Kvikmyndir

Dune

Leikstjóri: Denis Villeneuve

Leikarar: Timothée Chalamet, Rebecca Ferguson og Oscar Isaac

Mikil eftirvænting hefur ríkt eftir kvikmyndinni Dune úr smiðju fransk-kanadíska leikstjórans Denis Villeneuve. Sökum Covid-faraldursins var frumsýningu hennar frestað um tæpt ár og nú er loks tækifæri til að sjá sýn Villeneuve á hina klassísku vísindaskáldsögu Dune eftir Frank Herbert.

Villeneuve hefur átt í orðaskaki við framleiðendur myndarinnar, Warner Bros, vegna ákvörðunar fyrirtækisins um að frumsýna Dune vestanhafs samtímis í kvikmyndahúsum og á streymisveitunni HBO Max. Leikstjórinn er afar ósáttur við þetta og hefur gagnrýnt Warner Bros harðlega og sagt fyrirtækið láta stjórnast af duttlungum Wall Street, á kostnað listrænnar sýnar hans.


Þetta er ekki í fyrsta sinn sem þekktur leikstjóri tekst á við Dune. Árið 1984 kom Dune út í leikstjórn David Lynch með Kyle MacLachlan og Virgina Madsen í aðalhlutverkum. Sitt sýnist hverjum um hana og hefur Lynch sjálfur sagt að Dune sé eina misheppnaða myndin hans. Þó hefur hún fengið uppreist æru á undanförnum árum og er komin í hóp svokallaðra költ-mynda.

Sandauðn og sandormar

Í fjarlægri framtíð er efnið melange, eða spice, nauðsynlegt til ferða milli stjarnanna. Hertoginn Leto Atreides, leikinn af Oscar Isaac, er skipaður af keisaranum til að hafa umsjón með vinnslu malange á eyðimerkurplánetunni Arrakis, þar sem hver vatnsdropi er lífsnauðsynlegur og heljarinnar sandormar skapa stöðuga hættu.

Atreides-fjölskyldan flyst búferlum frá heimaplánetu sinni Caladan og tekur við plánetunni úr höndum Harkonnen-fjölskyldunnar undir forystu Vladimir Harkonnen baróns, sem Stellan Skarsgaard leikur. Fljótlega kemur í ljós að Atreides-fjölskyldan fékk í hendur eitraðan kaleik frá keisaranum.

Leikarar Dune stilla sér upp á rauða dreglinum á Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum þar sem hún var frumsýnd 3. september. Fréttablaðið/EPA

Sonur Leto og arftaki, Paul Atreides, er efnilegur ungur maður og söguhetjan. Hann býr yfir dulrænum hæfileikum sem munu koma honum mjög að gagni á hinni óvinveittu eyðimerkurplánetu. Timothée Chalamet fer með hlutverk Paul, en virðist hafa verið fenginn til verksins fremur vegna útlits síns en leiklistarhæfileika. Paul er fjarlægur og áhyggjufullur, sem Chalamet kemur ágætlega til skila, en tekst ekki að gefa persónunni mikla dýpt, hvort sem það er sök handritsins eða hans sjálfs.

Paul hefur lært speki Bene Gesserit-trúarreglunnar undir handleiðslu móður sinnar og hjákonu Leto hertoga, lafði Jessicu, sem leikin er af Rebecca Ferguson. Hún tilheyrir reglunni og hefur þjálfað son sinn í að beita tækni hennar, sem er afar kraftmikil og nytsamleg, til fá sínu framgengt. Við komuna til Arrakis hrópa innfæddir að Paul og ákalla hann sem Messías.

Á Arrakis býr þjóðflokkur Fremena. Þau hafa búið í eyðimörkinni í aldaraðir og aðlagast ólífvænlegum aðstæðum með þróaðri tækni sem gerir þeim kleift að kreista fram hvern vatnsdropa. Fremenar eru ekki hrifnir af aðkomumönnum sem gefa lítt fyrir plánetuna, hið eina sem þeir hafa áhuga á er kryddið. Til að gera langa sögu stutta neyðist Paul til að leita aðstoðar Fremena í baráttu sinni gegn Harkonnen-fjölskyldunni.

Framhald veltur á áhorfendum

Dune er fremur augljós allegóría fyrir nýlendutímann, þar sem utanaðkomandi (og hvítt) fólk kemur, mergsýgur náttúruauðlindir, kúgar innfædda og fer með gróðann á brott. Paul veitir íbúum Arrakis von um að hann muni breyta um stefnu og gera meira til að byggja plánetuna upp, þeim til hagsbóta. Hvort úr því rætist kemur í ljós í framhaldsmynd sem Villeneuve vonast til að gera, en það veltur á því hvort fólk flykkist á þessa í bíó.


Bókin Dune er mikill doðrantur og ekki öfundsvert fyrir Villeneuve að reyna að koma sögunni til skila á skjáinn. Mikill tími fer í að skapa heiminn og stemninguna. Varpað er ljósi á baktjaldamakkið í keisaraveldinu í fyrri hluta Dune, en síðan tekur við nánast viðstöðulaus hasar. Fyrri hlutinn er mun áhugaverðari og hefði mátt gefa honum meira vægi á kostnað eltingarleikja og bardaga, þó að þeir séu vissulega afar glæsilegir.

Það tekst ekki áfallalaust að koma orðum Herbert til skila og er útkoman sú að útlit er ofar innihaldi. Handritið er ekki jafn glæsilegt og útlit myndarinnar. Fyrir vikið skilur Dune lítið eftir sig en Oscar Isaac tekst þó að gera sér mat úr hlutverki sínu og leikur feikna vel eins og alltaf. Aðrir leikarar ná ekki sömu hæðum og eru Chalamet og Zendaya, í hlutverki Chani, ekki eftirminnileg. Ekki hjálpar skeggleysið Jason Momoa í hlutverki hermannsins Duncan Idaho. Babs Olusanmokun stelur hins vegar senunni í litlu hlutverki og er leitt að hann fái ekki meira að moða úr.

Upplifun og flótti

Óhætt er að segja að Dune sé mikið sjónarspil. Kvikmyndin kostaði 165 milljónir dollara í framleiðslu og sést hver dollari á skjánum. Myndataka Greig Fraser er mögnuð og tölvubrellurnar eru í heimsklassa. Sömuleiðis er tónlistin frábær enda er það Óskarsverðlaunahafinn Hanz Zimmer sem ber ábyrgð á henni.

Dune er mikil upplifun og Villeneuve hefur mikið til síns máls í gagnrýni sinni á Warner Bros. Þetta er ekki kvikmynd sem nýtur sín í sjónvarpinu heima, þetta er mynd til að sjá í bíó. Ekki þó búast við kvikmynd sem hreyfir við þér, sestu heldur í bíósætið og leyfðu Villeneuve að flytja þig til fjarlægrar framtíðar. Ekki veitir af smá flótta á þessum síðustu og verstu tímum.

Niðurstaða: Dune er stórbrotið sjónarspil sem nýtur sín vel á stjóra tjaldinu en skilur lítið eftir sig.

Dune er komin í kvikmyndahús, ári á eftir áætlun.