Helgarblaðið

Spekingar spjalla

Stefán Pálsson skrifar um Reykjavík ársins 2030

18. ágúst 1986 var haldið upp á 200 ára afmæli Reykjavíkur. Mikill mannfjöldi kom saman í miðborginni og var afmælisgestum boðið upp á köku.

Árið 1986 var 200 ára kaupstaðarafmæli Reykjavíkur fagnað. Ekkert var til sparað enda um merkileg tímamót að ræða. Þá spillti ekki fyrir að góðæri var í efnahagsmálum og stórframkvæmdir í höfuðborginni, sem birtust meðal annars í stórbyggingum verslunar- og skrifstofuhúsnæðis. Reykjavík gat leyft sér að halda veglega afmælisveislu.

Stórhugurinn kom meðal annars fram í óvenju viðamikilli Listahátíð í júnímánuði þar sem hápunkturinn var sýning á Kjarvalsstöðum á verkum hins heimskunna spænska myndlistarmanns Picasso. Ungviðið fékk svo nóg fyrir sinn snúð með stórtónleikum í Laugardalshöll, tvö kvöld í röð, þar sem fram komu fjórar kunnar erlendar hljómsveitir, þar á meðal bresku spjátrungarnir í Madness.

Aðalhátíðarhöldin fóru þó fram í ágústmánuði, í kringum sjálft afmælið. Þann 18. ágúst lögðu tugþúsundir leið sína í miðborgina, til að fylgjast með hvers kyns skemmtiatriðum. Mikið var gert úr 200 metra langri afmælistertu sem hópur bakara reiddi fram. Var hún sögð lengsta kaka sem bökuð hefði verið í heiminum, en umfjöllunin snerist þó ekki síður um sherryfrómas sem notaður var í kökuna. Gagnrýndu bindindisfrömuðir harðlega að áfengi væri að finna í tertu af þessu tagi og veltu fjölmiðlar vöngum yfir því hvort áfengissjúklingum væri óhætt að fá sér bita,

Í tilefni dagsins kom forseti Íslands, Vigdís Finnbogadóttir, í opinbera heimsókn til höfuðborgarinnar og ávarpaði hátíðarfund borgarstjórnar. Í tengslum við afmælið var svo tilkynnt um gjöf ríkisins á Viðeyjarstofu til borgarinnar. Markaði hún upphaf á umfangsmiklum fornleifauppgreftri í Viðey á vegum Borgarsögusafns. Um alla borg voru smásýningar tengdar sögu Reykjavíkur, en í Borgarleikhúsinu – sem var um þessar mundir langt komið í byggingu – var sett upp tæknisýning. Þar kynntu ýmis af fyrirtækjum Reykjavíkurborgar viðfangsefni sín og framtíðarsýn, en einna mesta athygli vakti þó nákvæmt upphleypt Íslandskort sem almenningi gafst í fyrsta sinn færi á að skoða. Kortið er nú um stundir varðveitt í Tjarnarsal Ráðhússins, þótt gluggar og lýsing í húsinu geri það að verkum að það nýtur sín ekki á sama hátt og til stóð.

Gestir tæknisýningarinnar voru fjölmargir og fengu þeir veglega sýningarskrá við komuna. Í henni mátti meðal annars lesa hringborðsumræður nokkurra karla um Reykjavík framtíðarinnar. Dyggir lesendur þessara pistla ættu fyrir löngu að hafa áttað sig á dálæti höfundar á gömlum framtíðarspádómum.

Setið á rökstólum

Árið 1986 þótt sjálfsagt að leiða saman fimm sérfræðinga, allt karlmenn á miðjum aldri, til að velta vöngum um hvað framtíðin kynni að fela í skauti sér. Mennirnir voru Þórður Þ. Þorbjarnarson borgarverkfræðingur, dr. Sigmundur Guðbjarnason háskólarektor, dr. Ágúst Valfells, formaður Verkfræðingafélagsins, Víglundur Þorsteinsson frá Félagi íslenskra iðnrekenda og Þorvaldur S. Þorvaldsson, forstöðumaður borgarskipulags. Umræðustjóri var sjötti karlinn, Kári Jónasson fréttamaður.

