi að stuðla að rannsóknum og í þriðja lagi að miðla arfinum með nútímalegum hætti, bæði með sýningahaldi og gegnum öfluga heimasíðu.

Það sem er spennandi við safnageirann er þetta þríþætta hlutverk safna, sem á jafnt við um söfn á listasviðinu sem öðrum sviðum. Það hefur enga þýðingu að safna bara og setja hluti í geymslu. Það er heldur ekki fullnægjandi fyrir fræðimenn og sérfræðinga að stunda rannsóknir en fá aldrei að miðla þekkingu sinni. Það er miðlunin á arfinum sem er svo mikilvæg og í henni felast ótal tækifæri, ekki síst á tímum stafrænnar tækni. Við sem störfuðum fyrir Leikminjasafnið, og börðumst fyrir tilveru þess í tuttugu ár, höfum alltaf skynjað þessi tækifæri, en okkur tókst ekki að fá stjórnvöld með okkur í lið. Þess vegna voru aldrei nægir fjármunir til að stofna alvöru safn, í líkingu við þau söfn sem okkur dreymdi um og eru til í nágrannalöndum okkar.“

Verðmætum bjargað

Spurð hverju Leikminjasafnið hafi áorkað segir Kolbrún: „Okkur tókst að bjarga úr geymslum látinna leikhúslistamanna miklum verðmætum og koma þeim fyrir í geymsluhúsnæði sem við greiddum háar upphæðir fyrir á hverju ári. Þannig tókst okkur að koma í veg fyrir að ómetanlegur arfur glataðist. Úr þessum arfi varð svo til efniviður í á þriðja tug sýninga og viðburða á 20 árum. Þegar litið er yfir þá sögu og þann fróðleik sem þannig var miðlað, þá getum við alveg borið höfuðið hátt.“

Þessi verðmæti eru nú geymd á heimasíðu safnsins og í Landsbókasafninu og Þjóðminjasafninu. „Við keyrðum þangað á annan tug vörubretta af kössum sem í voru meðal annars leikhandrit, dagbækur og úrklippubækur leikhúslistamanna liðinnar aldar. Þar tóku sérfræðingar Landsbókasafnsins við og hafa unnið skráningarvinnu handrita og bóka, ásamt frágangi einkaskjalasafna af mikilli natni og fagmennsku. Svo hefur bókasafn Listaháskóla Íslands líka notið góðs af.

Við sem vorum í forsvari fyrir Leikminjasafnið lögðum mikla áherslu á að ráðinn yrði sérfræðingur í sviðslistum inn í Landsbókasafn, sem myndi starfa með Þjóðminjasafni og Landsbókasafni í að miðla þessari þekkingu sem við höfum um gengna leikhúslistamenn og um sviðslistirnar eins og þær hafa þróast á Íslandi. Þessi sérfræðingur er að vísu ekki enn kominn til starfa, en vonir standa til að auglýst verði eftir honum með haustinu.“

Dreifðir fjármunir

Spurð hvort eitthvað bendi til að leikminjasafn í eigin húsnæði muni líta dagsins ljós segir Kolbrún: „Það er ekkert á þessari stundu sem bendir til að svo verði. Það er í sjálfu sér dapurlegt en helgast af því að fjármunirnir í safnageiranum eru ekki miklir og þeir eru dreifðir. Safnageirinn í listum hefur því miður ekki borið gæfu til að standa saman um sameiginlega hagsmuni sína. Fyrir nokkrum árum gerði ég tilraun til að leiða saman krafta Kvikmyndasafns Íslands, Tónlistarsafns Íslands og Leikminjasafnsins, en þá var enginn vilji til þess að skoða möguleikana á samstarfi. Á endanum held ég samt að þessi söfn hljóti öll að ganga meira og minna í eina sæng í mjög opnu og skapandi samstarfi við höfuðsöfnin okkar. Þannig gæti orðið til faglegt og metnaðarfullt safn þar sem við getum heiðrað þá sem gengnir eru og dregið þeirra arf fram í dagsljósið. Slíkt safn gæti aukið þekkingu og skilning og þar af leiðandi gert