Kulnun er afleiðing langvinnrar streitu. Kulnun er oft tengd starfi en hún getur þó einnig komið fram vegna annars konar álags. Einkennin eru þreyta og pirringur. Fólk á erfitt með að ná slökun og oft fylgir áhugaleysi á því sem áður veitti ánægju.

Í langtíma rannsókn sem nýlega birtist í evrópsku læknatímariti fundu hjartalæknar tengsl milli alvarlegrar kulnunar og gáttatifs. Gáttatif er mjög algeng tegund hjartsláttartruflana. Auk óreglulegs hjartsláttar getur gáttatif valdið brjóstverk, svima, andnauð, úthaldsleysi, svita og ógleði svo eitthvað sé nefnt. Gáttatif getur einnig aukið áhættu á heilablóðfalli í alvarlegustu tilfellunum.

Í áðurnefndri rannsókn voru tæplega 16.000 manns skoðuð, bæði karlar og konur á 45-65 ára aldri frá fjórum mismunandi svæðum í Bandaríkjunum. Þátttakendur voru fyrst rannsakaðir á árunum 1987-1989 og svo aftur á árunum 1990-1992, 1993-1995, 1996-1998, 2011-2013 og loks 2016-2017. Rannsakendur mældu meðal annars reiði, kulnun og félagsleg tengsl þátttakenda. Rannsóknin sýndi að kulnun jók líkurnar á gáttatifi, aftur á móti fundust ekki sams konar tengsl milli kulnunar og reiði eða lélegra félagslegra tengsla.

Rannsóknin sem náði yfir þrjá áratugi sýndi fylgni milli gáttatifs og kulnunar. Þátttakendur í rannsókninni voru tæplega 16.000 á aldrinum 45-65 ára.

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin (WHO) tengir kulnun í starfi við stöðuga streitu á vinnustað sem ekki hefur tekist að ná tökum á. Hún getur lýst sér í gífurlegri þreytu, kæruleysi í starfi og minni afkastagetu. Í nýlegi rannsókn sem Gallup framkvæmdi á næstum 7.500 manns í fullu starfi í Bandaríkjunum kom í ljós að 23% þeirra fundu mjög oft eða alltaf til kulnunar í starfi.

Niðurstöður fyrri rannsókna á tengslum geðheilsu og gáttatifs hafa verið mismunandi. Ein rannsókn bendir til þess að gáttatif geti valdið þunglyndi og kvíða, en því geti líka verið öfugt farið að þunglyndi og kvíði valdi gáttatifi.

Dr. Matthew Budoff, hjartasérfræðingur við háskóla í Kaliforníu, sem ekki var þátttakandi í áðurnefndri langtímarannsókn segir í samtali við bandarískt heilsutímarit að það hafi ekki komið honum á óvart að sjá niðurstöðurnar. Það er að kulnum geti valdið gáttatifi. Hann segir að þegar fólk er haldið streitu aukist adrenalínið í blóði þess og það geti valdið gáttatifi. Hann bendir aftur á móti á að niðurstöður rannsóknarinnar hafi sýnt að tengslin milli gáttatifs og kulnunar hafi ekki verið mjög sterk.

Ýmsar orsakir kulnunar

Það er ýmislegt sem getur valdið kulnun í starfi. Mikið álag á vinnustað, óljós stefna, lélegur aðbúnaður og starfsmaður upplifir sig jafnvel ekki hafa neina stjórn á vinnu sinni. Þá er skortur á umbun fyrir gott starf eða að starfsmaður upplifi að starfið sé einhæft og ekki nógu krefjandi einnig áhættuþáttur.

Aðstæður í einkalífi geta líka aukið líkur á kulnun, má þar nefna of lítinn tíma fyrir félagslíf eða slökun, skort á nánum félagslegum tengslum og skort á svefni. Persónueinkenni eins og fullkomnunarárátta, neikvætt viðhorf til sjálfs sín og annarra, þörf til að vera alltaf við stjórnvölinn og of mikill metnaður geta líka ýtt undir kulnun.

Það er gott að vera vakandi fyrir einkennunum og vinna gegn þeim þegar þeirra verður fyrst vart til að koma í veg fyrir alvarlega kulnun. Rannsóknir hafa nefnilega sýnt að fólk sem dettur út af vinnumarkaði vegna kulnunar í starfi á oft erfitt með að komast inn á hann aftur.