Samkvæmt mastersritgerð Magneu Steineyjar Þórðardóttur sem ber titilinn Dúlur og félagsráðgjöf, „hún var svona manneskjan mín“, þá hefur samfelld þjónusta við konur fyrir og eftir fæðingu dvínað eftir að fæðingar færðust frá heimilum yfir á sjúkrahús. Dúla er einstaklingur sem er ráðinn til að aðstoða konu á meðgöngu, í fæðingu og eftir fæðingu. Orðið dúla eða doula þýðir á grísku kvenkynsþræll eins og kemur fram í ritgerð Magneu, enda er það oftast þannig að konur taka að sér dúlu-hlutverkið.

Ekki klínískt hlutverk

Jafnframt kemur fram í ritgerðinni að ástæðan fyrir því að þetta orð var valið sem starfsheiti er að þótt það hafi upprunalega verið notað yfir kvenkyns þræl var það seinna notað til að lýsa aðstoðarkonu nýbakaðrar móður við hvers kyns heimilisstörf, umönnun barnsins og að veita henni sálfélagslegan stuðning. Í ritgerðinni kemur einnig fram að hlutverk dúlunnar er ekki að draga starf annarra fagaðila sem koma að meðgöngunni og fæðingunni í efa. Dúlan aðstoðar verðandi móður að fá allar þær upplýsingar sem hún þarf að hafa í fæðingarferlinu, hvetja móðurina til að spyrja eða spyrja fyrir hönd hennar.

Soffía Bæringsdóttir hefur starfað sem dúla hér á landi í ellefu ár. Hún segir að dúlur takmarki ekki þjónustu sína við konuna sem er barnshafandi, heldur eru þær í þjónustu fjölskyldu hennar líka og maka. Stuðningurinn felst í viðveru og fræðslu en dúlur taka ekki að sér klínískt hlutverk með neinum hætti.

Lægri tíðni keisarafæðinga og minni notkun deyfilyfja

Ýmsar rannsóknir hafa verið gerðar á fæðingum þar sem dúla er viðstödd, og er greint frá þeim í ritgerðinni. Niðurstöður rannsóknanna voru til dæmis þær að „andlegur og líkamlegur stuðningur stytti marktækt lengd fæðingarinnar, fækkar tíðni keisarafæðinga, fækkar notkun tanga og sogklukkna og minnkar notkun á oxýtósín hormónalyfi sem og öðrum deyfilyfjum.“ Þar að auki segir í ritgerð Magneu að samkvæmt þessum rannsóknum upplifðu mæður minni sársauka í fæðingunni, upplifðu minni kvíða eftir fæðingu, farsælli brjóstagjöf og voru jákvæðari gagnvart fæðingarreynslunni.

Samkvæmt einni rannsókninni sem var gerð í Gvatemala og er greint frá í ritgerðinni, voru niðurstöðurnar þær að mæður sem voru með dúlu viðstadda fæðinguna voru mun fljótari að fæða en konur í samanburðarúrtaki, eða 8,8 klukkustundir að meðaltali á móti 19,3 klukkustundum. Þar að auki voru þær vakandi lengur eftir fæðinguna, töluðu og brostu meira til barna sinna.

Í annarri rannsókn, sem var gerð árið 2013 og greint er frá í ritgerðinni, voru mæður í félagslega erfiðum aðstæðum rannsakaðar. Niðurstöður bentu meðal annars til þess að dúlur geti vald­eflt mæður til að láta þarfir og skoðanir sínar í ljós og aukið líkur á heilbrigðri og jákvæðri fæðingarreynslu.

Fræða um hvað hjálpar og hvað hjálpar ekki í fæðingu

Soffía segir að eftirspurnin eftir dúlum hér á Íslandi hafi aukist talsvert. „Þetta hefur breyst mikið á síðustu tíu árum og við dúlur erum alltaf að verða fleiri.“ Sjálf veit hún ekki af fleirum en tveimur dúlum sem voru starfandi áður en hún hóf störf árið 2008, en fræðsla og þekking um þjónustuna hefur aukið eftirspurnina eftir henni.

„Við fræðum fjölskylduna eða parið um fæðinguna, líðan í fæðingu, styrkleika og hvernig maður getur nýtt þá til að komast í gegnum fæðinguna. Við ræðum hvernig er hægt að hjálpast að í fæðingunni og hvað hjálpi ekki. Síðan kenni ég líka slökunaræfingar.“

Soffía tekur eftir að það eru langoftast pör sem koma til hennar, þótt hún hafi fengið til sín allar samsetningar af fjölskyldum. „Sumir eru að fara að eignast sitt fyrsta barn, aðrir eiga barn eða börn fyrir, það er engin regla.“ Dúlunámið tekur tvö ár. „Maður þarf að læra út á hvað stuðningurinn gengur, hvernig á að veita hann og þekkja allt sem tengist meðgöngunni og fæðingunni. Síðan þarftu að vera viðstödd þrjár fæðingar áður en þú útskrifast.“ Meðganga og fæðing barns eru einar mikilvægustu stundir í lífi margra. Dúlur virðast geta aðstoðað við að gera reynsluna af þessu tímabili góða, fyrir bæði mæður og fjölskyldur þeirra.