Eins og sjá má af hópnum hafði hópurinn að geyma lykilmenn á sviði skipulagsmála, atvinnulífs og vísindarannsókna á þessum tíma. Áherslan var á stórframkvæmdir og atvinnumál, fremur en menningu og listir – enda um tæknisýningu að ræða. Spásagnir þeirra félaga um hvernig Reykjavík ársins 2030 kynni að líta út er því áhugaverð – ekki endilega út frá því hvað hafi gengið eftir og hvað ekki ræst, heldur fremur sem vísbending um hugarfarssögu áranna í kringum 1986.

Áhugavert er að sérfræðingarnir stilltu sig nær alveg um að ímynda sér ný og áður óþekkt tæknikerfi sem gjörbylta myndu daglegu lífi fólks. Þótt í myndskreytingum listamannsins Bjarna Jónssonar með greininni mætti sjá fljúgandi diska á sveimi yfir Reykjavík, létu fimmmenningarnir að mestu nægja að spá fyrir um framtíðina á grunni þeirrar tækni sem þekkt var eða innan seilingar.

Íbúaþróun var þeim ofarlega í huga, ekki hvað síst í ljósi þeirrar þróunar í Vestur-Evrópu að fólki færi fækkandi vegna lægri fæðingartíðni. Töldu þeir mikilvægt að koma í veg fyrir að sú yrði raunin hér, til dæmis með því að gera mæðrum ungra barna kleift að vinna hlutastörf eða sinna störfum frá heimili sínu með hjálp tölvutækni. Íslendingar yrðu væntanlega um 300 þúsund árið 2030, þar af ⅔ hlutar á Stór-Reykjavíkursvæðinu.

Greindi sérfræðingana á um hvort mikið meiri fólksfjölgun væri æskileg. Þannig áleit Ágúst Valfells að 330 þúsund væri kjörstærð þjóðarinnar, miðað við að allar auðlindir væru fullnýttar með núverandi tækni. Ef íbúum fjölgaði mikið umfram það hlyti slíkt að bitna á lífskjörum og minnti hann á að ef landsmönnum hefði fjölgað frá landnámi með sama hraða og verið hefði á tuttugustu öld, væru landsmenn 11 milljarðar!

En hvernig yrði umhorfs í Reykjavík árið 2030? Í samræmi við ríkjandi skipulagshugmyndir gerðu álitsgjafarnir allir ráð fyrir að byggðin héldi áfram að þenjast út. „Borgin verður komin upp um öll holt og hæðir, hún verður komin upp að Blikastaðakró og upp allan Korpudal. Bæjarmyndin verður orðin samfelld og borgin samgróin við nágrannasveitarfélögin“, sagði Þórður Þ. Þorbjarnarson. Víglundur Þorsteinsson benti þó á að landrými væri ekki óþrjótandi og því hlyti borgin að þéttast eitthvað og tuttugu til fjörutíu hæða byggingar farnar að sjást í Reykjavík.

Höggvið á umferðarhnútinn

Þótt umferðarþunginn árið 1986 blikni við hliðina á því sem síðar varð, ollu samgöngumál sérfræðingunum áhyggjum. Þorvaldur S. Þorvaldsson óskaði þess helst að einhverjar tækniframfarir myndu verða í samgöngumálum „… þannig að við finnum leið út úr þessum óskaplegu vandræðum sem við erum í með einkabílinn“.

Ágúst Valfells varpaði því fram hvort neðanjarðarlestir kynnu að vera valkostur fyrir Reykvíkinga og lék sér að hugmyndinni um einhvers konar deilibíla í stað strætisvagna, sem fólk gæti tekið og skilið eftir á ákveðnum stöðum. Þá væri líklegt að bensín yrði sífellt dýrara þegar fram liðu stundir og það eitt gæti leitt til þéttingar byggðar. Sigmundur Guðbjarnason sagðist á hinn bóginn vonast eftir enn dreifðari byggð, með stórum grænum svæðum. Raunar hallaðist hann að því að aukin fjarskiptatækni myndi hafa áhrif á bæjarbraginn á þann hátt að fólk myndi breyta lífsháttum sínum vegna upplýsinga- og tölvutækninnar og í ríkari mæli fá upplýsingar heim til sín.

Ekki verður annað sagt en að háskólarektor hafi reynst sannspár um upplýsingabyltinguna. Það sama verður ekki sagt um vangaveltur þeirra félaganna um ýmis önnur áhrif tæknibreytinga. Fiskvinnsluna sáu þeir fyrir sér í höndum vélmenna, þar sem hlutverk mannsins yrði einkum að hafa eftirlit með tækjunum. Iðnaðurinn myndi byggjast á orkunýtingu en væntanlega verða miklu sjálfvirkari og vinnuvikan gæti farið niður í fimmtán stundir.

Þrátt fyrir tölvutækni myndi fólk almennt halda áfram að sækja störf sín á skrifstofur og vinnustaði til þess að hitta annað fólk, þótt vel mætti sjá fyrir sér að yfirmenn verðu heilu dögunum heima við í tölvunni, en kæmu svo endurnærðir á vinnustað. Tölvur myndu á hinn bóginn flytja drjúgan hluta af fræðsluhlutverki skólans inn á heimilið. Skólamaðurinn Sigmundur ræddi sérstaklega um möguleikann á fjarkennslu, en bætti því þó við að hefðbundin samskipti nemenda og kennara héldu áfram að standa fyrir sínu.

Sérfræðingarnir sáu allir fyrir sér grænni borg, með auknum trjágróðri. Sá gróður þyrfti ekki einungis að vera utandyra, þannig gætu léttari og ódýrari byggingarefni gert það að verkum að hrinda mætti í framkvæmd gömlum hugmyndum um gróður- og veðursælar hvelfingar og koma þannig stórum hlutum borgarinnar undir þak.

Ekki tóku álitsgjafarnir neina afstöðu til þess hvort sveitarfélögum kynni að fækka á höfuðborgarsvæðinu, en þeim þótti einsýnt að íbúum suðvesturhornsins héldi áfram að fjölga á kostnað landsbyggðarinnar. Þó væri ekki ólíklegt að úti á landi yrðu til færri en stöndugri bæir sem verið gætu mótvægi við mölina. Einkum mætti sjá fyrir sér að Akureyri styrktist ef takast mætti að koma upp heilsársvegi yfir Sprengisand eða Kjöl.

En ein er sú spurning sem ætíð hlýtur að koma upp í umræðum um skipulagsmál Reykjavíkur, hvort sem árið er 1986 eða 2018: hvað með flugvöllinn? Þar voru skoðanir skiptar. Víglundur Þorsteinsson taldi skynsamlegt að efla Reykjavíkurflugvöll og hefja á ný millilandaflug um hann, sem gæti sparað mikið fé og tíma. Svar Sigmundar Guðbjarnasonar var öllu styttra: „Ég held að verði búið að leggja Reykjavíkurflugvöll niður árið 2030.“

Athugasemdir

Auglýsing
Auglýsing

Tengdar fréttir

Helgarblaðið

Google-leitir ársins 2018

Tækni

Þrjú góð ráð um lykilorð

Helgarblaðið

Hera Hilmars: Konur dæmdar eftir útlitinu

Auglýsing

Nýjast

Hefur grátið yfir bragðgóðum mat

Hefur myndað allar kirkjur landsins

Að klæja í lífið

Bókar­kafli: Riddarar hringa­vit­leysunnar

Höfundur í leit að nýjum heimum

Nauð­syn­legt að ganga í takt við unga fólkið

Auglýsing